دفتر مبارزه با مواد مخدر و جرایم سازمان ملل متحد در گزارش جهانی مواد مخدر ۲۰۲۶ هشدار داده است که کاهش بیسابقه تولید تریاک در افغانستان، همزمان با گسترش مواد افیونی مصنوعی، در حال تغییر ساختار بازار جهانی مواد مخدر است.
براساس این گزارش که روز جمعه، پنجم سرطان منتشر شد، افغانستان که تا سال ۲۰۲۲ حدود ۸۰ درصد تریاک غیرقانونی جهان را تولید میکرد، پس از اجرای ممنوعیت کشت خشخاش از سوی طالبان با سقوط ۹۵ درصدی تولید تریاک روبهرو شده است.
سطح زیر کشت خشخاش از حدود ۲۳۲ هزار هکتار در سال ۲۰۲۲ به ۱۰ هزار و ۲۰۰ هکتار در سال ۲۰۲۵ کاهش یافته و تولید تریاک نیز از ۶ هزار و ۲۰۰ تن به حدود ۲۹۶ تن رسیده است.
با این حال، سازمان ملل گفته است که ذخایر موجود تریاک در افغانستان تا پایان سال ۲۰۲۶ دوام خواهد کرد.
هروئین دیگر تنها ماده غالب بازار نیست
سازمان ملل میگوید سلطه یکصد ساله هروئین بر بازار جهانی مواد افیونی اکنون با چالش روبهرو شده است.
بر اساس گزارش، دو تحول همزمان در حال تغییر بازار جهانی مواد افیونی هستند: کاهش شدید تولید تریاک در افغانستان و گسترش مواد افیونی مصنوعی قوی مانند فنتانیل و نیتازینها.
گزارش میگوید این دو روند در کنار هم، بازارهای جهانی مواد افیونی را به سمت یک تغییر بنیادین سوق دادهاند.
قاچاقچیان به دنبال جایگزین هروئین هستند
سازمان ملل هشدار میدهد که کاهش عرضه هروئین، قاچاقچیان را به جستوجوی جایگزینهای جدید واداشته است.
در گزارش آمده است که اختلال واقعی یا حتی تصور اختلال در عرضه هروئین میتواند قاچاقچیان را به سوی مواد افیونی مصنوعی، از جمله فنتانیلها، نیتازینها و دیگر مواد جدید سوق دهد.
به گفته این نهاد، این مواد ارزانتر، قویتر و تولید آنها آسانتر از هروئین است و به کشت خشخاش نیاز ندارد.
سازمان ملل تأکید میکند که این روند میتواند بازار جهانی مواد افیونی را از مواد گیاهی به سوی مواد مصنوعی تغییر دهد.
ذخایر افغانستان هنوز به طور کامل پایان نیافته است
با وجود سقوط تولید، سازمان ملل میگوید ذخایر تریاک باقیمانده در افغانستان هنوز به طور کامل مصرف نشده است.
برآوردهای این نهاد نشان میدهد که این ذخایر احتمالاً تا پایان سال ۲۰۲۶ دوام خواهد آورد.
گزارش میافزاید که ادامه کشفیات هروئین و تریاک در افغانستان و کشورهای اطراف آن، عمدتاً ناشی از همین ذخایر است.
با این حال، حجم کشفیات نسبت به سالهای پیش از ممنوعیت کاهش یافته و نشانههای کاهش عرضه در بازارهای جهانی دیده میشود.
قیمت هروئین افزایش یافته است
سازمان ملل میگوید کاهش عرضه هروئین باعث افزایش قیمت آن در بازارهای مصرف شده است.
در ۱۲ بازار اصلی مقصد هروئین افغانستان، قیمت هر گرم خالص هروئین در سالهای ۲۰۲۳ و ۲۰۲۴ تقریباً دو برابر شد و از حدود ۲۵۰ دالر به نزدیک ۵۰۰ دالر رسید.
همزمان، خلوص هروئین نیز کاهش یافته است؛ موضوعی که از فشار بر عرضه حکایت دارد.
