شماری از ساکنان هلمند به افغانستان اینترنشنال گفتند که با وجود بستهبودن مسیرهای تجاری میان افغانستان و پاکستان، سنگ مرمر استخراجشده از معادن ولسوالی خاننشین این ولایت، از طریق ولسوالی بهرامچه به پاکستان قاچاق میشود.
سلیمان، یکی از کارگران معدن مرمر در ولسوالی خاننشین که پیش از این در صفوف اردوی ملی افغانستان خدمت کرده است، میگوید که فعالیت این معادن برای نزدیک به ۱۰۰ نفر زمینه کار فراهم کرده و آنان از این طریق هزینه زندگی خود را تأمین میکنند.
با این حال، او از انتقال سنگهای مرمر هلمند به خارج از کشور با قیمت پایین ابراز نگرانی کرده و میگوید که بهجای خامفروشی، باید کارخانههای فرآوری سنگ در داخل کشور ایجاد شود.
جمعهخان، یکی دیگر از کارگران این معادن که حدود ۱۲ سال در بخش استخراج سنگ مرمر فعالیت دارد و سرپرستی یک گروه ۳۰ نفری را بر عهده دارد، از نهادهای مسئول میخواهد برای جلوگیری از قاچاق منابع معدنی کشور اقدام کنند.
او میگوید که سنگهای مرمر افغانستان در داخل با قیمت پایین فروخته میشوند، اما همین سنگها پس از انتقال به پاکستان و فرآوری در آن کشور، دوباره با قیمت بالاتر به افغانستان صادر میشود.
جمعهخان میافزاید که روزانه بین سه تا پنج موتر سنگ مرمر از مسیر بهرامچه بهگونه قاچاقی به پاکستان انتقال مییابد.
معادن سنگ مرمر هلمند در ولسوالیهای خاننشین و دیشو قرار دارند و این سنگ از جمله منابع مهم ساختمانی و تزئینی این ولایت به شمار میرود. از سنگ مرمر برای ساخت کفپوش، نمای ساختمان، میز، گلدان، ظروف و دیگر وسایل تزئینی استفاده میشود.
در شهر لشکرگاه نیز یک کارخانه فرآوری سنگ مرمر فعال است، اما ساکنان محل میگویند که فعالیت این کارخانه محدود بوده و بیشتر در بخش تولید سنگهای فرشی فعالیت دارد. بخش قابل توجهی از سنگهای استخراجشده از هلمند نیز به قندهار، کابل و هرات انتقال داده میشود.
پیش از بستهشدن مسیرهای تجاری میان افغانستان و پاکستان، سنگ مرمر هلمند از طریق گذرگاه اسپینبولدک به پاکستان صادر میشد.
در همین حال، دفتر مطبوعاتی فرماندهی امنیه طالبان در ولایت ننگرهار روز یکشنبه گفت که نیروهای امنیتی ابن گروه در ولسوالی پچیراگام، از انتقال و قاچاق غیرقانونی بیش از پنجهزار کیلوگرام سنگ قیمتی جلوگیری کردهاند.
به گفته مسئولان طالبان، یک نفر که قصد داشت این سنگهای قیمتی را با یک موتر باربری از مسیر ولسوالی دهبالا، بهگونه غیرقانونی به پاکستان انتقال دهد، بازداشت شده است.
بستهماندن طولانیمدت مسیرهای تجاری و رفتوآمد میان دو کشور، تجارت قانونی را با چالشهای جدی مواجه کرده است. در همین حال، نهادهای مربوط به طالبان نیز هر از گاهی از کشف و جلوگیری از قاچاق کالاهای خوراکی و غیرخوراکی در مسیر افغانستان و پاکستان خبر میدهند.
دیلی میل در گزارشی که ۳۱ اسد منتشر شد، نوشت تازهترین مورد به سازمان بینالمللی مهاجرت مربوط است.
این سازمان پرونده افغانها و اعضای خانواده آنان را پیگیری میکند که واحد ویژه انتقال وزارت دفاع بریتانیا، آنان را واجد شرایط رفتن به این کشور شناخته است.
