دهها زن در افغانستان، زیر فشار محدودیتهای طالبان، به نقاشی بدنهایی روی آوردهاند که به گفته فعالان حقوق زن «ممنوع شده است». این آثار بخشی از نمایشگاه مجازی «ما هنوز اینجاییم» است. این نمایشگاه بیش از ۹۰ اثر هنری زنان و دختران افغان را گردهم آورده است.
هنرسالار میگوید در پنج سال گذشته با ۲۵۰۸ زن، دختر و هنرمند در کابل، غزنی، قندهار، هرات و بامیان کار کرده است و این افراد بیش از ۴۳۸ اثر هنری خلق کردهاند.
بخشی از این آثار در جلسات هنردرمانی و با استفاده از نقاشی روی طرح بدن انسان ساخته شدهاند.
برگزارکنندگان میگویند هدف این نمایشگاه، نشان دادن زنان افغان بهعنوان قربانی نیست. آنها میخواهند از حضور، شجاعت و مقاومت خلاقانه این زنان بگویند.
طالبان پس از بازگشت به قدرت در اسد ۱۴۰۰، محدودیتهای گستردهای بر آموزش، کار و حضور اجتماعی زنان وضع کردند.
براساس آمار سازمان ملل نزدیک به ۲.۲ میلیون دختر از آموزش بالاتر از دوره ابتدایی محروماند. همچنین ۷۸ درصد زنان جوان افغان در آموزش، کار یا آموزشهای حرفهای حضور ندارند.
با این حال، برگزارکنندگان نمایشگاه هنرسالار میگویند زنان و دختران افغان همچنان مینویسند، یاد میگیرند و نقاشی میکنند.
هنرسالار یک نهاد هنری و فرهنگی افغانستان است که در کابل و ولایتهای دیگر افغانستان فعالیت میکند و بیشتر به خاطر نقاشیهای دیواری با مضامین اجتماعی و انتقادی شناخته میشود.
این گروه در سالهای فعالیتش روی موضوعاتی مانند فساد، جنگ، خشونت، حقوق زنان، صلح و مسائل اجتماعی کار کرده است. هنرسالار در ابتدا با گروهی ششنفره شکل گرفت و دیوارنگاری را بهعنوان ابزاری برای بیان اعتراضهای اجتماعی به کار گرفت.
نام «هنرسالار» نیز با همین ایده شکل گرفته بود؛ یعنی در برابر مفاهیمی مانند «جنگسالار» و «مردسالار»، مفهوم «هنرسالاری» را مطرح کنند و از هنر برای تغییر اجتماعی استفاده کنند.
در سالهای اخیر، فعالیت این مجموعه به همکاری با هنرمندان و پروژههای بینالمللی نیز گسترش یافته است.
سازمان ملل روز یکشنبه اعلام کرد که بیش از ۷۰۰ کامیون حامل کمکهای بشردوستانه بینالمللی از طریق پاکستان وارد افغانستان شدند.
اولگا چروکو، سخنگوی اداره هماهنگی کمکهای ملل متحد (اوچا) در افغانستان، به خبرگزاری فرانسه گفت که این کمکها شامل مواد غذایی و تجهیزات ضروری بشردوستانهاند.
براساس اعلام سازمان ملل، در مجموع ۷۲۴ کامیون حامل محمولههای بشردوستانه وارد افغانستان شدهاند.
این در حالی است که مرز زمینی افغانستان و پاکستان به دلیل تنشهای مرزی میان طالبان و پاکستان از اوایل ماه میزان سال گذشته تقریبا بسته است.
محمد یحیی، هماهنگکننده مقیم سازمان ملل متحد در پاکستان، نیز در شبکه اجتماعی اکس گفت که این ۷۲۴ کامیون به خانوادههایی رسیدهاند که بیشترین نیاز را به کمک دارند.
او از اسلامآباد و تمامی کسانی که برای باز نگه داشتن «مسیر حیاتی بشردوستانه» تلاش کردهاند، قدردانی کرد.
بحران غذایی همچنان در سطح بحرانی
این کمکها در حالی وارد افغانستان شدهاند که بحران غذایی و سوءتغذیه در کشور همچنان جدی است.
برنامه جهانی غذا در اوایل ماه آگست هشدار داده بود که سوءتغذیه حاد کودکان در افغانستان در سال جاری به سطوح بحرانی رسیده است.
