باشندگان کابل و برخی از شهرهای دیگر افغانستان روز دوشنبه از افزایش قیمت سوخت در کشور خبر دادند. این در حالی است که به دنبال امضای تفاهمنامه امریکا و ایران و فروکش کردن تنشها، قیمت سوخت در بازارهای جهانی کاهش یافته است.
پترول، روز دوشنبه در کابل بین ۷۷ تا ۸۱ افغانی، در هرات بین ۷۵ تا ۸۰ افغانی و در حیرتان بین ۷۷ تا ۸۰ افغانی در هر لیتر خرید و فروش شد.
دیزل نیز در این بازارها بین ۶۹ تا ۷۵ افغانی در هر لیتر معامله میشود.
منابع بازار مواد نفتی میگویند تنها در ۲۴ ساعت گذشته، بهای پترول در بیشتر بازارهای افغانستان بین سه تا پنج افغانی در هر لیتر افزایش یافته است.
چه شد که بهای نفت افزایش یافت؟
افزایش بهای سوخت در افغانستان پس از آن آغاز شد که جنگ ایران، امریکا و اسرائیل نگرانیها درباره عرضه نفت و امنیت مسیرهای انتقال انرژی را بالا برد.
در جریان این تنشها، قیمت نفت در بازار جهانی افزایش یافت، اما با کاهش تنشها و پایین آمدن نگرانیها، بهای نفت دوباره کاهش پیدا کرد. با آنکه بازار جهانی نفت پس از فروکش کردن بحران رو به کاهش رفت، بازار افغانستان اما مسیر دیگری را تجربه کرد.
یک منبع معتبر در اتحادیه سراسری شرکتهای نفت و گاز افغانستان که نخواست نامش در گزارش گرفته شود، به افغانستان اینترنشنال گفت وضعیت بازار افغانستان در روزهای جنگ برخلاف روند جهانی بود. به گفته او، در آن زمان عرضه مواد نفتی در افغانستان زیاد و تقاضا کم بود، زیرا مواد سوخت کافی از گذشته در بازار وجود داشت.
این منبع گفت بازرگانان مواد نفتی در جریان جنگ خرید تازه انجام ندادند، چون فاصله قیمت مواد نفتی موجود در افغانستان با قیمتهای تازه جهانی بسیار زیاد شده بود. به گفته او، نگرانی اصلی بازرگانان این بود که اگر مواد نفتی را با قیمت بالا بخرند و در میانه راه بازار جهانی دوباره پایین بیاید، با زیان سنگین روبهرو شوند.
او افزود پس از کاهش دوباره قیمت نفت، بازار افغانستان با مشکل تازه روبهرو شد. به گفته این منبع، روسیه که از تامینکنندگان مهم مواد نفتی برای افغانستان و منطقه است، به دلیل حملات اوکراین به پالایشگاههای نفتی خود با کمبود شدید سوخت مواجه شده است.
گزارشهای بینالمللی نیز نشان میدهد که حملات اوکراین به پالایشگاههای روسیه، عرضه سوخت در داخل روسیه را تحت فشار قرار داده و روسیه واردات پترول از بلاروس را در ماه جون به سطح بیسابقهای رسانده است. این وضعیت میتواند مسیرهایی را که پیش از این بخشی از نیاز افغانستان و منطقه را تامین میکرد، با فشار تازه روبهرو کند.
این منبع گفت از ایران و ترکمنستان نیز مواد نفتی وارد افغانستان میشود، اما پس از جنگ، پترول با به پیمانه گذشته از ایران وارد افغانستان نمیشود.
به گفته او، بازار افغانستان برای بازگشت به وضعیت عادی به زمان نیاز دارد.
این منبع افزود اگر مواد نفتی ذخیرهشده از گذشته در افغانستان وجود نمیداشت، بهای سوخت میتوانست بیشتر از نرخهای کنونی بالا برود. به گفته او، طالبان و بازرگانان هنوز هم از ذخایر گذشته مواد نفتی در اختیار دارند و آن را بهتدریج وارد بازار میکنند.
«طالبان باید راه جازگزین واردات نفت را پیدا کنند»
یک منبع دیگر به افغانستان اینترنشنال گفت پس از جنگ ایران، امریکا و اسرائیل، در برخی کشورها با افزایش بهای سوخت، استفاده از وسایط نقلیه کاهش یافت؛ اما به گفته او، در افغانستان چنین تغییری مشاهده نشده است.
این منبع افزود ارزان بودن موترهای فرمانراسته باعث شده است شمار قابل توجهی از خانوادهها از موتر شخصی استفاده کنند و همین موضوع به حفظ تقاضا برای سوخت در بازار کمک کرده است.