اطلاعات این افراد برای تنظیم پرواز، ثبت مشخصات بایومتریک و آزمایش بیماری سل در اختیار سازمان بینالمللی مهاجرت قرار میگیرد. این بررسیها پیشتر در پاکستان انجام میشد، اما اکنون تاجیکستان مسیر اصلی انتقال این افراد است.
شمارههای تماس، ایمیلها و نشانیهای هزاران افغان واجد شرایط انتقال نیز در اختیار مسئولان این سازمان قرار دارد.
دیلی میل نوشته است که تازهترین افشا هنگام انتقال اطلاعات افغانهایی رخ داد که در پاکستان منتظر پرواز به بریتانیا بودند.
منابع این روزنامه میگویند سازمان بینالمللی مهاجرت پس از آگاهی از رویداد، افراد آسیبدیده را در جریان گذاشت و پس از یک بررسی داخلی، کنترول انتقال دادهها را تقویت کرد. همه افراد آسیبدیده اکنون به بریتانیا رسیدهاند.
سخنگوی سازمان بینالمللی مهاجرت این رویداد را تایید کرده و میگوید: «اقدامهای اصلاحی فوری انجام شد و کنترولهای داخلی تقویت شد.»
او افزود که این مشکل حل شده و بر فعالیتهای کنونی سازمان تاثیری ندارد.
یک سخنگوی دولت بریتانیا نیز این رویداد را «محدود» خوانده و گفته است خطر آن برای افراد پایین ارزیابی شده است. به گفته او، دولت با سازمان بینالمللی مهاجرت همکاری کرده و افراد آسیبدیده نیز در جریان گذاشته شدهاند.
یک مترجم پیشین نیروهای بریتانیایی که در افغانستان مخفی شده، این رویداد را «خیانت به اعتماد ما» خوانده است. یک افغان دیگر آن را «شرمآور» توصیف کرده است.
یک سرباز پیشین نیروهای ویژه افغانستان که واجد شرایط انتقال به بریتانیا است، اما نتوانسته از کشور بیرون شود، هشدار داده است که «این اشتباهها جان انسانها را به خطر میاندازند.»
دیلی میل نوشته است که طالبان همچنان به افرادی که با نیروهای غربی کار کردهاند حمله میکند. افغانهای واجد شرایط انتقال نیز گفتهاند که شرایط تازه وزارت دفاع بریتانیا، خروج آنان را دشوارتر کرده است.
وزارت دفاع بریتانیا پیشتر تایید کرده بود که میان سالهای ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۵، اطلاعات متقاضیان افغان در ۴۹ رویداد جداگانه درز کرده است. هفت مورد به اندازهای جدی بود که به اداره حفاظت از اطلاعات بریتانیا گزارش شد.
در بزرگترین مورد، یکی از کارمندان وزارت دفاع بریتانیا در فبروری ۲۰۲۲ یک فایل را برای یک نهاد مورد اعتماد فرستاد. این فایل ظاهرا اطلاعات حدود ۱۵۰ متقاضی را داشت، اما در واقع مشخصات بیش از ۱۸ هزار و ۵۰۰ درخواست در آن پنهان بود.
این افشا در آگست ۲۰۲۳ کشف شد. دولت بریتانیا با گرفتن یک حکم قضایی محرمانه، انتشار خبر آن را نزدیک به دو سال ممنوع کرد. این محدودیت در ۱۵ جولای ۲۰۲۵ برداشته شد.
کمیته دفاع مجلس عوام بریتانیا در گزارشی که هشتم اسد منتشر شد، این افشا را یک «شکست قابل پیشبینی در سطح نظام» خواند. این کمیته گفت ابزارهای نامناسب، روشهای ضعیف، آموزش ناکافی و نبود فرهنگ درست حفاظت از اطلاعات، زمینه این رویداد را فراهم کرده بود.