هیچ کشوری جای افغانستان را نگرفته است
گزارش تأکید میکند که تاکنون هیچ کشور دیگری نتوانسته کاهش تولید افغانستان را جبران کند.
اگرچه میانمار از سال ۲۰۲۳ به بزرگترین تولیدکننده تریاک جهان تبدیل شده و تولید آن به بیش از هزار تن رسیده است، اما سازمان ملل میگوید این افزایش ناشی از درگیریهای داخلی آن کشور بوده و ارتباطی با کاهش تولید افغانستان ندارد.
همچنین در مکسیکو و لائوس نیز افزایش چشمگیری در تولید مشاهده نشده است.
نشانههایی از انتقال کشت خشخاش به منطقه
سازمان ملل از نشانههای اولیه انتقال بخشی از کشت خشخاش به کشورهای اطراف افغانستان خبر داده است.
بر اساس گزارش، مساحت مزارع خشخاش نابودشده در هند و پاکستان از ۵ هزار و ۸۶۸ هکتار در سال ۲۰۲۲ به ۱۳ هزار و ۲۰۰ هکتار در سال ۲۰۲۳ افزایش یافته است.
با این حال، سازمان ملل میگوید حتی در صورت افزایش تولید در کشورهای دیگر، جایگزین کردن سریع نقش افغانستان دشوار خواهد بود.
مواد افیونی مصنوعی در حال گسترش است
گزارش نشان میدهد که پس از دو سال کاهش، شمار مواد افیونی مصنوعی جدید در بازارهای جهانی بار دیگر افزایش یافته است.
موارد شناسایی این مواد در سالهای ۲۰۲۳ و ۲۰۲۴ در بیشتر مناطق جهان افزایش داشته، اما رشد آن در اروپا، اقیانوسیه و افریقا چشمگیرتر بوده است.
در امریکای شمالی، جایی که فنتانیل تا حد زیادی جای هروئین را گرفته، تعداد مواد افیونی مصنوعی جدید شناساییشده در سال ۲۰۲۴ حدود ۱۰ درصد افزایش یافت.
این رقم در اروپا بیش از ۸۰ درصد و در اقیانوسیه حدود ۱۵۰ درصد افزایش داشت.
افزایش جهانی مصرف مواد مخدر
گزارش جهانی مواد مخدر ۲۰۲۶ نشان میدهد که مصرف مواد مخدر در جهان همچنان در حال افزایش است. در سال ۲۰۲۴ حدود ۳۳۱ میلیون نفر از مواد مخدر استفاده کردهاند که نسبت به یک دهه پیش ۳۴ درصد افزایش را نشان میدهد.
کانابیس با ۲۵۶ میلیون مصرفکننده همچنان پرمصرفترین ماده مخدر جهان است. همچنین حدود ۶۳ میلیون نفر از مواد افیونی، ۳۲ میلیون نفر از آمفتامینها و ۲۵ میلیون نفر از کوکائین استفاده کردهاند.
سازمان ملل میگوید تولید جهانی کوکائین به رکورد جدیدی رسیده و از چهار هزار تن فراتر رفته است. در عین حال، بازار مواد مخدر مصنوعی نیز به سرعت در حال گسترش است.
در سال ۲۰۲۴ تعداد مواد روانگردان جدید شناساییشده در جهان به ۷۵۵ نوع رسید که بالاترین رقم ثبتشده تاکنون است.
بر اساس این گزارش، حدود ۶۳ میلیون نفر در جهان با اختلالات ناشی از مصرف مواد مخدر زندگی میکنند، اما تنها یک نفر از هر ۱۲ نفر به خدمات درمانی دسترسی دارد.
سازمان ملل نتیجهگیری کرده است که کاهش تولید تریاک در افغانستان، رشد مواد مخدر مصنوعی، افزایش تولید کوکائین و تغییر مسیرهای قاچاق، در حال بازسازی ساختار بازار جهانی مواد مخدر هستند.
