برهام صالح، کمیشنر عالی سازمان ملل متحد در امور پناهندگان و الکساندر دی کرو، رئیس برنامه توسعه سازمان ملل متحد، روز یکشنبه وارد کابل شدند. وزارت مهاجرین طالبان اعلام کرد عبدالرحمن راشد، معین مسلکی این وزارت، در میدان هوایی کابل از این دو مقام سازمان ملل استقبال کرده است.
وزارت مهاجرین و عودتکنندگان طالبان یکشنبه، ۱۴ سرطان در خبرنامهای نوشت که این هیئت ملل متحد به منظور مشاهده و ارزیابی مشکلات مردم افغانستان به کابل آمده است.
عبدالرحمن راشد، معین مسلکی وزارت مهاجرین طالبان این سفر را فرصت مناسبی برای ارائه تصویر واقعی از زندگی مردم افغانستان دانسته است. این مقام طالبان تتوجه ملل متحد به وضعیت مهاجران و بازگشتکنندگان، رسیدگی به مشکلات و جستجوی راهحلها را بااهمیت توصیف کرده است.
وزارت مهاجرین و عودتکنندگان طالبان نوشت که این هیئت تاکید کرده که ملل متحد به حمایت از مردم افغانستان متعهد است و امید دارد کمکهای بشری به نیازمندان در این کشور برسد.
این وزارت به نقل از برهام صالح، کمیشنر عالی ملل متحد در امور پناهندگان نوشت سازمان ملل به کمکهای بشردوستانه، حمایتهای بهداشتی و برنامههای خود برای بهبود زندگی افغانها ادامه میدهد. او گفته از سال ۲۰۲۳ تاکنون، شش میلیون مهاجر به افغانستان بازگشته و ملل متحد متعهد به حمایت از این بازگشتکنندگان است.
پیشتر کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل اعلام کرد که در سال ۲۰۲۵، دستکم ۲.۸ میلیون مهاجر افغان از ایران و پاکستان به افغانستان بازگشتند. براساس این گزارش، ۱.۸ میلیون افغان از ایران و ۹۳۰ هزار مهاجر از پاکستان اخراج شدند.
این دفتر ملل متحد گفته اخراجهای ناگهانی باعث از دست رفتن داراییها، افزایش خطر جدایی خانوادهها و تشدید آسیبپذیریها شده است.
این در حالی است که بازگشتکنندگان در داخل افغانستان نیز با شرایط دشوار، از جمله وضعیت شکننده حقوق بشر، مشکلات اقتصادی و کمبود خدمات اولیه روبهرو هستند.
با این حال، سازمانهای بینالمللی بارها هشدار دادهاند که بازگشت مهاجران افغان، به ویزه زنان، کارمندان و نظامیان حکومت پیشین، خبرنگاران و فعالان حقوق بشر به افغانستان تحت تسلط طالبان امن نیست.
به باور آقای نظری، تعامل رسمی میان دولتها شکل میگیرد و هرنوع تخطی از این قاعده و اصول، در مغایرت با حقوق و روابط بینالملل بوده و به اعتمادسازی و حسن همجواری میان طالبان و تهران آسیب خواهد زد.
معین وزارت اقتصاد تاکید دارد که نظامهای سیاسی در تمام دنیا، مخالفان خود را دارند. به گفته او اگر حمایت از مخالفان به یک رویه تبدیل شود، ثبات منطقه با چالش مواجه خواهد شد. از این رو، آقای نظری به دولت ایران گفت که تعامل رسمی خود را با حاکمیت موجود ادامه دهد و «در آینده مرتکب چنین خطایی نشود که پیامد آن تخریب روابط دو همسایه خواهد بود.»
نظری جمهوری اسلامی را متهم کرد که با میزبانی همزمان از طالبان و مخالفانش «هم به نعل میکوبد و هم به میخ.»
مراسم رسمی وداع با علی خامنهای و شماری از اعضای خانواده او که در حملات امریکا و اسرائیل کشته شدند، بامداد جمعه، ۱۲ سرطان، در مصلای خمینی تهران با حضور مقامها و هیئتهایی از کشورهای مختلف برگزار شد.
هیئتی از طالبان به ریاست عبدالغنی برادر، معاون اقتصادی و امیرخان متقی، وزیر خارجه طالبان در این مراسم شرکت کرد. همزمان، هیئتی از مخالفان طالبان به رهبری احمد مسعود و محمد محقق نیز در این مراسم حضور یافت.
میزبانی از مسعود و محقق با تشریفات رسمی دولتی پیش از این خشم هواداران طالبان را برانگیخته بود.
