در میان آنان، جنرالهای پیشین نیروهای دفاعی و امنیتی افغانستان، افسران ارشد قطعات ویژه و کماندوها، و همچنین فرماندهان برجسته میدانی گروههای مقاومت مسلحانه دیده میشوند.
بخش مهمی از این فرماندهان پس از سقوط جمهوری اسلامی افغانستان، به جای خروج از کشور، به مناطق کوهستانی شمال رفتند و ساختار نبردهای چریکی علیه طالبان را پایهگذاری کردند. پنجشیر، اندراب، سالنگ، بدخشان و بخشهایی از پروان به کانونهای مقاومت مسلحانه بدل شدند.
در صفوف کشتهشدگان، چهرههای کلیدی جبهه مقاومت ملی افغانستان و جبهه آزادی افغانستان حضور دارند. همچنین در ماههای منتهی به سقوط کابل در تابستان ۱۴۰۰، شماری از فرماندهان ارتش، پولیس، کماندوها و نیروهای خیزش مردمی در نبردهای سنگین با طالبان جان باختند.
با این حال، به دلیل ماهیت جنگ چریکی پس از سقوط کابل، محدودیت شدید دسترسی رسانهها به مناطق جنگی و نبود آمار مستقل و جامع، فهرست فرماندهان کشتهشده کاملاً نهایی نیست. بسیاری از فرماندهان محلی و میانی بدون آنکه خبر مرگشان بهطور گسترده در رسانهها منعکس شود، در سنگرها جان باختهاند.
فرماندهان جبهه مقاومت ملی افغانستان
حسیب پنجشیری؛ پنج سال حضور مداوم در خط مقدم
حسیب پنجشیری، مشهور به «حسیب قوای مرکز»، از فرماندهان ارشد میدانی جبهه مقاومت ملی افغانستان بود که از نخستین روزهای بازگشت طالبان به قدرت، در داخل کشور حضور داشت.
جبهه مقاومت ملی کشتهشدن او را در ۲۹ اسد ۱۴۰۵ تأیید کرد. همزمان، منابع طالبان مدعی شدند که او در جریان یک عملیات در سالنگ شمالی کشته شده است. عبدالله خنجانی، مسئول دفتر سیاسی جبهه مقاومت ملی، او را از برجستهترین فرماندهان میدانی این جبهه در داخل کشور توصیف کرد. با این حال، درباره جزئیات دقیق و چگونگی کشتهشدن او هنوز گزارش مستقلی منتشر نشده است.
حسیب پنجشیری از چهرههایی بود که طی پنج سال گذشته با انتشار ویدیوهایی از جغرافیای کوهستانی شمال، استمرار حضور نیروهای مقاومت را به تصویر میکشید. نام او پیش از سقوط جمهوریت نیز مطرح بود و پس از سقوط کابل به یکی از نمادهای اصلی مقاومت در پنجشیر بدل شد.
از او و نیروهایش به عنوان یکی از فعالترین گروههای عملیاتی در مناطق کوهستانی پنجشیر و شمال یاد میشد. در روایتهای هواداران مقاومت به حملات متعدد نیروهای تحت امر او به مواضع طالبان اشاره شده است.
اهمیت حسیب پنجشیری برای جبهه مقاومت در این بود که برخلاف برخی از فرماندهان پیشین، افغانستان را ترک نکرد و فرماندهی را از داخل کشور ادامه داد. جانباختن او در سالنگ شمالی پس از پنج سال نبرد چریکی، از سنگینترین تلفات فرماندهی جبهه مقاومت ملی در سال ۱۴۰۵ به شمار میرود.
بهلول بهیج؛ والی پیشین پنجشیر در خط مقدم
بهلول بهیج، از فرماندهان شناختهشده پنجشیر و والی پیشین این ولایت، از دیگر چهرههای برجستهای بود که پس از سقوط جمهوری به مقاومت مسلحانه پیوست.
او سابقه طولانی در ساختار نظامی داشت و در دوره حکومت حامد کرزی به عنوان والی پنجشیر خدمت کرده بود. او سابقه حضور در نبردهای دوران شوروی و جنگهای داخلی را در کارنامه داشت.
بهیج در سپتامبر ۲۰۲۱ و همزمان با تهاجم گسترده طالبان برای تصرف پنجشیر، هدایت بخشی از نیروهای مقاومت را بر عهده گرفت. جبهه مقاومت ملی بعداً کشتهشدن او را در جریان نبردهای سنگین منطقه «آبدره» پنجشیر تأیید کرد. مرگ بهیج به دلیل جایگاه پیشین او در ساختار سیاسی و نظامی کشور، بازتاب گستردهای داشت.
