باشندگان کابل و برخی از شهرهای دیگر افغانستان روز دوشنبه از افزایش قیمت سوخت در کشور خبر دادند. این در حالی است که به دنبال امضای تفاهمنامه امریکا و ایران و فروکش کردن تنشها، قیمت سوخت در بازارهای جهانی کاهش یافته است.
پترول، روز دوشنبه در کابل بین ۷۷ تا ۸۱ افغانی، در هرات بین ۷۵ تا ۸۰ افغانی و در حیرتان بین ۷۷ تا ۸۰ افغانی در هر لیتر خرید و فروش شد.
دیزل نیز در این بازارها بین ۶۹ تا ۷۵ افغانی در هر لیتر معامله میشود.
منابع بازار مواد نفتی میگویند تنها در ۲۴ ساعت گذشته، بهای پترول در بیشتر بازارهای افغانستان بین سه تا پنج افغانی در هر لیتر افزایش یافته است.
چه شد که بهای نفت افزایش یافت؟
افزایش بهای سوخت در افغانستان پس از آن آغاز شد که جنگ ایران، امریکا و اسرائیل نگرانیها درباره عرضه نفت و امنیت مسیرهای انتقال انرژی را بالا برد.
در جریان این تنشها، قیمت نفت در بازار جهانی افزایش یافت، اما با کاهش تنشها و پایین آمدن نگرانیها، بهای نفت دوباره کاهش پیدا کرد. با آنکه بازار جهانی نفت پس از فروکش کردن بحران رو به کاهش رفت، بازار افغانستان اما مسیر دیگری را تجربه کرد.
یک منبع معتبر در اتحادیه سراسری شرکتهای نفت و گاز افغانستان که نخواست نامش در گزارش گرفته شود، به افغانستان اینترنشنال گفت وضعیت بازار افغانستان در روزهای جنگ برخلاف روند جهانی بود. به گفته او، در آن زمان عرضه مواد نفتی در افغانستان زیاد و تقاضا کم بود، زیرا مواد سوخت کافی از گذشته در بازار وجود داشت.
این منبع گفت بازرگانان مواد نفتی در جریان جنگ خرید تازه انجام ندادند، چون فاصله قیمت مواد نفتی موجود در افغانستان با قیمتهای تازه جهانی بسیار زیاد شده بود. به گفته او، نگرانی اصلی بازرگانان این بود که اگر مواد نفتی را با قیمت بالا بخرند و در میانه راه بازار جهانی دوباره پایین بیاید، با زیان سنگین روبهرو شوند.
او افزود پس از کاهش دوباره قیمت نفت، بازار افغانستان با مشکل تازه روبهرو شد. به گفته این منبع، روسیه که از تامینکنندگان مهم مواد نفتی برای افغانستان و منطقه است، به دلیل حملات اوکراین به پالایشگاههای نفتی خود با کمبود شدید سوخت مواجه شده است.
گزارشهای بینالمللی نیز نشان میدهد که حملات اوکراین به پالایشگاههای روسیه، عرضه سوخت در داخل روسیه را تحت فشار قرار داده و روسیه واردات پترول از بلاروس را در ماه جون به سطح بیسابقهای رسانده است. این وضعیت میتواند مسیرهایی را که پیش از این بخشی از نیاز افغانستان و منطقه را تامین میکرد، با فشار تازه روبهرو کند.
این منبع گفت از ایران و ترکمنستان نیز مواد نفتی وارد افغانستان میشود، اما پس از جنگ، پترول با به پیمانه گذشته از ایران وارد افغانستان نمیشود.
به گفته او، بازار افغانستان برای بازگشت به وضعیت عادی به زمان نیاز دارد.
این منبع افزود اگر مواد نفتی ذخیرهشده از گذشته در افغانستان وجود نمیداشت، بهای سوخت میتوانست بیشتر از نرخهای کنونی بالا برود. به گفته او، طالبان و بازرگانان هنوز هم از ذخایر گذشته مواد نفتی در اختیار دارند و آن را بهتدریج وارد بازار میکنند.
«طالبان باید راه جازگزین واردات نفت را پیدا کنند»
یک منبع دیگر به افغانستان اینترنشنال گفت پس از جنگ ایران، امریکا و اسرائیل، در برخی کشورها با افزایش بهای سوخت، استفاده از وسایط نقلیه کاهش یافت؛ اما به گفته او، در افغانستان چنین تغییری مشاهده نشده است.
