سازمان حفاظت از کودکان اعلام کرد که سوءتغذیه حاد در میان کودکان زیر پنج سال در افغانستان طی چهار سال گذشته ۱۴ درصد افزایش یافته است. براساس آمار این سازمان، اکنون یک کودک از هر ۱۰ کودک زیر پنج سال با سوءتغذیه حاد دستوپنجه نرم میکند.
سازمان حفاظت از کودکان روز پنجشنبه، ۲۲ اسد گزارش داد که وضعیت سوءتغذیه حاد کودکان در سهماهه دوم سال ۲۰۲۶ در دو سوم ولایتهای افغانستان نسبت به مدت مشابه سال گذشته بدتر شده است.
بر اساس دادههای سازمان ملل، افزایش بیماریهای عفونی، از جمله بیماریهایی که اشتها و توان جذب مواد غذایی را در کودکان کاهش میدهند، یکی از عوامل افزایش موارد سوءتغذیه در ماههای اخیر بوده است.
به گفته این سازمان، افغانستان اکنون در دوره اوج سوءتغذیه قرار دارد؛ دورهای که معمولا از ماههای تابستان آغاز میشود و تا پاییز ادامه مییابد. برآورد میشود که در سال ۲۰۲۶ حدود ۳.۷ میلیون کودک در افغانستان دچار سوءتغذیه حاد باشند.
در بیانیه این سازمان آمده است که میزان کمکهای بشردوستانه به افغانستان از ۳.۲۷ میلیارد دالر در سال ۲۰۲۲ به حدود یک میلیارد دالر در سال ۲۰۲۵، یعنی در فاصله چهار سال تقریبا ۷۰ درصد کاهش داشته است.
این سازمان میگوید در سال ۲۰۲۶ نیز کمبود بودجه ادامه داشته است. تا اواسط سال، تنها ۴۳۸ میلیون دالر از بودجه مورد نیاز برای کمکهای بشردوستانه افغانستان تأمین شده و ۷۴ درصد از منابع مالی مورد نیاز همچنان با کمبود مواجه است.
در گزارش آمده است کاهش کمکها پیامد مستقیمی بر خدمات صحی داشته و نزدیک به ۶۰۰ مرکز صحی در افغانستان به دلیل کمبود بودجه تعطیل یا فعالیتشان متوقف شده است.
تعطیلی مراکز صحی؛ دسترسی میلیونها نفر محدود شده است
سازمان حفاظت از کودکان میگوید که تعطیلی مراکز صحی، حدود چهار میلیون نفر را تحت تأثیر قرار داده که تقریبا نیمی از آنان کودکان هستند.
سازمان حفاظت از کودکان میگوید پس از کاهش کمکها، توانسته است با استفاده از بودجههای کوتاهمدت ۱۴ درمانگاه خود را باز نگه دارد؛ اما آینده این مراکز نیز همچنان نامعلوم است و در صورت تأمین نشدن منابع مالی پایدار، فعالیت آنها نیز ممکن است متوقف شود.
گزارش به موضوع دسترسی محدود افغانها در مناطق دورافتاده افغانستان به مراکز صحی اشاره کرده است.
در یکی از مناطق کوهستانی و دورافتاده شمال افغانستان، یکی از این درمانگاهها تنها ارائهدهنده خدمات صحی برای حدود ۱۰ هزار نفر است.
این مرکز روزانه بیش از ۱۰۰ بیمار را پذیرش میکند و شماری از مراجعهکنندگان برای رسیدن به آن، دو تا سه ساعت پیادهروی میکنند.
بر اساس گزارش سازمان حفاظت از کودکان، بسیاری از خانوادهها گزینههای محدودی برای انتقال بیماران دارند و هزینه رفتن به شفاخانه ولایتی برای آنان میتواند به حدود ۶۰ دالر برسد.
در صورت تعطیلی این درمانگاه، برخی از باشندگان منطقه مجبور خواهند بود برای دریافت خدمات درمانی حدود هفت ساعت پیادهروی کنند.
تنها سه دالر درآمد برای خانواده ۹ نفره
سازمان حفاظت از کودکان برای نشان دادن پیامدهای این بحران، به داستان سما، زنی ۳۵ ساله و مادر هفت کودک پرداخته است.
همسر اسما روزانه حدود سه دالر درآمد دارد و خانواده برای درمان کودکان خود به خدمات رایگان درمانگاه سازمان حفاظت از کودکان متکی است.