جنرال عبدالودود زره؛ خواهرزاده احمدشاه مسعود
جنرال عبدالودود زره از فرماندهان ارشد نظامی مقاومت در پنجشیر و از بستگان نزدیک احمدشاه مسعود بود.
او در اوایل سپتامبر ۲۰۲۱، در جریان سنگینترین حملات طالبان برای تصرف ولایت پنجشیر، همراه با فهیم دشتی کشته شد. کشتهشدن عبدالودود زره ضربهای شدید به ساختار فرماندهی نظامی مقاومت در نخستین هفتههای شکلگیری آن وارد کرد.
فهیم دشتی؛ روزنامهنگاری که به سنگر بازگشت
فهیم دشتی چهرهای متفاوت در میان نیروهای مقاومت بود؛ روزنامهنگاری باسابقه و برجسته که پس از سقوط کابل، مسئولیت ارشد رسانهای و سیاسی جبهه مقاومت ملی را بر عهده گرفت.
دشتی بیش از دو دهه در عرصه مطبوعات افغانستان فعال بود و مدیریت «هفتهنامه کابل» را در کارنامه داشت. او از یاران نزدیک احمدشاه مسعود بود و در جریان حمله انتحاری سال ۲۰۰۱ که به کشتهشدن مسعود انجامید، بهشدت زخمی شد و یک چشمش آسیب دید.
پس از سقوط جمهوری، دشتی به پنجشیر رفت و به عنوان سخنگو و استراتژیست رسانهای جبهه مقاومت، سخنگوی اصلی خط مقدم نبرد شد. او در ۵ سپتامبر ۲۰۲۱ در جریان درگیریهای شدید پنجشیر جان باخت. جانباختن دشتی تنها فقدان یک سخنگو نبود، بلکه جبهه مقاومت یکی از اصلیترین پلهای ارتباطی خود با جامعه جهانی و رسانهها را از دست داد.
حاجی ملکخان؛ فرماندهی که از طالبان جدا شد
ملکخان از فرماندهان محلی برجسته جبهه مقاومت در پنجشیر بود. او پیشتر و در سالهای نخست بازگشت طالبان، مدتی در ساختارهای محلی این گروه حضور داشت، اما سپس جدا شد و به جبهه مقاومت ملی پیوست.
در سپتامبر ۲۰۲۲، طالبان عملیات گستردهای را برای پاکسازی مناطق کوهستانی پنجشیر اجرا کردند. مقامهای طالبان ابتدا ادعا کردند که ملکخان را زنده بازداشت کردهاند، اما مدتی بعد اعلام شد که او در جریان درگیری کشته شده است.
سازمان عفو بینالملل با ابراز تردید درباره نحوه مرگ او تاکید کرد که مشخص نیست ملکخان در میدان نبرد کشته شده یا پس از اسارت اعدام شده است. این سازمان در همان گزارش، مواردی از اعدامهای فراقانونی اسرا توسط طالبان را در پنجشیر به ثبت رساند.
خیرمحمد خیرخواه اندرابی؛ از آمریت امنیت بلخ تا سنگر اندراب
خیرمحمد خیرخواه اندرابی از فرماندهان کلیدی مقاومت در دره اندراب بود. او پیش از سقوط جمهوری، در نیروی پولیس خدمت میکرد و آخرین مسئولیتش آمریت امنیت فرماندهی پولیس ولایت بلخ بود.
پس از سقوط کابل، خیرخواه به اندراب بازگشت و هدایت بخشی از نیروهای جبهه مقاومت ملی را بر عهده گرفت. در پنجم جدی ۱۴۰۱، او همراه با حدود ۲۰ تن از نیروهایش پس از ۳۰ ساعت درگیری مداوم و سنگین با طالبان کشته شد. جبهه مقاومت پس از وی، رمضانعزیز اندرابی را به عنوان جانشینش معرفی کرد. حضور رسانهای خیرخواه و ویدیوهای او از جبهه اندراب، نام او را به یکی از نمادهای مقاومت در شمال تبدیل کرده بود.
قیوم کهگدای؛ فرمانده مقاومت در نهرین
قیوم کهگدای از فرماندهان میدانی جبهه مقاومت ملی در ولایت بغلان بود که در سپتامبر ۲۰۲۵ در جریان درگیریهای شدید با طالبان در ولسوالی نهرین کشته شد.
احمد مسعود و جبهه مقاومت ملی با انتشار بیانیهای مرگ او را تأیید کردند و از ایستادگی او تا آخرین لحظه تجلیل کردند. نبرد نهرین نشان داد که مناطق کوهستانی بغلان همچنان از کانونهای اصلی درگیری باقی مانده است.
عبدالصمد کوهگدای؛ قربانی شناسایی تصویری
عبدالصمد کوهگدای از فرماندهان جبهه مقاومت در بغلان بود که در ۲۸ جون ۲۰۲۴ در کمین طالبان کشته شد.