این منبع افزود ارزان بودن موترهای فرمانراسته باعث شده است شمار قابل توجهی از خانوادهها از موتر شخصی استفاده کنند و همین موضوع به حفظ تقاضا برای سوخت در بازار کمک کرده است.
به گفته این منبع، سوختی که از گذشته در افغانستان موجود بود بهتدریج تمام شد، اما در برابر آن، سوخت تازه به اندازه کافی وارد بازارهای افغانستان نشد.
او هشدار داد اگر طالبان برای جایگزینی سوخت وارداتی از روسیه راهی پیدا نکند، ممکن است بهای پترول و دیزل در افغانستان بیشتر از این هم افزایش یابد.
همزمان با افزایش بهای سوخت، اتاق تجارت و سرمایهگذاری افغانستان روز شنبه، ۱۴ سرطان، در کابل نشست اضطراری با بازرگانان نفت و گاز از ولایتهای مختلف برگزار کرد.
رادیو حریت، رسانه نزدیک به طالبان، گزارش داد که در این نشست راههای کنترول بهای نفت و گاز، بهبود کیفیت سوخت، جلوگیری از کمبود مواد نفتی در بازار و هماهنگی میان بخش خصوصی و نهادهای مسئول بررسی شد.
سید کریم هاشمی، رئیس اتاق تجارت و سرمایهگذاری افغانستان، در این نشست گفت هدف این است که بازار کشور از مواد نفتی خالی نشود، کمبود ایجاد نگردد و قیمتها به گونه غیرطبیعی بالا نرود.
شهروندان چه میگویند
همزمان شهروندان میگویند بالا رفتن نرخ پترول و دیزل هزینه رفتوآمد، انتقال مواد غذایی و قیمت کالاهای روزمره را بیشتر کرده است.
صدیقی، یکی از باشندگان بادغیس، گفت در این ولایت تیل بیکیفیت ایرانی به نام تیل روسی به مردم فروخته میشود.
نیازی، یکی دیگر از شهروندان، گفت قیمت تیل در افغانستان را «مافیای تیل» تعیین میکند و این قیمتها به گفته او، رابطه مستقیم با بازار جهانی ندارد. او از بیتوجهی طالبان به وضعیت بازار سوخت نیز انتقاد کرد.
اکرمی، شهروند دیگر، گفت در افغانستان وقتی قیمت کالاها و مواد نفتی در بازار جهانی بالا میرود، قیمتها در داخل چند برابر افزایش مییابد، اما وقتی قیمت جهانی پایین میآید، بازار افغانستان یا کاهش نمییابد یا بسیار کم کاهش پیدا میکند.
یک شهروند دیگر گفت در کنار افزایش شدید قیمتها، کیفیت پترول نیز پایین آمده است. او گفت وقتی پترول را در تانک موتر میریزد، بوی بد از آن بلند میشود و ماشین آن هنگام روشن بودن صدا میکند.
فهیم، یکی دیگر از شهروندان، گفت همیشه برای موترش پترول سوپر استفاده میکند، اما دو روز پیش پس از روشن کردن موتر، صدای ماشین برای چند دقیقه «شبیه تراکتور» شده و موتر لرزش داشته است. او گفت مستری به او گفته که دلیل این مشکل، بیکیفیت بودن پترول بوده است.
آرمان ستایش، یکی دیگر از شهروندان، با انتقاد از افزایش هزینههای زندگی گفت در افغانستان تیل به حدود ۸۰ افغانی رسیده، گاز در تابستان به ۶۰ افغانی رسیده و هزینه آب، صفایی خانه، مالیات و خدمات مخابراتی نیز بالا رفته است.
قادری، شهروند دیگر، گفت: «یک رقم عجیب است. این کشور تمام چیزش با دنیا فرق دارد. وقتی نفت جهانی پایین میآید، اینجا بالا میرود.»
