همزمان با نزدیک شدن به پنجمین سالگرد بازگشت طالبان، دیدهبان حقوق بشر اعلام کرد که افغانستان با یکی از شدیدترین بحرانهای حقوق بشری و بشردوستانه جهان روبهرو است و محدودیتهای طالبان بر زنان و دختران و سرکوب منتقدان، وضعیت را وخیمتر کرده است.
دیدهبان حقوق بشر دوشنبه ۱۲ اسد در گزارشی که به مناسبت پنجمین سالگرد تسلط دوباره طالبان بر افغانستان منتشر شد، نوشت که طالبان از زمان بازگشت به قدرت، با اعمال محدودیتهای گسترده، حقوق اساسی شهروندان، بهویژه زنان و دختران، را نقض کردهاند.
این سازمان تأکید کرده است که زنان و دختران همچنان از آموزش متوسطه و دانشگاهی محروماند و در زمینه اشتغال، آزادی رفتوآمد، آزادی بیان و حضور در زندگی عمومی نیز با محدودیتهای گسترده مواجه هستند.
در گزارش آمده است که خبرنگاران، فعالان مدنی و افرادی که طالبان آنان را منتقد خود میدانند، همچنان با تهدید، بازداشت خودسرانه و شکنجه روبهرو هستند. همچنین، به گفته دیدبان حقوق بشر، صدها عضو نیروهای امنیتی حکومت پیشین در سالهای گذشته قربانی انتقامگیری و قتلهای فراقضایی شدهاند.
دیدهبان حقوق بشر وضعیت بشردوستانه افغانستان را نیز «بحرانی» توصیف کرده و نوشته است که پس از کاهش بخش بزرگی از کمکهای بینالمللی، اکنون نیمی از جمعیت افغانستان به کمکهای غذایی و درمانی نیاز دارند.
طبق گزارش بیش از ۳.۷ میلیون کودک در افغانستان با سوءتغذیه حاد مواجهاند و نظام صحی کشور نیز با کمبود شدید منابع دستوپنجه نرم میکند.
در گزارش همچنین آمده است که اخراج گسترده مهاجران افغان از پاکستان و ایران، بحران انسانی را عمیقتر کرده است، زیرا بسیاری از بازگشتکنندگان فاقد سرپناه، شغل و منابع درآمدی هستند.
دیدهبان حقوق بشر افزوده است که در کنار این بحرانها، درگیریهای مسلحانه میان طالبان و پاکستان و نیز حملات شاخه خراسان داعش در سالهای اخیر، صدها قربانی غیرنظامی برجا گذاشته است.
این سازمان در ادامه با اشاره به صدور حکم بازداشت رهبران طالبان از سوی دیوان کیفری بینالمللی و ایجاد سازوکار مستقل پاسخگویی سازمان ملل برای افغانستان در سال ۲۰۲۵، این اقدامات را گامهایی مهم برای پایان دادن به مصونیت عاملان نقض حقوق بشر دانسته است.
دیدهبان حقوق بشر گفته است تنها محکوم کردن سیاست طالبان کافی نیست و از دولتها خواسته است فشار بر این گروه برای لغو همه محدودیتهای اعمالشده علیه زنان و دختران را افزایش دهند، از روندهای بینالمللی پاسخگویی حمایت کنند، بودجه برنامههای بشردوستانه افغانستان را تأمین کنند و به اخراج اجباری پناهجویان و مهاجران افغان پایان دهند.
این بازداشتها در حالی رخ داده که در هفتههای اخیر، گزارشهای متعددی از برخورد و بازداشت زنانی منتشر شده است که مانتو میپوشند یا حجاب مورد نظر طالبان را رعایت نمیکنند.
طالبان تاکنون درباره دلیل بازداشت این زنان اظهارنظری نکرده و جزئیاتی درباره محل انتقال آنان نیز منتشر نشده است.
جاده لیلامی یکی از مراکز اصلی خرید و از مناطق پررفتوآمد زنان در مرکز شهر هرات است. پیش از این نیز گزارشهایی از بازداشت زنان در این جاده منتشر شده بود.
به گفته منابع، روز شنبه ۱۰ اسد ماموران امر به معروف سه زن را از داخل شفاخانه حوزوی هرات بازداشت کردند. آنها برای دقایقی دروازه شفاخانه را بستند و پس از بازداشت این سه زن، دروازه را دوباره باز کردند.
موج تازه بازداشت زنان در هرات از روز چهارشنبه ۷ اسد آغاز شد. طالبان در آن روز دستکم پنج زن را از جاده ۶۴ متره، منطقه پل رنگینه و شماری از مراکز خرید بازداشت کرد.
روز پنجشنبه، ۸ اسد نیز شمار نامعلومی از زنان در جاده ابریشم و جاده خواجه عبدالله انصاری بازداشت شدند.
ماموران امر به معروف طالبان روز جمعه ۹ اسد نیز دستکم چهار زن دیگر را از مراکز خرید در جاده ۶۴ متره با خود بردند.
طالبان نخستین موج گسترده بازداشت زنان در هرات را ۱۶ جوزا آغاز کرد. اداره امر به معروف یک روز پیش از آغاز این عملیات هشدار داده بود زنانی که پوشش مورد نظر طالبان را رعایت نکنند، بازداشت و زندانی خواهند شد.
بازداشت زنان در ۱۹ جوزا با اعتراض شماری از باشندگان منطقه جبرئیل هرات روبهرو شد. طالبان برای متفرق کردن معترضان تیراندازی کرد که در نتیجه آن دو نفر کشته شدند.
سه روز بعد نیز شماری از شهروندان در برابر دفتر والی طالبان در هرات تجمع کردند و شعارهای «زن، زندگی، آزادی» و «تحصیل، کار، آزادی» سر دادند..
اداره امر به معروف طالبان یک روز پیش از آغاز این عملیات هشدار داده بود زنانی که پوشش مورد نظر این گروه را رعایت نکنند، بازداشت و زندانی خواهند شد.
بازداشت زنان در ۱۹ جوزا اعتراض باشندگان منطقه جبرئیل هرات را در پی داشت. نیروهای طالبان برای متفرق کردن معترضان تیراندازی کردند که ۲ کشته برجای گذاشت.
خالد حنفی، وزیر امر به معروف طالبان، در سفر به هرات گفت افرادی بازداشت شدهاند که به گفته او «بیحجابی، ایجاد تشنج و نشر مطالب منفی» علیه اداره طالبان را ترویج میکردند. او همچنین مدعی شد موضوع حجاب در افغانستان با اهداف سیاسی تحریف و تبلیغ میشود.
شماری از زنان آزادشده به افغانستان اینترنشنال گفتهاند که طالبان آزادی آنان را به حضور پدر یا شوهر و امضای تعهدنامهای مبنی بر نپوشیدن مانتو در آینده مشروط کرده است. این زنان همچنین گفتهاند که در اداره امر به معروف، خودشان و مردان خانوادههای شان با تحقیر و توهین روبهرو شدهاند.