عبدالله خنجانی، مسئول دفتر سیاسی جبهه مقاومت ملی، در یادداشتی در شبکه اکس تأکید کرد که این اقدامات نقض جدی حقوق بینالملل بشردوستانه، بهویژه ماده سوم مشترک کنوانسیونهای ژنو بوده و میتواند مصداق «جنایت جنگی» باشد.
او با تأکید بر لزوم حفظ کرامت انسانی و رعایت اصول حقوقی بینالمللی، خواستار انجام فوری تحقیقات مستقل و مستندسازی این رویداد برای پاسخگو کردن عاملان آن شده است.
انتقادها از بیحرمتی به پیکر فرمانده جبهه مقاومت
حسیب پنجشیری، فرمانده جبهه مقاومت ملی، روز پنجشنبه ۲۹ اسد در درگیری با طالبان در سالنگ شمالی کشته شد.
ویدیویی که پس از این رویداد در شبکههای اجتماعی منتشر شد، نشان میدهد جنگجویان طالبان در اطراف پیکر فرمانده حسیب که بر زمین افتاده، جمع شدهاند و یکی از آنها موهای او را میکشد. انتشار این ویدیوها در شبکههای اجتماعی به طور گسترده خشم مردم را برانگیخت و بسیاریها آن را نقض کرامت انسانی و مصداق «جنایت جنگی» خواندند.
فضلاحمد معنوی، وزیر پیشین عدلیه افغانستان، با اشاره به این رویداد، «هتک حرمت پیکر جانباختگان» را «نشانه شکست اخلاقی» طالبان دانسته است.
معنوی روز شنبه، ۳۱ اسد، در یادداشتی در اکس نوشت: «انسان قدرتمند با پیکر دشمن خود درگیر نمیشود… شرافت فاتح در نحوه رفتار او با مغلوب آشکار میشود.»
محمد فرید حمیدی، دادستان کل پیشین افغانستان گفت بیاحترامی و توهین نیروهای طالبان به اجساد کشتهشدگان و اسیران جنگی، اوج جهالت، سقوط اخلاق و جنایت بشری است. او تاکید میکند که این اقدامات نقض صریح قوانین بینالمللی و اصول و ارزشهای اسلامی به شمار میرود.
خودداری طالبان از تحویل دادن پیکر حسیب پنجشیری
در همین حال، منابع روز یکشنبه به افغانستان اینترنشنال گزارش دادهاند که با گذشت سه روز از کشته شدن حسیب پنجشیری، طالبان هنوز پیکر این فرمانده را به خانوادهاش تحویل نداده است.
به گفته این منابع، تلاشهای کمیته بینالمللی صلیب سرخ برای انتقال پیکر و تحویل آن به خانواده آقای پنجشیری تاکنون «بینتیجه» مانده است.
طالبان تاکنون درباره علت خودداری از تحویل پیکر این فرمانده مخالفان توضیحی نداده است.
منابع از جبهه مقاومت مدعیاند که طالبان با نگهداشتن پیکر کشتهشدگان مخالفان، تلاش میکنند از آن به عنوان ابزاری برای اعمال فشار روانی بر بستگان آنان استفاده کنند.
آقای سراج در مصاحبه با افغانستان اینترنشنال گفت که تعمیرات معمولی برای حفظ چرخبالها در وضعیت عملیاتی کافی نیست و هر چرخبال پس از رسیدن به میزان مشخصی از ساعات پرواز، نیازمند تعمیر اساسی است.
به گفته او، هزینه تعمیر اساسی هر فروند در بازار جهانی حدود سهونیم میلیون دالر است.
او گفت طالبان توان تأمین چنین هزینهای را ندارد و در صورت انجام نشدن تعمیرات اساسی، احتمال بروز مشکلات تخنیکی و در پی آن، سوانح هوایی افزایش مییابد.
رئیس پیشین امنیت ملی افزود که افزایش فعالیت گروههای مخالف، فشار بیشتری بر تسلیحات سنگین و تجهیزات نظامی طالبان وارد خواهد کرد. به گفته او، بخش عمده چرخبالها و هواپیماهای باقیمانده از دولت پیشین برای بازگشت به وضعیت عملیاتی کامل، به تعمیرات اساسی نیاز دارند؛ اما کمبود بودجه و منابع مورد نیاز برای نگهداری و ترمیم، روند فرسودگی این تجهیزات را سرعت بخشیده و حفظ آنها را دشوارتر کرده است.