افغانستان بخش عمده مواد نفتی خود را از بیرون وارد میکند. ایران، ترکمنستان، روسیه و کشورهای آسیای میانه از مسیرهای اصلی تامین مواد نفتی افغانستان به شمار میروند. به همین دلیل، هر اختلال در مسیرهای انتقال انرژی یا هر تغییر در سیاست صادراتی کشورهای تامینکننده، مستقیم بر بازار داخلی افغانستان اثر میگذارد.
جنگ اخیر بار دیگر نشان داد که هر نبردی میتواند با نگرانی درباره نفت و مسیرهای انتقال آن آغاز شود و حتی پس از کاهش تنشها، بازارها با پیامدهای آن درگیر بمانند.
برای افغانستان که به واردات سوخت وابسته است، این وابستگی به معنای آن است که بحران انرژی در بیرون از مرزها خیلی زود به کرایه موتر، قیمت نان، هزینه ترانسپورت و زندگی روزانه مردم میرسد.
به گفته این منابع، دستکم دو چرخبال مجهز به تجهیزات نظامی سنگین، از روز گذشته به اینسو، پایگاهها و نیروهای فاتح را از آسمان زیر نظر دارند.
یک منبع گفت این چرخبالها بعدازظهر روز دوشنبه بهطور موقت در مرکز ولسوالی نسی فرود آمدند و سه مقام طالبان از آنها پیاده شدند. درباره هویت این مقامها اطلاعاتی در دست نیست.
تصاویر رسیده به افغانستان اینترنشنال نیز پرواز چرخبالهای نظامی طالبان بر فراز ولسوالی نسی را نشان میدهد.
روز یکشنبه نیز بخشی از نیروهای تازهنفس طالبان در مرکز ولسوالی نسی مستقر شدند. منابع از بدخشان گفتهاند این نیروها برای خلع سلاح افراد وابسته به جمعهخان فاتح به نسی فرستاده شدهاند.
در روزهای گذشته، محمدیعقوب مجاهد، وزیر دفاع طالبان، نیز در میانه همین تنشها به بدخشان رفت. منابع گفتهاند طالبان همزمان روند خلع سلاح نیروهای محلی را شدت داده و سلاح کسانی را جمعآوری میکند که عضو قطعات رسمی این گروه نیستند.
بر اساس اطلاعات رسیده به افغانستان اینترنشنال، جمعهخان فاتح اکنون در ولسوالی نسی و در کنار نیروهای محلی وفادار به خود حضور دارد. او بر سر استخراج معادن، خلع سلاح و تعیینات با رهبری طالبان دچار اختلاف شده است.
تنش میان طالبان و جمعهخان فاتح در هفتههای اخیر شدت گرفته است. منابع محلی پیشتر گفته بودند هیئت اعزامی رهبر طالبان به بدخشان نتوانست با فاتح به توافق برسد. پس از ناکامی این گفتوگوها، تحرکات نظامی طالبان افزایش یافت و روند برکناری و خلع سلاح افراد نزدیک به فاتح آغاز شد.
منابع روز جمعه، ۱۲ سرطان، به افغانستان اینترنشنال گفتند که هیئت اعزامی طالبان پس از نشستی در شغنان تصمیم گرفت شماری از افراد نزدیک به جمعهخان فاتح را برکنار و خلع سلاح کند.
بر بنیاد اطلاعات منابع، غلامالله احمدی، یکی از رقیبهای محلی جمعهخان فاتح، بهتازگی معاون فرقه بدخشان تعیین شده است. مدیر استخبارات ولسوالی شکی و گلبدین الماس، فرمانده کندک شغنان، نیز از سمتهای خود برکنار شدهاند.
منابع همچنین گفتهاند هیئت اعزامی طالبان به ولسوالها، مدیران استخبارات و فرماندهان طالبان در پنج ولسوالی درواز هشدار داده است که اگر جلو رفتوآمد افراد مسلح خارج از تشکیلات را نگیرند، از سمتهای خود برکنار خواهند شد.
در همین حال، رسانه حریت، نزدیک به طالبان، روز شنبه، ۱۳ سرطان، فایل صوتی منسوب به جمعهخان فاتح را منتشر کرد. در این فایل صوتی، فاتح گزارشها درباره خلع سلاح نیروهای خود را رد میکند و میگوید کاری نکرده است که سرکوب شود.
