ریچارد بنت: اصولنامه جدید طالبان دختران را به دام ازدواجهای خشونتآمیز میاندازد
ریچارد بنت، گزارشگر ویژه حقوق بشر سازمان ملل برای افغانستان، گفت که فرمان طالبان درباره «جدایی زوجها» ازدواج کودکان را مجاز میداند و زنان و دختران را در ازدواجهای خشونتآمیز گرفتار میکند.
او خواستار بازنگری یا لغو این فرمان مطابق با معیارهای حقوق بشری شد.
وزارت عدلیه طالبان در ماه ثور سندی را زیر نام «اصولنامه تفریق زوجین» منتشر کرد و گفت این سند پس از توشیح هبتالله آخندزاده، رهبر طالبان، در جریده رسمی ثبت شده است.
محتوای این اصولنامه با واکنشها و انتقادهای گسترده نهادهای حقوق بشری و فعالان مدنی روبهرو شده است.
گزارشگر ویژه سازمان ملل جمعه ۲۹ جوزا از این اصولنامه انتقاد کرد و آن را ناقض حقوق زنان و کودکان خواند.
او در یادداشتی در شبکه اجتماعی اکس نوشت: «فرمان شماره ۱۸ زنان و دختران را در ازدواجهای خشونتآمیز گرفتار میکند و در عین حال، با تنظیم روند جدایی از چنین ازدواجهایی بهجای ممنوع کردن آنها، عملا ازدواج کودکان را مجاز و تایید میکند.»
پیشتر کارشناسان حقوق بشر ملل متحد در ژنو نیز هشدار دادند که این فرمان قدرت تعیینکنندگی اولیا (پدران) را در تصمیمگیری درباره ازدواج افزایش میدهد و شرایطی ایجاد میکند که گزارش خشونت خانگی برای دختران تقریبا غیرممکن میشود.
آنها نیز خواستار لغو مفاد تبعیضآمیز این فرمان شدند و اعلام کردند که در حال تهیه تحلیلی جامع از این دستور هستند.
اصولنامه «تفریق زوجین» طالبان در مواردی مانند ازدواج با «غیرکفو»، غیبت طولانی شوهر و شرایط بازگشت شوهر اول، محدودیتهایی بر حق درخواست جدایی از سوی زنان وضع میکند.
این سند همچنین در برخی موارد بیماری، اختلاف و ادعاهای خشونت، روند جدایی را منوط به شرایط سخت و تصمیم قاضی یا رضایت شوهر کرده است.
وزارت اطلاعات و نشرات پاکستان میگوید که پدافند نیروی هوایی این کشور یک پهپاد ابتدایی متعلق به رژیم طالبان را در نزدیکی شینکو، در ولسوالی خیبر شناسایی و سرنگون کرد.
بهگفته این وزارت، این نفوذ هوایی بهسرعت مهار شد و هیچ خسارت یا تلفاتی نداشته است.
وزارت دفاع طالبان صبح روز شنبه اعلام کرد که شب گذشته با انجام حملات هوایی، «مراکز وابسته به گروه داعش» را در دو ایالت بلوچستان و خیبرپختونخوای پاکستان هدف قرار داد.
وزارت اطلاعات و نشرات پاکستان گفت که این ادعا نادرست است.
بخش راستیآزمایی وزارت اطلاعات و نشرات پاکستان گفت «اردوگاههای تروریستی، از جمله اردوگاههای داعش و بیش از دو دهه سازمان تروریستی دیگر، در واقع در مناطق تحت کنترول حکومت طالبان افغانستان قرار دارند و از آنجا اداره و حمایت میشوند.»
این وزارت تصاویر از پهپاد سرنگون شده را منتشر کرده است و گفته است که اداره طالبان برای «پنهان کردن حمایت خود از فعالیتهای تروریستی در کشورهای همسایه و منطقه، از جمله فعالیتهای مرتبط با داعش، ارتش جدایی بخش بلوچ، تحریک طالبان پاکستانی و سایر گروهها، به صدور چنین بیانیههای جعلی و مغرضانهای عادت دارد.»
همزمان، ساکنان محلی در منطقهای دورافتاده از ناحیه خیبر در نزدیکی مرز پاکستان و افغانستان، بقایای پهپادهایی را که گفته میشود شب گذشته سرنگون شدهاند، پیدا کردهاند.
