طالقبیک ماسادکوف، دبیرکل سازمان پیمان امنیت جمعی از بخشهای مختلف مرز مشترک تاجیکستان با افغانستان بازدید کرد. او که به دعوت امامعلی رحمان، رئیسجمهور تاجیکستان به این کشور سفر کرده، روند اجرای برنامه تقویت مرز تاجیکستان با افغانستان را بررسی کرد.
پیمان امنیت جمعی روز دوشنبه تصاویری از بازدید طالقبیک ماسادکوف از مرز تاجیکستان با افغانستان را منتشر کرده است.
در بیانیه رسمی این سازمان آمده است که ماسادکوف در جریان این سفر، از پاسگاههای مرزی، ایستگاههای بازرسی و نقاط استقرار سه نیروی مرزبانی در طول مرزهای جنوبی تاجیکستان بازدید کرده و آمادگیهای دفاعی در این مناطق را مورد ارزیابی قرار داده است.
دبیرکل سازمان پیمان امنیت جمعی همچنین در دیدار با جنرال مرادعلی رجبزاده، فرمانده نیروهای مرزبانی و معاون اول رئیس کمیته دولتی امنیت ملی تاجیکستان، درباره آخرین روند اجرای «برنامه هدفمند فراملی سازمان پیمان امنیت جمعی برای تحکیم و تقویت مرز تاجیکستان و افغانستان» گفتوگو کرد.
در بخش دیگری از این سفر، ماسادکوف از روند احداث و ساخت جادههای مرزی در مناطق صعبعبور کوهستانی بازدید کرد؛ پروژهای که با هدف تسهیل لجستیک و جابهجایی سریع نیروهای مرزبانی در دست اقدام است.
این بازدید در چارچوب اجرای فاز نخست برنامه هدفمند فراملی پیمان امنیت جمعی انجام شده که در نوامبر ۲۰۲۴ توسط سران کشورهای عضو در آستانه تصویب شد. این برنامه که ریشه در پیشنهاد سال ۲۰۱۳ دارد، شامل تأمین سلاح، تجهیزات نظامی و فنی برای نیروهای مرزبانی تاجیکستان است تا بتوانند بهتر با تهدیداتی مانند نفوذ گروههای مسلح، قاچاق مواد مخدر و فعالیتهای تروریستی مقابله کنند.
طول مرز تاجیکستان با افغانستان حدود ۱۳۴۴ کیلومتر است که بخش عمده آن در مناطق کوهستانی صعبالعبور قرار دارد و کنترول آن چالشبرانگیز است.
مقامات پیمان امنیت جمعی وضعیت امنیتی مرز را همچنان «پیچیده» توصیف میکنند.
تاجیکستان بارها بر لزوم تقویت همکاریهای منطقهای برای جلوگیری از سرریز ناامنی از افغانستان تاکید کرده و این سفر ماسادکوف را میتوان گامی عملی در جهت عملیاتی کردن تعهدات جمعی سازمان دانست.
این برنامه سهفازی شامل ارزیابی ظرفیت کشورهای عضو برای تامین تجهیزات در فاز اول، خرید و تحویل در فاز دوم و استقرار کامل در فاز سوم است.
کارشناسان معتقدند تقویت این مرز نه تنها برای امنیت تاجیکستان، بلکه برای کل منطقه اوراسیا اهمیت استراتژیک دارد، زیرا مرز تاجیکستان به عنوان خط مقدم مقابله با تهدیدات فراملی عمل میکند.
پیمان امنیت جمعی در سالهای اخیر مانورهای مشترکی نیز در این منطقه برگزار کرده تا سطح هماهنگی نیروهای عضو را افزایش دهد.
بیشتر کشورها و سازمانهای بینالمللی یا از اظهارنظر درباره این حملات خودداری کردهاند یا صرفاً بر کاهش تنش و حفاظت از غیرنظامیان تأکید کردهاند.
امریکا نیز اعلام کرده است که از آنچه «حق پاکستان برای دفاع از خود» در برابر تهدیدهای امنیتی میخواند، حمایت میکند.
پاکستان روز یکشنبه، ۷ سرطان، تأیید کرد که در پاسخ به حملات شبهنظامیان، مناطقی در ولایتهای کنر، پکتیا و پکتیکا را هدف قرار داده است. این ولایتهای هممرز با پاکستان پیش از این نیز بارها هدف حملات هوایی و راکتی اسلامآباد قرار گرفتهاند.
اسلامآباد میگوید اعضای تحریک طالبان پاکستان در این مناطق پناه گرفتهاند و از خاک افغانستان حملات خود را علیه پاکستان طراحی و اجرا میکنند. طالبان این ادعا را رد کردهاند.
کشورهای اروپایی تنها نسبت به تلفات غیرنظامیان در حمله اخیر پاکستان ابراز نگرانی کردهاند. ایالات متحده، چین و روسیه، سه عضو شورای امنیت، نیز این حملات یا گزارشهای مربوط به کشته شدن غیرنظامیان را محکوم نکردهاند.
در مقابل، هند در بیانیهای که روز دوشنبه، ۸ سرطان، منتشر شد، این حملات را «تجاوز آشکار پاکستان، نقض حاکمیت افغانستان و تهدیدی مستقیم علیه صلح و ثبات منطقه» خواند. دهلی نو همچنین اعلام کرد این حملات ادامه سیاستهای پاکستان برای انتقال بحرانهای داخلی به خارج از مرزهای این کشور است.