دشواری دسترسی به درمان در مناطق دورافتاده
مروه، پرستار بخش تغذیه در این درمانگاه، گفته است پیش از ایجاد این مرکز، ساکنان منطقه برای دریافت خدمات درمانی مجبور بودند به درمانگاه ولسوالی یا بیمارستان شهر مراجعه کنند.
به گفته او، رفتن به درمانگاه ولسوالی ممکن بود چند ساعت با الاغ یا موتورسایکل طول بکشد و شفاخانه شهر نیز برای بسیاری از مردم تقریبا غیرقابل دسترس بود.
او افزوده است که بسیاری از اعضای جامعه توان پرداخت هزینه درمان را نداشتند و در زمستان نیز بارش برف، باران و جاری شدن سیلاب، جادهها را مسدود میکند و دسترسی مردم به خدمات صحی ضروری را دشوارتر میسازد.
سازمان حفاظت از کودکان میگوید که از اوایل سال ۲۰۲۵ تاکنون، در نتیجه کاهش کمکهای مالی، حدود ۷۰۰ هزار نفر، از جمله ۱۴۰ هزار کودک زیر پنج سال، به دلیل تعطیلی یا کاهش فعالیت مراکز صحی و تیمهای سیار مورد حمایت سازمان حفاظت از کودکان، دسترسی خود به خدمات صحی اولیه را از دست دادهاند.
بازگشت میلیونها مهاجر فشار بر خدمات را بیشتر کرده است
این سازمان همچنین هشدار داده است که افزایش جمعیت افغانستان در پی بازگشت میلیونها مهاجر، فشار بیشتری بر خدمات صحی و بشردوستانه وارد کرده است.
بر اساس آمار سازمان ملل، جمعیت افغانستان از سپتامبر ۲۰۲۳ تاکنون ممکن است تا ۱۲ درصد افزایش یافته باشد. این افزایش جمعیت در شرایطی رخ داده که بیش از شش میلیون افغان از ایران و پاکستان به افغانستان بازگشتهاند.
گزارش تاکید کرده که ورود شمار زیادی از بازگشتکنندگان، در کنار جابهجاییهای داخلی ناشی از درگیریها، بلایای طبیعی، خشکسالی و کاهش فرصتهای اقتصادی، نیاز به خدمات صحی، تغذیهای و حمایتی را افزایش داده است.
«جهان نمیتواند افغانستان را نادیده بگیرد»
آشیش دامل، مدیر کشوری سازمان حفاظت از کودکان در افغانستان، گفته است که جامعه جهانی نباید در برابر وضعیت کودکان این کشور بیتفاوت بماند.
او گفته است گرسنگی شدید، شمار بالای بازگشتکنندگان، آوارگی گسترده داخلی ناشی از بلایای طبیعی، درگیریهای اخیر و چهار سال خشکسالی، منابع محدود بشردوستانه را تا مرز فروپاشی تحت فشار قرار داده است.
آقای دامل افزود که مشکلات خانوادههای افغان به یکدیگر مرتبطاند و فقر بر تغذیه اثر میگذارد، کمبود آب باعث افزایش بیماری میشود، بیماری روند آموزش کودکان را مختل میکند و کاهش درآمد خانوادهها میتواند کودکان را به کار وادار کند.
به گفته او، شوکهای اقلیمی، آوارگی و کاهش فرصتهای اقتصادی نیز این فشارها را عمیقتر کرده و چرخهای ایجاد کردهاند که خروج از آن برای خانوادهها هر روز دشوارتر میشود.
مدیر کشوری سازمان حفاظت از کودکان تأکید کرده است که نیازهای میلیونها کودک افغانستان و راههای مقابله با بحرانهای فزاینده برای جامعه جهانی شناختهشده است، اما برنامههای بشردوستانه ضروری به دلیل کمبود شدید بودجه و نبود حمایت بلندمدت توسعهای از سوی دولتها در معرض تهدید قرار دارند.
او هشدار داده است که جامعه جهانی اکنون با این انتخاب روبهرو است که یا تنها زمانی وارد عمل شود که خانوادهها به نقطه فروپاشی رسیدهاند، یا آنقدر زود اقدام کند که بتواند از جان، حقوق و آینده کودکان افغانستان محافظت کند.