به گفته این منبع، سوختی که از گذشته در افغانستان موجود بود بهتدریج تمام شد، اما در برابر آن، سوخت تازه به اندازه کافی وارد بازارهای افغانستان نشد.
او هشدار داد اگر طالبان برای جایگزینی سوخت وارداتی از روسیه راهی پیدا نکند، ممکن است بهای پترول و دیزل در افغانستان بیشتر از این هم افزایش یابد.
همزمان با افزایش بهای سوخت، اتاق تجارت و سرمایهگذاری افغانستان روز شنبه، ۱۴ سرطان، در کابل نشست اضطراری با بازرگانان نفت و گاز از ولایتهای مختلف برگزار کرد.
رادیو حریت، رسانه نزدیک به طالبان، گزارش داد که در این نشست راههای کنترول بهای نفت و گاز، بهبود کیفیت سوخت، جلوگیری از کمبود مواد نفتی در بازار و هماهنگی میان بخش خصوصی و نهادهای مسئول بررسی شد.
سید کریم هاشمی، رئیس اتاق تجارت و سرمایهگذاری افغانستان، در این نشست گفت هدف این است که بازار کشور از مواد نفتی خالی نشود، کمبود ایجاد نگردد و قیمتها به گونه غیرطبیعی بالا نرود.
شهروندان چه میگویند
همزمان شهروندان میگویند بالا رفتن نرخ پترول و دیزل هزینه رفتوآمد، انتقال مواد غذایی و قیمت کالاهای روزمره را بیشتر کرده است.
صدیقی، یکی از باشندگان بادغیس، گفت در این ولایت تیل بیکیفیت ایرانی به نام تیل روسی به مردم فروخته میشود.
نیازی، یکی دیگر از شهروندان، گفت قیمت تیل در افغانستان را «مافیای تیل» تعیین میکند و این قیمتها به گفته او، رابطه مستقیم با بازار جهانی ندارد. او از بیتوجهی طالبان به وضعیت بازار سوخت نیز انتقاد کرد.
اکرمی، شهروند دیگر، گفت در افغانستان وقتی قیمت کالاها و مواد نفتی در بازار جهانی بالا میرود، قیمتها در داخل چند برابر افزایش مییابد، اما وقتی قیمت جهانی پایین میآید، بازار افغانستان یا کاهش نمییابد یا بسیار کم کاهش پیدا میکند.
یک شهروند دیگر گفت در کنار افزایش شدید قیمتها، کیفیت پترول نیز پایین آمده است. او گفت وقتی پترول را در تانک موتر میریزد، بوی بد از آن بلند میشود و ماشین آن هنگام روشن بودن صدا میکند.
فهیم، یکی دیگر از شهروندان، گفت همیشه برای موترش پترول سوپر استفاده میکند، اما دو روز پیش پس از روشن کردن موتر، صدای ماشین برای چند دقیقه «شبیه تراکتور» شده و موتر لرزش داشته است. او گفت مستری به او گفته که دلیل این مشکل، بیکیفیت بودن پترول بوده است.
آرمان ستایش، یکی دیگر از شهروندان، با انتقاد از افزایش هزینههای زندگی گفت در افغانستان تیل به حدود ۸۰ افغانی رسیده، گاز در تابستان به ۶۰ افغانی رسیده و هزینه آب، صفایی خانه، مالیات و خدمات مخابراتی نیز بالا رفته است.
قادری، شهروند دیگر، گفت: «یک رقم عجیب است. این کشور تمام چیزش با دنیا فرق دارد. وقتی نفت جهانی پایین میآید، اینجا بالا میرود.»
افغانستان بخش عمده مواد نفتی خود را از بیرون وارد میکند. ایران، ترکمنستان، روسیه و کشورهای آسیای میانه از مسیرهای اصلی تامین مواد نفتی افغانستان به شمار میروند. به همین دلیل، هر اختلال در مسیرهای انتقال انرژی یا هر تغییر در سیاست صادراتی کشورهای تامینکننده، مستقیم بر بازار داخلی افغانستان اثر میگذارد.
جنگ اخیر بار دیگر نشان داد که هر نبردی میتواند با نگرانی درباره نفت و مسیرهای انتقال آن آغاز شود و حتی پس از کاهش تنشها، بازارها با پیامدهای آن درگیر بمانند.
برای افغانستان که به واردات سوخت وابسته است، این وابستگی به معنای آن است که بحران انرژی در بیرون از مرزها خیلی زود به کرایه موتر، قیمت نان، هزینه ترانسپورت و زندگی روزانه مردم میرسد.