این بقایا در فاصلهای دور از مناطق مسکونی کشف شده است.
دانشجویان دانشگاههای دولتی و خصوصی در قندهار به افغانستان اینترنشنال گفتند که محتسبان وزارت امر به معروف طالبان، دهها دانشجویی را که ریش خود را کوتاه کرده یا تراشیدهاند، از صنف بیرون و از شرکت در امتحانات محروم کردهاند.
امتحانات سمستر در دانشگاههای دولتی و خصوصی قندهار آغاز شده است. شماری از دانشجویان میگویند اقدامات طالبان در زمینه بررسی ظاهر آنان پیش از امتحان یا در جریان آن، موجب اخلال در روند آموزش و افزایش فشارها شده است.
به گفته آنان، دانشجویانی که مقررات مربوط به ریش را رعایت نکرده باشند، از شرکت در امتحان منع میشوند و در برخی موارد طالبان آنان را برای بررسی بیشتر با خود میبرند.
یکی از دانشجویان به افغانستان اینترنشنال گفت: «ما در حال سپری کردن امتحان هستیم اما ناگهان محتسبان میآیند و برخی دانشجویان را از صنف بیرون میکنند. برای آنها مهم نیست که یک دانشجو چند ماه زحمت کشیده یا از دست دادن امتحان چه تاثیری بر آیندهاش دارد.»
او افزود که شماری از دانشجویان به همین دلیل از امتحانات محروم شدهاند و مجبور شدهاند برخی مضامین را دوباره امتحان بدهند یا با مشکلات آموزشی روبهرو شوند.
دانشجوی دیگری گفت: «این موضوع فقط به زمان امتحانات محدود نیست. محتسبان پیش از امتحانات به دانشگاه میآمدند، درسها را متوقف میکردند و سخنرانیهای طولانی انجام میدادند. گاهی یک ساعت یا بیشتر از وقت درسی تلف میشد.»
برخی مسئولان دانشگاههای خصوصی نیز نسبت به این وضعیت ابراز نگرانی کرده و میگویند محدودیتهای شدید باعث کاهش حضور دانشجویان و دلسردی برخی از ادامه تحصیل شده است.
یکی از کارکنان اداری یک دانشگاه خصوصی در قندهار گفت: «وقتی فضای آموزشی با ترس و فشار همراه باشد، طبیعی است که دانشجویان با مشکلات جدی مواجه شوند.»
یک باشنده قندهار نیز گفت رویکرد سختگیرانه محتسبان امر به معروف تنها به دانشگاهها محدود نیست و در خیابانها نیز افرادی که ریش خود را کوتاه کرده یا تراشیدهاند، مورد بازجویی قرار گرفته و حتی بازداشت میشوند.
دانشجویان، استادان و خانوادهها تاکید میکنند که دانشگاهها باید مراکز کسب علم، رشد فکری و آموزش حرفهای باشند. آنان میگویند برای تحصیل به دانشگاه میروند اما اکنون با شرایطی روبهرو هستند که مانع پیشرفت علمی آنان میشود.
وزارت دفاع طالبان اعلام کرد که شب گذشته با انجام حملات هوایی، «مراکز وابسته به گروه داعش» را در دو ایالت بلوچستان و خیبرپختونخوا پاکستان هدف قرار داد.
وزارت دفاع طالبان با ادعای حمله به مراکز داعش در پاکستان گفته است که این مراکز که با حمایت برخی شبکههای اطلاعاتی، برای برنامهریزی حملات علیه خاک افغانستان استفاده میشدند و در گذشته نیز تعدادی از حملات خونین از آنجا انجام شده بود، هدف قرار گرفتند.
وزارت دفاع طالبان اعلام کرده است که «اهداف مهم و مطلوب» در این حملات مورد هدف قرار گرفتهاند.
این وزارت روز جمعه گفت که این حملات در منطقهٔ «گلستان» مربوط ولسوالی قلعهٔ عبدالله و همچنان در منطقهٔ شکر آبِ جنگل گردی مربوط ولسوالی چاغی در ایالت بلوچستان انجام شد. طالبان مدعی شد که که در نتیجه آن «مراکز مشترک عناصر فسادپیشه و داعشیان هدف قرار گرفت.»