شمار قابل توجهی از حامیان طالبان، دعوت از احمد مسعود و محمد محقق را نشانه «دوگانگی» در سیاست تهران توصیف کرده و برخی کاربران نیز خواستار واکنش رسمی حکومت طالبان شدهاند.
برخی این اقدام را «منافقت رژیم ایران» خواندهاند و گروهی دیگر پیشنهاد کردهاند که حکومت طالبان در اقدامی متقابل، از گروه جیشالعدل برای سفر به کابل و دیدار رسمی دعوت کند.
کاربری با نام فیضان افغان در پیامی به زبان پشتو در اکس، ایران و پاکستان را «دشمن» خوانده و نوشته است که ایران با دعوت رسمی از «فراریها» و معرفی آنان بهعنوان «مقاومت»، رویکردی خصمانه در قبال طالبان در پیش گرفته است.
بریال قندوزی، از دیگر کاربران حامی طالبان، مدعی شده است که طالبان «با وجود همه فشارها، اجازه نداد از خاکش علیه ایران استفاده شود و در عمل، احترام خود را به حاکمیت و استقلال ایران ثابت کرد.» او افزوده است که طالبان در یکی از حساسترین مقاطع، در کنار ایران ایستاد و اجازه نداد حاکمیت ملی آن کشور به چالش کشیده شود.
قندوزی در ادامه، دعوت رسمی جمهوری اسلامی از مخالفان طالبان را اقدامی در جهت تضعیف حاکمیت افغانستان توصیف کرده و نوشته است که طالبان «هرگز چنین واکنش توهینآمیز ایران را فراموش نخواهند کرد.»
امانالله هوتکی، یکی دیگر از کاربران نزدیک به طالبان، خواستار احضار سفیر ایران در کابل شده و نوشته است که باید از او پرسیده شود چرا تهران از این چهرهها دعوت کرده و «به اختلاف و تفرقه میان افغانها دامن میزند.»
به نقل از منابع، فاتح از نیروهای خود خواسته جلوی ورود نیروهای طالبان را نگیرند و از شروع درگیری خودداری کنند. نیروهای فاتح در قرارگاههای نظامی محلی خود در مناطق قوغذ، زغر، شاخ دره، وجم بالا و پایین حضور دارند.
منابع از بدخشان میگویند این نیروها برای خلع سلاح نیروهای جمعه خان فاتح به نسی اعزام شدهاند. رسانههای طالبان روز شنبه فایل صوتی را منتشر کردند که جمعه خان فاتح در آن گزارشها درباره خلع سلاح نیروهای خود را تکذیب میکرد. با این حال روشن نیست که آیا فاتح در روزهای پیشرو به خلع سلاح نیروهای خود تن خواهد داد، یا این اختلاف با گفتوگو حل خواهد شد یا کار به درگیری خواهد کشید.
فرمان رهبری طالبان مبنی بر جلوگیری از استخراج غیرقانونی معادن طلا نیز از دیگر نقاط اختلاف دو طرف است. این فرمان به طور مستقیم منابع مالی جمعه خان فاتح را هدف قرار میدهد و او خواهان دسترسی به منابع طلا است.
به نظر میرسد که طالبان اکثر توجه خود را روی جلوگیری از یک بحران بزرگ در بدخشان متمرکز کرده است.
روز یکشنبه وزارت دفاع طاالبان اعلام کرد که یعقوب مجاهد به پنج ولسوالی بدخشان سفر کرده و از مرزها دیدن کرده است.
سفر مجاهد ولسوالیهای زیباک، اشکاشم، کران و منجان، توپخانه واخان و منطقه پامیر را در بر میگیرد. او همچنین از مرز پاکستان، چین و تاجیکستان نیز دیدن کرده است.
همزمان، روز یکشنبه نیروهای نظامی طالبان در مرکز ولسوالی نسی -پایگاه اصلی جمعهخان فاتح- مستقر شدند. در روزهای گذشته ۵۰ میلیون افغانی به بدخشان ارسال شد که به گفته منابع محلی بخشی از آن در میان فرماندهان ناراضی محلی توزیع شده است.
طالبان یک کمیسیون ویژه برای جلوگیری از بحران در بدخشان ساخته است که به گفتوگو با نیروهای ناراضی خشمگین ادامه میدهد. این گروه همچنین از جوانان اسماعیلیه در ولسوالیهای مرزی خواسته به ارتش بپیوندند.
وزارت دفاع طالبان روز یکشنبه، ۱۴ سرطان، با انتشار تصاویری اعلام کرد که یعقوب مجاهد از ولسوالیهای زیباک، اشکاشم، کران و منجان دیدن کرده و وضعیت نیروهای طالبان را در مناطق مرزی با پاکستان، چین و تاجیکستان را بررسی کرده است.