دستور تخلیه این شهرک صدها خانواده را با خطر جدی بیسرپناهی مواجه کرده و موجی از خشم و نگرانی را برانگیخته است.
منابع محلی در غزنی پیشتر به افغانستان اینترنشنال تائید کردند که طالبان به باشندگان شهرک هزارهنشین نوآباد دستور داده تا ظرف یک هفته خانههای خود را تخلیه کنند. این مهلت روز یکشنبه ۲۵ اسد به پایان میرسد.
بر اساس اطلاعاتی که به افغانستان اینترنشنال رسیده، در پی افزایش نگرانیها و واکنشهای شدید مردم، وزیر عدلیه طالبان با نورالله نوری، وزیر سرحدات، اقوام و قبایل و دیگر مقامهای این گروه دیدار کرده است.
با آنکه طالبان پس از این دیدارها مردم را به آرامش دعوت کردهاند، اما معترضان میگویند در برابر این تصمیم خاموش نخواهند ماند و علیه آن اقدام خواهند کرد.
پیشینه این نزاع به اواخر ماه میزان سال گذشته برمیگردد؛ زمانی که وزارت عدلیه طالبان اعلام کرد محکمه اختصاصی رسیدگی به قضایای غصب زمین، دستکم هزار و ۸۴۳ جریب زمین شهرک نوآباد غزنی را «امارتی» تشخیص داده و مصادره کرده است.
در همین راستا، قاری اسماعیل شکیب، رئیس کمیسیون طالبان برای جلوگیری از غصب زمینها در غزنی، روز یکشنبه ۱۸ اسد، در دیداری با نمایندگان شهرک نوآباد، اولتیماتوم یکهفتهای برای تخلیه داد و هشدار داد که در صورت خودداری، خانههایشان بهزور تخریب و اخراج خواهند شد. منابع گفتند که وی در این جلسه برخورد تند و توهینآمیزی با نمایندگان داشته است.
سفر به قندهار
در پی این فشارها، هیئتی به نمایندگی از باشندگان نوآباد به قندهار رفت تا با ملا شیرین، والی طالبان در قندهار دیدار و از تخلیه شهرک جلوگیری کند. یکی از اعضای این هیئت به افغانستان اینترنشنال گفت: «شاید مطالبات ما نتیجه ندهد، اما جهان باید از ظلم و جور وزیر عدلیه و کمیسیون غصب زمین باخبر شود.»
ملا شیرین از افراد نزدیک به رهبر طالبان است و نمایندگان این شهرک خواهان بازنگری و بررسی پرونده این شهرک شدند.
منابع گفتند که والی طالبان در قندهار گفته است که شکایتهای آنها را به ملا هبتالله اطلاع خواهد داد.
تلاشها در کابل
منابع روز پنجشنبه به افغانستان اینترنشنال گفتند که نمایندگان شهرک نوآباد غزنی میکوشند برای جلوگیری از تخلیه شهرک، با ملامحمدحسن آخند، رئیسوزرای طالبان دیدار و گفتوگو کنند. براساس اطلاعات منابع، قرار است این دیدار در هفته پیشرو در کابل انجام شود.
اقدام اخیر طالبان در غزنی در حالی صورت میگیرد که این گروه پیشتر دستور مشابهی برای تخلیه شهرک امید سبز در غرب کابل صادر کرد و تا ۱۵ اسد به ساکنان هزاره آن مهلت داده بود خانههای خود را ترک کنند.
همزمان با این کشمکشها، منابع معتبر در کابل به افغانستان اینترنشنال گفتند که عبدالحکیم شرعی، وزیر عدلیه طالبان، روز دوشنبه ۱۹ اسد، مدارعلی کریمی و عبداللطیف نظری، معینهای هزارهتبار وزارتخانههای شهرسازی و اقتصاد را به دفترش احضار کرد و آنها را به دلیل پیگیری موضوع شهرک هزارهنشین، «سرزنش، توهین و تحقیر» کرد. هرچند خود کریمی و نظری این موضوع را پس از رسانهای شدن رد کردند.
این دو مقام هزاره در اداره طالبان در نشستی با حضور رهبران هزاره و شیعه در کابل بیانیه را امضا کردند و وزیر عدلیه طالبان را متهم به تبعیض کردند.