به گفته وزارت دفاع طالبان، همچنین در منطقهٔ «قمبرخیل» مربوط اورکزی ایجنسی در خیبرپختونخوا، یک مرکز وابسته به شاخهٔ خراسان داعش مورد حمله قرار گرفته است. در خبرنامه این وزارتخانه آمده است که برخی از رهبران کلیدی داعش خراسان در این مرکز رفتوآمد داشتند.
طالبان تاکید کرده است که در این عملیات «اهداف مهم و از پیش تعیینشده با موفقیت هدف قرار گرفتهاند.»
در بیانیه وزارت دفاع طالبان آمده است: «از این پس افغانستان به هیچ نوع تهدید و خطر علیه امنیت و ثبات خود فرصت نخواهد داد و با استفاده از تمام امکانات، آن را در نطفه خفه خواهد کرد.»
تاکنون مقامات پاکستانی یا منابع مستقل درباره این حملات و تلفات احتمالی اظهارنظری نکردهاند.
اخیرا پاکستان به اهدافی در ولایتهای کنر، خوست و پکتیا در شرق و جنوبشرق افغانستان حمله هوایی انجام داد.
وزارت اطلاعات و رسانههای پاکستان اعلام کرد که ارتش این کشور در ۱۹ جوزا ماه جاری حملاتی را در مناطق مرزی افغانستان و پاکستان انجام داده است. این وزارت در بیانیهای نوشت که این حملات علیه طراحان حملات تروریستی اخیر در پاکستان انجام شد و در نتیجه آن ۲۶ عضو طالبان پاکستانی کشته شدند. سخنگوی طالبان تایید کرد که پاکستان به اهدافی در افغانستان حمله کرده است. به گفته وی، پاکستان «خانههای ملکی در کنر، خوست و پکتیکا را بمباران کرد.» سخنگوی طالبان گفت که در این حملات ۱۳ نفر کشته و ۱۴ نفر دیگر زخمی شدند.
سخنگوی پولیس طالبان در کابل با انتشار پیامی زیر پست احمد شرع، رئیسجمهور سوریه، از او تمجید کرد. خالد زدران خطاب به احمد شرع نوشت: «ما یقین داریم که سوریه تحت رهبری شما، مرحله جدیدی از صلح، ثبات و محبت را شاهد خواهد بود و این سال آغاز خیر و شکوفایی برای مردم سوریه خواهد بود.»
پست احمد شرع در شبکه اجتماعی اکس، به مناسبت آغاز سال جدید هجری قمری، با تبریک به مردم سوریه و آرزوی امنیت، ثبات و رفاه همراه بود.
واکنش به این پیام از سوی سخنگوی پولیس طالبان در کابل جلب توجه کرده است.
طالبان از زمان بازگشت به قدرت در افغانستان، همواره تحولات سوریه را با دقت دنبال کردهاند.
احمد شرع پس از بهدست گرفتن قدرت در سوریه، بهسرعت روابط دیپلوماتیک خود را گسترش داد. او تنها دو ماه بعد از حاکمیت در سوریه، به عربستان سعودی رفت و در کمتر از یک سال به کشورهای ترکیه، قطر، امارات، کویت، مصر، فرانسه، آذربایجان، اردن و امریکا سفر کرد. حضور او با ظاهری آراسته و غربی در این سفرها و سخنرانیهایش، چهرهای تازه از رهبری سوریه را به نمایش گذاشته است.
محمد جلال، چهره نزدیک به وزیر داخله طالبان، مسیر احمد شرع از زندانیشدن در عراق تا رسیدن به ریاستجمهوری را «فوقالعاده» خوانده بود.
سازمان گزارشگران بدون مرز در آستانه روز جهانی پناهندگان، در گزارشی نوشت که افغانستان به «کانون اصلی تبعید روزنامهنگاران» تبدیل شده است.
این سازمان گفت که از زمان بازگشت طالبان، دستکم ۶۷۷ خبرنگار افغان به دلیل تهدیدها با حمایت این سازمان افغانستان را ترک کردهاند.
در گزارش آمده است این رقم نزدیک به نیمی از مجموع خبرنگاران تبعیدی تحت حمایت این سازمان در جهان را تشکیل میدهد.