آقای سراج در پاسخ به این پرسش که طالبان تا چه اندازه به چرخبالهای باقیمانده متکی است، گفت: «اگر تحرکات مخالفین بیشتر شود، برای انتقالات بسیار اتکا پیدا میشود.»
او همچنین به توافق نظامی اخیر طالبان با روسیه اشاره کرد و گفت طالبان امیدوار بوده است روسیه در بازسازی تسلیحات و نیروی هوایی این گروه کمک کند. به گفته سراج، بر اساس برخی اطلاعات، روسها اعلام کردهاند که در برابر دریافت هزینه حاضر به ترمیم چرخبالها هستند؛ اما او جزئیات بیشتری درباره میزان این هزینه ارائه نکرد.
پیشینه چرخبالها و وضعیت کنونی
پس از سقوط دولت پیشین در ماه اسد ۱۴۰۰، شماری از هواپیماها و چرخبالهای نیروی هوایی افغانستان توسط خلبانان به اوزبیکستان و تاجیکستان منتقل شدند. بر اساس گزارشهای منتشرشده، حدود ۶۲ فروند هواپیما و چرخبال به کشورهای همسایه انتقال یافته بود. با این حال، بخشی از ناوگان هوایی در پایگاههای داخل افغانستان باقی ماند و به کنترول طالبان درآمد.
طالبان اکنون از شماری از این چرخبالها برای انتقال مقامهای خود به ولایتها و انجام برخی عملیات نظامی استفاده میکند.
محمد یعقوب مجاهد، وزیر دفاع طالبان، بارها از تلاش برای احیای نیروی هوایی بدون وابستگی به کشورهای خارجی سخن گفته و خواستار بازگرداندن هواپیماها و چرخبالهای منتقلشده به کشورهای همسایه شده است. او همچنین از همکاری نظامی با روسیه برای بازسازی تجهیزات، از جمله چرخبالهای ساخت روسیه، و تجهیز نیروهای طالبان با فناوریهای مدرن خبر داده است.
سوانح هوایی در پنج سال گذشته
از زمان بازگشت طالبان به قدرت تاکنون، دستکم هشت چرخبال تحت کنترول این گروه در نقاط مختلف افغانستان سقوط کرده یا دچار سانحه شدهاند. این موارد شامل چهار فروند می-۱۷ روسی، دو فروند امدی-۵۳۰ و یک فروند بلکهاوک امریکایی بوده و در مجموع دستکم هشت کشته و ۱۲ زخمی برجا گذاشته است.
از جمله، در ۲۲ اسد ۱۴۰۵ در ولسوالی نسی ولایت بدخشان، همزمان با درگیری میان نیروهای طالبان و افراد وابسته به جمعهخان فاتح، یک چرخبال نظامی طالبان سقوط کرد. منابع محلی این حادثه را مرتبط با درگیریها گزارش کردند؛ اما وزارت دفاع طالبان گفت این چرخبال هنگام فرود با پایه برخورد کرده و آسیب دیده است و در این رویداد تلفاتی نداشته است.
رئیس پیشین امنیت ملی در ادامه گفت که مشکلات تجهیزات نظامی طالبان تنها به بخش هوایی محدود نمیشود. به گفته او، بخشی از سلاحهای سبک باقیمانده از دولت پیشین یا از انبارهای طالبان به سرقت رفته، یا در بازار سیاه به فروش رسیده و یا از افغانستان قاچاق شده است.
سراج با استناد به گزارشهایی که آنها را معتبر میداند، هشدار داد که ناوگان محدود هواپیماها و چرخبالهای نظامی طالبان ممکن است در سال آینده، به دلیل کمبود منابع مالی و ظرفیت نگهداری و ترمیم، با زمینگیر شدن شمار بیشتری از تجهیزات مواجه شود.