باشندگان شهرک نوآباد غزنی و امید سبز در کابل میگویند افزایش فشار بر شهرکهای هزارهنشین و اقدامات وزیر عدلیه طالبان، نشاندهنده تعمیق تنشها و اعمال سیاستهای سختگیرانه روزافزون علیه جامعه هزاره در افغانستان است.
یک خبرنگار نزدیک به طالبان به نقل از مقامهای ارشد این گروه گزارش داد که درگیریها از عصر روز سهشنبه، ۲۰ اسد آغاز شده است. این مقامها، جمعهخان فاتح را به غصب زمین و استخراج غیرقانونی معادن متهم کرده و گفتهاند: «همانگونه که در برابر پاکستان ایستادیم، در برابر عناصر داخلی که دست به بغاوت بزنند نیز قاطعانه میایستیم و آنان را سرکوب میکنیم.»
هشدار مقامات محلی و نگرانی از وضعیت امنیتی
ابعاد این درگیری بازتابهای متعددی داشته است. وقاص احمد مبارز، قاضی طالبان در ولسوالی بهارک بدخشان، در پیامی به جمعهخان فاتح در فیسبوک، درگیری مسلحانه او را «اشتباهی بزرگ» خوانده و هشدار داده است که از این اقدام پشیمان خواهد شد. این واکنشها نشان میدهد که رویداد نسی برای طالبان یک عملیات امنیتی ساده نیست، بلکه احتمال تبدیل آن به یک رویارویی گستردهتر میان نیروهای محلی و رهبری گروه وجود دارد.
همزمان، برخی فعالان رسانهای نزدیک به طالبان از وخامت وضعیت امنیتی بدخشان ابراز نگرانی کردهاند. منصورالافغانی، از فعالان رسانهای این گروه، با انتقاد شدید از عملکرد مسئولان محلی نوشته است که نیروهای تازهنفس وزارت دفاع به بدخشان رسیدهاند و قرار است نیروهای کماندو نیز به درواز اعزام شوند.
او مدعی شده که والی بدخشان درگیر برخی معاملات است و فرماندهان امنیتی حضور موثری ندارند. وی با اشاره به هشدارهای بینتیجه دو ماه پیش خود درباره وضعیت این ولایت، خواستار اعزام نیروهای بیشتر از مرکز یا استفاده از ظرفیتهای کندز شده است.
«جنگ طلا» و شکاف میان طالبان بومی و غیربومی
از سوی دیگر، تحلیلگران ابعاد عمیقتری برای این منازعه قائل هستند. شفیق شرق، دیپلومات پیشین افغانستان، این درگیری را نخستین نارضایتی مسلحانه و جدی درونگروهی طالبان دانسته است. به باور او، «جنگ طلا» و اختلاف بر سر تقسیم منابع محلی میان طالبان بدخشی و غیربدخشی، از دلایل اصلی این تنشهاست.
شرق با نابرابر خواندن این جنگ برای جمعهخان فاتح گفت که اگرچه احتمال میانجیگری دوباره طالبان بدخشانی وجود دارد، اما بعید است راه بازگشتی برای او باقی مانده باشد.
نوررحمان اخلاقی، وزیر سابق مهاجرین گفت که بدخشان میتواند نخستین ولایتی باشد که از سلطه طالبان آزاد میشود.
این عضو شورای رهبری جمعیت اسلامی تصریح کرد که فرصت مناسبی بهوجود آمده است و باید از آن به بهترین شکل در مسیر آزادی مردم استفاده شود.
شکستهشدن سد ترس و چشمانداز پیشرو
در همین راستا، روحالیمین روحانی، فعال سیاسی، در گفتوگو با افغانستان اینترنشنال تاکید کرد که ترس مردم از طالبان شکسته شده و ایستادگیهای منطقهای در بدخشان، نشاندهنده تعمیق شکافهای داخلی این گروه و آشکارتر شدن نارضایتیهای محلی است.
طالبان همواره کوشیده است اختلافات داخلی خود را پنهان کرده و چهرهای منسجم ارائه دهد، اما گسیل نیروهای تازهنفس و کماندو به درواز نشان از تلاش سراسیمه برای مهار دامنه بحران دارد. با این حال، به دلیل محدودیتهای اطلاعاتی، هنوز جزئیات دقیقی از میزان تلفات، تعداد نیروهای درگیر و وضعیت کنترول مناطق مختلف ولسوالی درواز در دست نیست و ادعاهای طرفین مستقلا تایید نشده است.