گزارش تاکید کرد با محدودیتهای گسترده، تهدیدهای امنیتی، بازداشتهای خودسرانه و سرکوب فضای عمومی، شرایط کار رسانهای وخیم شده و صدها خبرنگار افغان ناچار به ترک کشورشان شدهاند.
این گزارش، اوج موج مهاجرت را سال ۲۰۲۲ ثبت کرد که ۱۸۳ خبرنگار افغان مجبور به فرار شدند.
این سازمان افزود روند خروج همچنان ادامه دارد و تنها در سال ۲۰۲۵ نیز ۸۲ خبرنگار دیگر کشور را ترک کردند.
بسیاری از این خبرنگاران اکنون در کشورهایی مانند پاکستان با وضعیت ناامن و ناپایدار زندگی میکنند.
گزارش تاکید کرده که تبعید پایان مشکلات نیست و خبرنگاران در کشورهای میزبان با خطر اخراج، فشارهای اداری، نبود اقامت قانونی، نداشتن مجوز کار، محدودیت دسترسی به خدمات صحی و حتی بازداشت روبهرو هستند.
طبق بررسی این سازمان، در پاکستان، سیاست اخراج گسترده مهاجران افغان باعث شده دهها خبرنگار به اجبار به افغانستان تحت کنترول طالبان بازگردانده شوند؛ جایی که همچنان خطر بازداشت یا سرکوب در انتظار آنان است.
گزارش این نهاد حامی خبرنگاران نشان میدهد که تهدید خبرنگاران و محدودیت کار رسانهای در سطح جهانی در حال گسترش است.
سازمان گزارشگران بدون مرز افزوده که طی پنج سال گذشته، تعداد کشورهایی که خبرنگاران از آنها فرار کردهاند، از ۱۹ کشور به ۴۰ کشور افزایش یافته است.
طبق آمار این سازمان، در مجموع، بیش از ۱۴۰۰ خبرنگار از حداقل ۶۵ کشور مختلف بین سالهای ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۵ مجبور به ترک کشور خود شدهاند.
پس از افغانستان، کشورهایی مانند روسیه و میانمار نیز سهم قابل توجهی در این آمار دارند. در روسیه، سرکوب رسانهها پس از جنگ اوکراین شدت گرفت و صدها خبرنگار به خارج از کشور گریختند.
در میانمار نیز پس از کودتای نظامی ۲۰۲۱، فضای رسانهای بهشدت سرکوب شد و بسیاری از خبرنگاران به کشورهای همسایه پناه بردند.
همچنین در مناطق دیگر مانند آفریقای جنوب صحرا و امریکای لاتین، ناامنی، جنگ و خشونتهای سازمانیافته، خبرنگاران را مجبور به ترک کشور کرده است.
فشار کارتلهای مواد مخدر، بیثباتی سیاسی و سرکوب دولتها از جمله عوامل اصلی این روند عنوان شدهاند.
در این میان، کشورهای میزبان نیز با چالشهای جدی مواجهاند و بسیاری از خبرنگاران تبعیدی با مشکلاتی همچون نبود مجوز کار، عدم دسترسی به خدمات درمانی، محدودیتهای اقامتی و تهدیدهای فرامرزی روبهرو هستند.
طبق ارزیابی این سازمان حتی در کشورهایی که میزبان خبرنگاران هستند، روزنامهنگاران داخلی نیز تحت فشار قرار دارند.
گزارش تأکید میکند که در حالی که خبرنگاران تبعیدی نقشی حیاتی در مقابله با اطلاعات نادرست و حفظ جریان آزاد اطلاعات دارند اما سیاستهای حمایتی فعلی برای حفاظت از آنها کافی نیست.
این سازمان از دولتها خواسته است با ارائه ویزاهای بلندمدت، تسهیل اقامت، حمایت مالی از رسانههای در تبعید و ایجاد بسترهای قانونی، شرایطی فراهم کنند تا خبرنگاران بتوانند به فعالیت حرفهای خود ادامه دهند.
این گزارش هشدار میدهد که تداوم این روند نهتنها آینده روزنامهنگاری مستقل، بلکه دسترسی شهروندان به اطلاعات آزاد و قابل اعتماد را نیز در سطح جهانی تهدید میکند.