مرگ او مصداق الگویی بود که بارها تکرار شد؛ انتشار ویدیویی از محل استقرار او در شبکههای اجتماعی جهت اثبات حضور میدانی، باعث ردیابی جغرافیایی و شناسایی موقعیت وی توسط واحدهای استخباراتی طالبان شد.
عبدالقدیر؛ افسر قطعات ویژه پولیس
در اول جدی ۱۴۰۰، نیروهای طالبان ۱۳ تن را در روستای «سوخته» ولسوالی کشنده ولایت بلخ تیرباران کردند. عبدالقدیر، افسر قطعات ویژه پولیس و معاون پیشین فرماندهی پولیس شاهراه بلخ، در میان کشتهشدگان بود. پرونده او نمونهای برجسته از تیرهشدن مرز میان «کشتهشدن در نبرد» و «قتلهای هدفمند پس از بازداشت» در مورد نظامیان پیشین است.
علاوه بر اسامی ذکرشده در گزارش، چهرههای دیگری چون شکرالله اندرابی، اسدالله اندرابی، شیرمحمد اندرابی، نورالله نورخیل، میرزا جان، سید بحرالدین آغا، حمیدالله مجاهد، یارمحمد، قمرالدین اندرابی، جمالالدین اندرابی، خیرالله، احمدعلی و حکیمالله نیز از دیگر فرماندهان و نیروهای جبهه مقاومت بودند که در طول سالهای ۱۴۰۱ تا ۱۴۰۴ در جریان نبردها جان باختند.
فرماندهان جبهه آزادی افغانستان
اکمل امیر؛ کماندویی که تسلیم نشد
اکمل امیر (امیری) از فرماندهان ارشد و سرشناس جبهه آزادی افغانستان و از نیروهای برجسته کماندوی ارتش سابق بود.
او متولد ۱۳۶۹ در ولایت کاپیسا و فارغالتحصیل رشته حقوق نظامی بود. اکمل امیر دورههای پیشرفته کماندویی را زیر نظر مربیان امریکایی گذرانده و در قولاردوهای مختلف از جمله قول اردوی ۲۰۵ اتل خدمت کرده بود.
او پس از سقوط کابل ابتدا به پنجشیر رفت و سپس با پیوستن به جبهه آزادی افغانستان، فرماندهی بخش نظامی آن را بر عهده گرفت. در اپریل ۲۰۲۳، اکمل امیر و نیروهایش در پی چند روز درگیری در سالنگ جنوبی در کمین سنگین طالبان افتادند. جبهه آزادی افغانستان سرانجام کشتهشدن او و چند تن از همراهانش را در این نبرد نابرابر تأیید کرد.
مرگ او آن زمان واکنشهای گسترده داشت و جریانهای مختلف سیاسی مخالف طالبان به ویژه رهبران از مبارزات او قدردانی کردند.
عبدالبصیر اندرابی؛ بازگشت دوباره کماندوی زخمی به میدان
عبدالبصیر اندرابی از فرماندهان میدانی جبهه آزادی و از تکاوران نیروی کماندوی حکومت پیشین بود.
او که پیشتر در نبردهای رو در رو با طالبان زخمی شده بود، پس از بهبود دوباره به خط مقدم بازگشت. بصیر اندرابی در اپریل ۲۰۲۳ در نبرد مشترک سالنگ همراه با اکمل امیر کشته شد. جانباختن همزمان این دو فرمانده، ضربهای سنگین به ساختار عملیاتی جبهه آزادی وارد کرد.
فرمانده شاهولی خان؛ از سنگرداران دره قاصان
شاهولی خان از فرماندهان میدانی جبهه آزادی افغانستان بود که در شامگاه ۹ سرطان ۱۴۰۱ در درگیری مستقیم با طالبان در دره قاصان اندراب جان باخت. دره قاصان از محورهای اصلی مقاومت در بغلان به شمار میرفت که شاهد سنگینترین عملیاتهای نظامی طالبان بوده است.
ادعای تلفات بیش از هزار نفری جبهه مقاومت
عبدالله خنجانی، رئیس دفتر سیاسی جبهه مقاومت ملی، در اسد ۱۴۰۵ اعلام کرد که در طول پنج سال گذشته بیش از هزار تن از نیروهای این جبهه در نبرد با طالبان کشته شدهاند.
اگرچه این آمار بهطور مستقل راستیآزمایی نشده، اما ابعاد سنگین تلفات انسانی مخالفان طالبان را نشان میدهد.
با وجود از دست رفتن فرماندهان برجستهای چون خیرمحمد خیرخواه، اکمل امیر و در آخرین مورد حسیب پنجشیری، ساختارهای چریکی در شمال متوقف نشده و فرماندهان جدیدی جایگزین شدهاند.