بر اساس اطلاعات این نهاد، پس از زمینلرزههای مرگبار سال گذشته، چندین فاجعه اقلیمی در سال جاری و بازگشت میلیونها افغان از ایران و پاکستان از سال ۲۰۲۳ تاکنون، نزدیک به ۱۴ میلیون نفر از جمعیت ۴۰ میلیونی افغانستان با گرسنگی حاد روبهرو هستند.
بسته شدن مرزها مسیر انتقال کمکها را مختل کرده است
درگیری میان طالبان و پاکستان که به بسته شدن تقریبا کامل مرز زمینی دو کشور از اکتبر ۲۰۲۵ منجر شده، انتقال کمکهای بشردوستانه به افغانستان را نیز با مشکلات جدی روبهرو کرده است.
کارل اسکائو، معاون مدیر اجرایی برنامه جهانی غذا، در ماه می به خبرگزاری فرانسه گفته بود که بسته شدن مرز پاکستان، مسیرهای لجستیکی انتقال کمکهای بشردوستانه به افغانستان را بهشدت مختل کرده است.
یکی از نمونههای این اختلال، انتقال بیسکویتهای غنیشده برای دانشآموزان افغان بود. این محمولهها قرار بود از پاکستان وارد افغانستان شوند، اما به دلیل بسته بودن مرز، مسیر انتقال آنها تغییر کرد و قرار شد از طریق ایران به افغانستان برسند.
با این حال، جنگ در ایران نیز این مسیر را مختل کرد و انتقال محمولهها بیش از پیش به تأخیر افتاد.
این بیسکویتهای غنیشده سرانجام چند ماه بعد از طریق یک مسیر زمینی و دریایی طولانی به افغانستان رسیدند؛ مسیری که از جمله از اردن، ترکیه و آذربایجان عبور میکرد.
ورود محموله جدید کمکهای بشردوستانه از پاکستان در شرایطی انجام شده است که ادامه بسته بودن مرز و اختلال در مسیرهای انتقال، روند رساندن کمکهای ضروری به میلیونها افغان نیازمند را با چالش روبهرو کرده است.
کای ایده، نماینده پیشین سازمان ملل برای افغانستان، میگوید که نشانههایی از «رشد مقاومت نظامی» علیه طالبان در افغانستان به چشم میخورد. با این حال، به گفته او، مشخص نیست که مردم هنوز توان و انگیزه مقاومت دارند یا به وضعیت نسبتاً صلحآمیز کنونی تن خواهند داد.
آقای ایده همچنین به اعتراضهای هرات علیه امر به معروف اشاره کرد و نوشت که با وجود نبود یک اپوزیسیون سیاسی موثر، مردم در هرات در اعتراض به آزار زنان تظاهرات کردند و شعار «آموزش، کار و آزادی» سر دادند.
ایده در مقالهای که روز یکشنبه، ۲۵ اسد، در روزنامه «آفتنپوستن» منتشر شد، نوشته است که در افغانستان صلح برقرار است، اما مردم، بهویژه زنان و دختران، بهای سنگینی برای آن پرداختهاند، زیرا حقوق و آزادیهای آنان بهشدت محدود شده است.
او به نقل از ولکر ترک، کمیشنر عالی حقوق بشر سازمان ملل نوشت که افغانستان به «گورستان حقوق بشر» تبدیل شده است.
آقای ایده به مواضع هبتالله آخندزاده در قندهار اشاره کرده و نوشت که رهبر طالبان مخالفت با سیاستهایش را تحمل نمیکند. او نوشته است: «هبتالله جایگاه خود را از طریق شبکههای قبیلهای، یک نیروی امنیتی قدرتمند و حمایت رهبران مذهبی تقویت کرده است.»
به گفته ایده، رهبران مذهبی در نظام طالبان اکنون از جایگاه اجتماعی و منابع مالی بیشتری برخوردارند و زمینه مخالفت علنی با رهبر طالبان محدودتر شده است. چنانچه، «هیچکس جرأت نمیکند رژیم را با یک رویارویی آشکار به خطر بیندازد.»
به گفته او، در سالهای نخست پس از بازگشت طالبان به قدرت، حتی در درون این گروه نیز مخالفتهایی با برخی سیاستهای سختگیرانه، بهویژه ممنوعیت آموزش دختران، وجود داشت.
او به مواضع شماری از اعضای برجسته طالبان، از جمله چهرههای نزدیک به شبکه حقانی، اشاره کرده است که با ممنوعیت آموزش دختران مخالفت کرده بودند. به گفته ایده، اکنون این صداها عملاً خاموش شدهاند.