در همین حال، منابع روز یکشنبه از بدخشان به افغانستان اینترنشنال خبر دادند که بخشی از کاروان نظامی تازهنفس طالبان در مرکز ولسوالی نسی - پایگاه اصلی جمعه خان فاتح، فرمانده ناراضی این گروه - مستقر شدهاند.
به نقل از منابع، فاتح از نیروهای خود خواسته جلوی ورود نیروهای طالبان را نگیرند و از شروع درگیری خودداری کنند. نیروهای فاتح در قرارگاههای نظامی محلی خود در مناطق قوغذ، زغر، شاخ دره، وجم بالا و پایین حضور دارند.
سفر وزیر دفاع طالبان در حالی انجام میشود که منابع محلی به افغانستان اینترنشنال گفتهاند گفتوگوهای هیئت طالبان با جمعهخان فاتح، فرمانده محلی این گروه در بدخشان، تاکنون به نتیجه نرسیده است.
به گفته منابع، طالبان همزمان روند جذب نیروهای جدید، بهویژه از میان اسماعیلیان، را در مناطق مرزی بدخشان آغاز کرده است.
اختلاف میان جمعهخان فاتح و رهبری طالبان در هفتههای اخیر، همزمان با اجرای فرمان رهبر طالبان برای جلوگیری از استخراج غیرقانونی معادن در شمالشرق افغانستان، شدت گرفته است.
منابع میگویند این فرمان منابع اقتصادی وابسته به جمعهخان فاتح را هدف قرار داده و به یکی از محورهای اصلی تنش میان دو طرف تبدیل شده است. همچنین پس از آنکه جمعهخان فاتح معاونت والی زابل را ترک کرد و انتصاب به سمت دیگری را نپذیرفت، گزارشهایی درباره تلاش طالبان برای خلع سلاح نیروهای وفادار به او منتشر شد؛ ادعایی که او در یک فایل صوتی آن را رد کرده است.
در روزهای اخیر نیز ویدیوهایی از حرکت کاروانهای نظامی طالبان به سمت منطقه درواز در بدخشان منتشر شده است؛ اما مقامهای طالبان درباره مأموریت این نیروها توضیحی ندادهاند.
به گفته منابع، جمعهخان فاتح با وجود تأکید بر اینکه آغازگر درگیری نخواهد بود، پاسگاههای بازرسی شبانهروزی را در مناطق تحت کنترول خود ایجاد کرده است. همزمان، طالبان صدها نیروی ویژه را از پنجشیر و دیگر ولایتها به بدخشان اعزام کرده و کمربندهای امنیتی متعددی در مسیر منطقه دروازها ایجاد کرده است.
منابع همچنین میگویند طالبان روند خلع سلاح نیروهای محلی را تشدید کرده و سلاح نیروهایی را که عضو قطعات رسمی این گروه نیستند، جمعآوری میکند.
بر اساس آخرین اطلاعات، جمعهخان فاتح اکنون در ولسوالی نسی و در کنار نیروهای محلی وفادار به خود حضور دارد.
تنش با پاکستان
وزیر دفاع طالبان در حالی از مناطق مرزی بدخشان با پاکستان دیدار میکند که روابط اسلامآباد و طالبان در هشت ماه گذشته بهشدت پرتنش بوده است. در این مدت، دو طرف چندین بار در امتداد مرز با یکدیگر درگیر شدهاند و این تنشها به حملات پهپادی، توپخانهای و هوایی نیز کشیده شده است.
در تازهترین مورد، ارتش پاکستان در ۸ سرطان ۱۴۰۵ حملاتی مرگباری را به ولایتهای پکتیا، پکتیکا و کنر انجام داد. طالبان نیز در واکنش به این حملات، چندین پهپاد را به سمت خاک پاکستان پرتاب کرد. ارتش پاکستان ورود این پهپادها به حریم هوایی این کشور را تأیید کرد، اما اعلام کرد که همه آنها رهگیری و منهدم شدهاند و این حملات هیچگونه تلفات جانی یا خسارت مالی بر جای نگذاشته است.
ولایت بدخشان افغانستان حدود ۲۴۶ کیلومتر مرز مشترک با پاکستان دارد. این مرز در امتداد ولسوالی واخان و مناطق کوهستانی شمال پاکستان، از جمله منطقه گیلگت-بلتستان، امتداد یافته و از نظر امنیتی و راهبردی از مهمترین مناطق مرزی افغانستان به شمار میرود.