نمایندگان اتحادیه اروپا، ناروی و بریتانیا نیز ضمن تأکید بر حفاظت از غیرنظامیان، بدون اشاره مستقیم به حملات پاکستان، خواستار کاهش تنش شدند.
کشورهای مختلف چه موضعی گرفتهاند؟
واکنش دولتها به حملات پاکستان را میتوان در سه دسته کلی خلاصه کرد: برخی کشورها از موضع پاکستان حمایت کردهاند، گروهی صرفاً خواستار کاهش تنش شدهاند و تنها هند این حملات را بهطور صریح محکوم کرده است.
وزارت خارجه امریکا در حوت ۱۴۰۴ اعلام کرد از حق پاکستان برای دفاع از خود در برابر تهدیدهای امنیتی حمایت میکند. این وزارتخانه با ابراز تأسف از تلفات غیرنظامیان، طالبان را به عمل نکردن به تعهدات ضدتروریسم متهم کرد و گفت گروههای تروریستی همچنان از خاک افغانستان برای انجام حملات استفاده میکنند.
چین نیز موضعی مشابه اتخاذ کرده است. نماینده ویژه این کشور در سفر به پاکستان، ضمن تلاش برای کاهش تنش میان دو طرف، گفت اسلامآباد حق دارد از خود در برابر تروریسم دفاع کند.
کایا کالاس، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا، نیز در سفر ۱۳ جوزا به اسلامآباد، ضمن تأکید بر ضرورت کاهش تنش، گفت پاکستان حق دارد در چارچوب قوانین بینالمللی از خود و شهروندانش دفاع کند.
سفارت ترکیه در پاکستان نیز در بیانیهای اعلام کرد که انقره همچنان از پاکستان در مبارزه با تروریسم حمایت میکند.
در مقابل، ایران حملات پاکستان را محکوم نکرده و تنها از دو طرف خواسته است خویشتنداری کنند و اختلافات خود را از راه گفتوگو حل کنند.
چرا بیشتر کشورها این حملات را محکوم نکردهاند؟
بر اساس ماده ۵۱ منشور سازمان ملل متحد، کشورها در صورت وقوع حمله مسلحانه، از حق دفاع مشروع برخوردارند. پاکستان حملات خود را بر همین مبنا توجیه میکند و میگوید طالبان نتوانستهاند مانع فعالیت تحریک طالبان پاکستان شوند.
در سالهای اخیر، نگرانی کشورهای منطقه از فعالیت گروههای مسلح در افغانستان نیز افزایش یافته است. چین، روسیه و برخی دیگر از کشورها بارها از طالبان خواستهاند مانع فعالیت گروههایی شوند که امنیت منطقه را تهدید میکنند.
نصیر اندیشه، سفیر افغانستان در ژنو، به افغانستان اینترنشنال گفت که نگرانی مشترک کشورها درباره فعالیت گروههای مسلح از خاک افغانستان، یکی از دلایل احتیاط آنان در واکنش به حملات پاکستان است.
او گفت: «امروز پاکستان با حملات تیتیپی روبهرو است؛ فردا ممکن است چین با تهدید جنبش اسلامی ترکستان شرقی مواجه شود. به همین دلیل، بسیاری از کشورها ترجیح میدهند در این موضوع موضعگیری نکنند.»
میرویس بلخی، پژوهشگر روابط بینالملل، نیز معتقد است محکومیت حملات از سوی هند بیش از هر چیز در چارچوب رقابت راهبردی دهلی نو و اسلامآباد قابل ارزیابی است.
به گفته او، هند از این فرصت استفاده میکند تا سیاستهای امنیتی پاکستان را زیر سوال ببرد.
انزوای طالبان
مصطفی مدثر، کارشناس روابط بینالملل، معتقد است جایگاه بینالمللی طالبان نیز بر واکنش کشورها تأثیر گذاشته است.
او به افغانستان اینترنشنال گفت بسیاری از دولتها نمیخواهند با محکوم کردن حملات پاکستان، این برداشت ایجاد شود که از حکومت طالبان حمایت یا به آن مشروعیت میبخشند. این در حالیست که اسلامآباد توانسته نگرانیهای امنیتی خود درباره افغانستان را برای بسیاری از کشورها برجسته کند.
اشرف غنی، رئیسجمهور پیشین افغانستان، نیز در واکنش به حملات اخیر گفت افغانستان تنها قربانی حملات پاکستان نیست، بلکه از انزوای بینالمللی، نبود مشروعیت حکومت و فقدان اجماع ملی نیز آسیب میبیند.
انورالحق احدی، وزیر پیشین مالیه افغانستان نیز روز سهشنبه گفت اسلامآباد از انزوای بینالمللی طالبان بهرهبرداری میکند.
طالبان تاکنون تنها از سوی روسیه به رسمیت شناخته شده است. مسکو این تصمیم را با ملاحظات امنیتی و همکاری با طالبان برای مقابله با تهدید گروههای مسلح توجیه کرده است.
بسیاری از کشورهای غربی همچنان طالبان را به قطع ارتباط با گروههای تروریستی فرا میخوانند و این مسئله را یکی از موانع اصلی عادیسازی روابط با این گروه میدانند.