پیشتر منابع از بدخشان گفته بودند فاتح نیروهای خود را در حالت آمادهباش قرار داده، اما به آنان گفته است که «اولین شلیک» را انجام ندهند.
اختلاف جمعهخان فاتح با رهبری طالبان پس از آن جدیتر شد که او از زابل به بدخشان برگشت و در ولسوالی نسی آرایش نظامی خود را افزایش داد. منابع طالبان پیشتر گفته بودند فاتح به دلیل نگرانی از بازداشت یا ترور، بهگونه پنهانی از زابل به نسی رفته است.
مقامهای طالبان گفتند که در امتحان کانکور امسال بیش از ۱۱۷ هزار نفر از فارغان مکاتب و مدارس سراسر افغانستان شرکت کرده بودند.
این چهارمین کانکور در دوران حاکمیت طالبان است که بدون حضور دختران برگزار شده است.
پنج نفر برتر کانکور مکاتب:
۱. راشد، فرزند پهلوان، از ولایت پروان، با کسب ۳۶۰.۴۶ نمره، اولنمره عمومی کانکور شد و به دانشکده پزشکی دانشگاه علوم طبی کابل راه یافت.
۲. انعامالله، فرزند شیرزمان، از ولایت کنر، با کسب ۳۵۹.۰۹ نمره، به دانشکده پزشکی دانشگاه کابل راه یافت.
۳. عبدالهادی، فرزند عبدالرحمن، از ولایت پکتیا، با کسب ۳۵۶.۹۶ نمره، به دانشکده پزشکی دانشگاه کابل راه یافت.
۴. محمدامین، فرزند محمدبشیر، از ولایت میدان وردک، با کسب ۳۵۶.۹۶ نمره، به دانشکده پزشکی دانشگاه کابل راه یافت.
۵. بسمالله، فرزند محمدعمر، با کسب ۳۵۶.۸۵ نمره، پنجم شد. اداره امتحانات طالبان دانشکده او را اعلام نکرده است.
سه نفر برتر کانکور مدارس دینی:
۱. عبدالمجید، فرزند عبدالعزیز، از ولایت غور، با کسب ۳۲۷.۱۹ نمره، به دارالعلوم مرکزی پکتیکا راه یافت.
۲. خالد، فرزند قیمتالله، از ولایت بدخشان، با کسب ۳۲۰.۴۵ نمره، دوم شد.
۳. حامد، فرزند عبدالصمد، از ولایت لغمان، با کسب ۳۱۹.۱۵ نمره، سوم شد.
به گفته طالبان، از میان حدود ۱۱۷ هزار داوطلب، ۷۴ هزار و ۵۰۰ نفر به دانشگاهها و مراکز آموزش عالی راه یافتهاند.
حذف دختران
برای چهارمین سال پیاپی امتحان کانکور در افغانستان تحت کنترول طالبان بدون حضور دختران برگزار شده است.
در ۱۴۰۰، آخرین سالی که دختران در کانکور افغانستان حضور داشتند، دختری از ولایت کابل به نام سلگی فرزند موسیخان، اولنمره شد.
پیش از سلطه طالبان بر افغانستان، در سال ۱۳۹۹ دستکم ۲۱۰ هزار دانشآموز دختر و پسر در این آزمون شرکت کردند. در این سال شمسیه فرزند محمد نسیم دانشآموز لیسه محمد آصف مایل از کابل با کسب ۳۵۳.۱۸۵ نمره جایگاه اول را گرفت. آمارها نشان میدهند شمار داوطلبان امسال نسبت به پنج سال گذشته ۴۲ درصد کاهش یافته است.
طالبان آموزش دختران بالاتر از صنف ششم، تحصیلات عالی زنان در دانشگاهها و موسسات طبی را منع کرده است. یافتههای افغانستان اینترنشنال نشان میدهد که در پی این ممنوعیت، دستکم ۹۰ هزار نیروی زن تحصیلکرده را از دست داده است؛ دخترانی که میتوانستند در بازار کار، ادارهها، شفاخانهها، مکاتب، رسانهها و نهادهای توسعهای نقش کلیدی داشته باشند.
در حال حاضر افغانستان تنها کشوری در جهان است که آموزش زنان و دختران بالاتر از صنف ششم را منع کرده است.