نماینده پیشین سازمان ملل نوشت که با وجود کنترول شدید فضای عمومی از سوی طالبان، اعتراضهای پراکنده در بخشهایی از افغانستان ادامه دارد.
او افزود که گروههای مسلح مخالف طالبان در چندین بخش افغانستان فعال شدهاند و یکی از این گروهها در بدخشان برای مدت کوتاهی کنترول یک ولسوالی را در دست گرفت.
ایده در پایان پرسیده است که آیا مقاومت مسلحانه علیه طالبان در حال گسترش است.
به گفته او، مردم افغانستان از سالها بحران، خشکسالی، سیلاب، فقر و محدودیت خستهاند. ایده نوشت: «شاید مقاومت نظامی در حال رشد باشد. در عین حال، مردم هنوز آن ۲۰ سالی را که به زنان و مردان حقوق و فرصتهای جدید داد، به یاد دارند. سوال این است که آیا آنها هنوز توان مقاومت دارند یا شکلی از صلح موجود را ترجیح میدهند.»
کای ایده، دیپلومات نارویژی، از سال ۲۰۰۸ تا ۲۰۱۰ نماینده ویژه دبیرکل سازمان ملل برای افغانستان و رئیس یوناما بود.
دفتر هماهنگی امور بشردوستانه سازمان ملل (اوچا) میگوید که در هشت ماه گذشته، بیش از ۹۲ هزار نفر در افغانستان از بلایای طبیعی آسیب دیدهاند. اوچا میگوید که تکرار بلایای طبیعی، در کنار افزایش نیاز به کمکهای بشردوستانه، وضعیت مردم افغانستان را دشوارتر کرده است.
این حوادث در هر ۳۴ ولایت رخ داده و براثر سیلاب و رانش زمین بوده است. براساس این گزارش، از جنوری تا اوایل آگست، ۹۷ نفر جان باخته و ۳۳۱ نفر زخمی شدهاند.
آمار اوچا نشان میدهد که نزدیک به ۱۰ هزار خانه آسیب دیده و بیش از دو هزار و ۱۰۰ خانه دیگر تخریب شده است. به این ترتیب، در مجموع نزدیک به ۱۳ هزار خانواده در سراسر افغانستان از بلایای طبیعی آسیب دیدهاند.
اوچا میگوید که سیلابها بیش از هر بلای طبیعی دیگری به مردم آسیب زده و نیاز آنان به کمکهای امدادی را افزایش داده است. نزدیک به ۸۸ هزار نفر از مجموع افراد آسیبدیده، در نتیجه این دو نوع حادثه متضرر شدهاند.
بارندگیهای فصلی، ذوب سریع برف، تخریب محیط زیست و کمبود زیرساختهای مناسب از عواملی عنوان شدهاند که خطر سیلاب را، بهویژه در مناطق روستایی و کوهستانی، افزایش میدهند.
براساس گزارش اوچا، شرق افغانستان بیشترین آسیب را دیده است و بیش از ۵۱ هزار نفر در این منطقه از بلایای طبیعی متاثر شدهاند.
نورستان در میان ولایتهای شرقی بیشترین آسیب را دیده است. سیلاب و رانش زمین در این ولایت جان دهها نفر را گرفته و صدها خانه را تخریب کرده یا آسیب زده است.
بین ۲۹ سرطان تا ۱۲ اسد نیز نزدیک به پنج هزار نفر در ۱۰ ولایت غزنی، کابل، کاپیسا، لغمان، لوگر، نورستان، پکتیا، پکتیکا، پنجشیر و پروان از حوادث طبیعی آسیب دیدهاند.
خانوادههای آسیبدیده همچنین از نابودی زمینها و محصولات زراعتی، تخریب جادهها، شبکههای آبرسانی و دیگر زیرساختهای حیاتی خبر دادهاند.
اوچا میگوید که این خانوادهها سرپناه و داراییهای خود را از دست دادهاند. زمینهای زراعتی بسیاری از کشاورزان زیر آب رفته و مردم با جادههای تخریبشده، سیستمهای آبیاری آسیبدیده، شبکههای آبرسانی و بازارهای ویرانشده روبهرو هستند.
یکی از زنان آسیبدیده در نورستان به اوچا گفت که سیلاب خانه و تمام وسایل زندگی خانوادهاش را با خود برده است.