براساس گزارش افغانستان اینترنشنال، در سال ۱۴۰۰ خورشیدی، همزمان با بازگشت طالبان به قدرت، شمار مجموعی دانشجویان در دانشگاههای دولتی و خصوصی افغانستان به ۳۴۸۸۱۰ نفر میرسید. از این میان، ۲۴۶۱۸۰ نفر پسر و ۱۰۲۶۳۰ نفر دختر بودند.
این در حالی است که بهرغم انتقادهای گسترده ملی و بینالمللی، طالبان از تصمیم خود عقبنشینی نکرده و درهای مکاتب دخترانه و دانشگاهها و موسسات عالی به روی دختران و زنان همچنان بسته است. طالبان محرومیت دختران و زنان را موضوع داخلی عنوان کرده و از جامعه جهانی خواسته در امور اداره این گروه دخالت نکند.
آقای محقق خطاب به افرادی که به گفته او این رویداد را بهانهای برای «حمله به ایران و اسلام و رهبران جهادی» قرار دادهاند، گفت: «دردتان را به آرامی بخورید».
آقای محقق در یادداشتی در صفحه فیسبوک خود، معرفی او از سوی مجری مراسم به عنوان «هیئت شورای عالی مقاومت» را یک «سوءتفاهم» خواند و افزود به عنوان نماینده شورای عالی مقاومت ملی برای نجات افغانستان در این مراسم حضور یافته بود.
محقق حضور خود و و احمد مسعود، رهبر جبهه مقاومت در این مراسم را «نشاندهنده ارتباط عمیق دو ملت برادر» توصیف کرد.
احمد مسعود و محمد محقق در ۱۲ سرطان به دعوت جمهوری اسلامی در مراسم تشییع علی خامنهای به نمایندگی از مخالفان طالبان شرکت کردند؛ اقدامی که خشم برخی از مقامها و هواداران طالبان را برانگیخت.
مجری برنامه مراسم تشییع جنازه رهبر سابق جمهوری اسلامی ایران از محمد محقق به عنوان عضو شورای عالی مقاومت نام برد. آقای محقق در یادداشتی در صفحه فیسبوک خود مشکلاتی از این دست در یک «مراسم میلیونی» را طبیعی خواند گفت عمدی نبوده است.
رهبر حزب وحدت اسلامی مردم افغانستان تصریح کرد که پذیرایی از هیئت مخالف طالبان در این مراسم مناسب بوده است. او رقبای خود را که در این باره در شبکههای اجتماعی واکنش نشان دادهاند، به «سمپاشی» متهم کرد. محقق از رقبای سیاسی خود خواست که به نیابت از او در شبکههای اجتماعی علیه برگزارکنندگان این مراسم حرف نزنند.
محمد محقق افرادی را که به این بهانه در شبکههای اجتماعی علیه جمهوری اسلامی سخن گفتهاند، «مغرض و خرابکار» توصیف کرد. او بدون نام بردن از کسی خطاب به رقبای خود نوشت: «درد تان را به آرامی بخورید، حوصله داشته باشید، از این نمد برای تان کلاهی درست نخواهد شد.»
دعوت از طالبان و مخالفان این گروه توسط جمهوری اسلامی ایران در مراسم تشییع جنازه علی خامنهای واکنشهای زیادی را در میان کاربران شبکههای اجتماعی و فعالان سیاسی افغانستان برانگیخته است.
پیشتر عبدالطیف نظری، معین وزارت اقتصاد طالبان، از دعوت مخالفان طالبان در مراسم وداع با علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی انتقاد کرد. آقای نظری این اقدام را در مغایرت با حقوق بینالملل دانسته است.
نظری جمهوری اسلامی را متهم کرد که با میزبانی همزمان از طالبان و مخالفانش «هم به نعل میکوبد و هم به میخ.»
حسن کاظمی قمی، نماینده ویژه پیشین رئیسجمهور ایران در امور افغانستان، پیشتر از دعوت احمد مسعود، رهبر جبهه مقاومت ملی افغانستان و مخالفان طالبان به این مراسم دفاع کرد. او طالبان را نماینده بخشی از مردم افغانستان خواند و نوشت سیاست جمهوری اسلامی «توجه به مردم افغانستان است»، بدون در نظرداشت اینکه کدام جناح در این کشور حاکماند.