شماری از خانوادهها اکنون در خیمههای موقت زندگی میکنند و با کمبود روشنایی، گاز، آب آشامیدنی سالم و خدمات بهداشتی دچار هستند.
زنان و کودکان بیش از دیگران از این حوادث آسیب دیدهاند. اولگا چرووک، سخنگوی اوچا گفت که زنان در مناطق آسیبدیده نورستان، در سرپناههای موقت زندگی میکنند به امکانات مناسب بهداشتی، خدمات درمانی و آب آشامیدنی سالم دسترسی کافی ندارند.
سازمان ملل میگوید که نهادهای بشردوستانه در بخشهای آموزش، امنیت غذایی، صحت، حفاظت، سرپناه، آب و حفظالصحه به خانوادههای آسیبدیده کمک کردهاند، اما تخریب جادهها و ادامه سیلابها روند امدادرسانی را دشوار کرده است.
اوچا تاکید کرد که کمکهای فوری برای بسیاری از خانوادهها تنها برای مدت کوتاهی کافی است و بازسازی خانهها و معیشت آنان به حمایت طولانیمدت نیاز دارد.
این اداره همچنین بر آمادگی در برابر حوادث آینده، ایجاد سیستمهای هشدار زودهنگام، کاهش خطر بلایا و اقدامات سازگاری با تغییرات اقلیمی تاکید کرده است.
محمد محقق، رهبر حزب وحدت اسلامی افغانستان، میگوید که عمر حکومتهای استبدادی همیشه کوتاه بوده و افغانستان در آینده باید از استبداد و افراطیت دور شود.
آقای محقق روز یکشنبه در نشست مجازی «مجلس پنجمین سال تحویلدهی قدرت به گروه طالبان» گفت که اگر طالبان از مذاکره با مخالفان خودداری کند، باید آماده مقاومت مردم افغانستان باشد.
این نشست از سوی مجمع ملی برای نجات افغانستان و شورای عالی مقاومت ملی برای نجات افغانستان برگزار شد.
آقای محقق گفت که نه استبداد دوامدار و خوشبختیآور است و نه افراطیت. به گفته او، افراطیون معمولا یکدیگر را نیز از بین میبرند.
او گفت که در نظام طالبان هر دو نماد استبداد و افراطیت وجود دارد و یک فرد برای همه مردم افغانستان تصمیم میگیرد.
محقق به سخنان امیرخان متقی، وزیر خارجه طالبان، اشاره کرد که به بیبیسی فارسی گفته است که طالبان نیازی به مذاکره با مخالفان خود ندارد. او این سخنان را نشانه «استبداد و تکبر طالبان» دانست.
محقق گفت: «طالبان با وصف اینکه پای شان به لب گور رسیده و یک لگد برای سقوط شان کافی است، هنوز هم سر عقل نیامدهاند.»
او گفت که رهبران مخالف طالبان پنج سال تحمل کردند و نخواستند وارد جنگ شوند و باعث کشتهشدن مردم شوند. محقق افزود: «اما حالا کارد به استخوان رسیده است.»
او گفت که طالبان ظلم میکند و جنگ علیه این گروه از نظر شرعی جواز دارد.
محقق همچنین طالبان را متهم کرد که شهرکها را از مردمی میگیرد که زمینهای خود را خریده، پول پرداخته و اسناد قانونی دارند. به گفته او، حکومت باید برای مردم خانه بسازد، نه اینکه خانههای آنان را بگیرد.
او گفت: «ما دیگر بیش از این نمیتوانیم تحمل کنیم»، زیرا به گفته او، طالبان ملت را تباه کرده است.
محقق گفت که به نیابت از رهبران سیاسی افغانستان از طالبان میخواهد «سر عقل بیاید»، مذاکره کند و بر سر تشکیل یک حکومت به توافق برسد. او افزود که اگر طالبان مذاکره نکند، باید آماده مواجهه با مقاومت مردم افغانستان شود.
او افزود که در صورت گسترش مقاومت، شورای عالی مقاومت ملی برای نجات افغانستان وارد «فاز نظامی» خواهد شد و از «فاز سیاسی و مذاکره» بیرون خواهد آمد.
رهبر حزب وحدت اسلامی افغانستان در بخش دیگری از سخنانش گفت که رهبران سیاسی افغانستان بازتابی از تکثر و تنوع جامعه افغانستاناند و این ترکیب میتواند بدیلی برای طالبان باشد.
محقق گفت که استبداد قوم و مذهب نمیشناسد و مردم افغانستان در نیم قرن گذشته حکومتهای «تروریستی، کمونیستی، لیبرالیستی و مذهبی» را تجربه کردهاند که به گفته او، برای جامعه خوشبختی به بار نیاوردهاند.
او گفت که افراطیون خود را حق مطلق میدانند و دیگران را برحق نمیدانند. محقق خواست که حکومت آینده افغانستان از استبداد و افراطیت دور باشد.
مجمع ملی برای نجات افغانستان و شورای عالی مقاومت ملی برای نجات افغانستان در قطعنامهای از کشورهای جهان خواستند که از هر اقدامی که به مشروعیت بخشیدن به طالبان منجر شود، خودداری کنند.
این دو جریان، جنگ علیه طالبان را بخشی از «حق طبیعی» مردم افغانستان برای رهایی از استبداد و انحصار دانستهاند.
این قطعنامه در نشست مجازی «مجلس پنجمین سال تحویلدهی قدرت به گروه طالبان» خوانده شد.
در قطعنامه آمده است که در ۲۴ اسد روند دولتسازی، مردمسالاری و توسعه در افغانستان متوقف شد و کشور زیر سلطه گروهی «متحجر، انحصارطلب و فاقد مشروعیت ملی» قرار گرفت.
مجمع ملی برای نجات و شورای عالی مقاومت ملی گفتهاند که حاکمیت طالبان نتیجه «تحمیل زور و خشونت» است و این گروه مشروعیتی مبتنی بر اراده آزاد مردم ندارد.
به گفته این دو جریان، ادامه این وضعیت به تداوم بحران، بیثباتی، انزوای سیاسی و رنج مردم افغانستان منجر شده است.
در این قطعنامه، سیاستهای «استبدادی و انحصارگرانه طالبان»، بازداشتهای خودسرانه، شکنجه، سرکوب آزادی بیان و رسانهها، کنار زدن کادرهای مسلکی و متخصص، ایجاد فضای ترس و نقض گسترده حقوق اساسی و بشری محکوم شده است.
در بخش دیگری از قطعنامه، «کشتارهای بدون روند قضایی، ناپدیدسازی اجباری و دیگر موارد نقض جدی حق حیات» محکوم شده است. صادرکنندگان قطعنامه خواستار پایان فوری این روند و پاسخگو شدن عاملان آن شدهاند.
این دو جریان همچنین حذف سیستماتیک زنان را «جنایت آشکار علیه کرامت انسانی» و نقض حقوق اساسی انسانها خواندهاند. در قطعنامه آمده است که این سیاستها نهتنها نسل کنونی افغانستان، بلکه نسلهای آینده را نیز با خطرهای جدی روبهرو میکند.
مجمع ملی برای نجات افغانستان و شورای عالی مقاومت ملی همچنین تبعیض قومی و مذهبی را محکوم کرده و بهطور مشخص از هزارهها و پیروان مذهب شیعه نام بردهاند.
در قطعنامه آمده است که اقوام و مذاهب افغانستان از حقوق برابر برخوردارند و هیچکس حق ندارد براساس قوم، مذهب یا زبان میان مردم تبعیض کند.
این دو جریان همچنین خواستار جلوگیری از استفاده گروههای تروریستی از خاک افغانستان و همکاری مسئولانه جامعه جهانی برای مقابله با تروریسم شدهاند.
در قطعنامه، وضعیت اقتصادی افغانستان نیز «عمیقا نگرانکننده» خوانده شده است. فقر گسترده، بیکاری، کاهش تولید، افت سرمایهگذاری، افزایش وابستگی مردم به کمکهای امدادی، مهاجرت گسترده جوانان، روشنفکران و نیروهای متخصص و افزایش ناامیدی، از نتایج سیاستهای طالبان عنوان شده است.
مجمع ملی برای نجات افغانستان و شورای عالی مقاومت ملی، مبارزه سازمانها، نیروها، چهرههای ملی، جبهههای مقاومت و جریانهای مخالف طالبان را بخشی از «حق طبیعی مردم افغانستان برای رهایی از استبداد و انحصار» دانستهاند.
در پایان قطعنامه آمده است که آینده افغانستان تنها با ایجاد نظامی سیاسی برخاسته از اراده آزاد مردم، مبتنی بر انتخابات، عدالت، حاکمیت قانون، مشارکت عادلانه همه اقوام و مذاهب، احترام به حقوق بشر، حفظ وحدت ملی و کرامت انسانی تامین خواهد شد.
