احمدضیا سراج، رئیس پیشین امنیت ملی افغانستان، میگوید بخش هوایی طالبان فرسوده شده و در حال از بین رفتن است. این مقام دولت پیشین معتقد است که گسترش فعالیت گروههای مخالف، فشار فزایندهای بر تسلیحات سنگین و تجهیزات نظامی طالبان وارد خواهد کرد.
آقای سراج در مصاحبه با افغانستان اینترنشنال گفت که تعمیرات معمولی برای حفظ چرخبالها در وضعیت عملیاتی کافی نیست و هر چرخبال پس از رسیدن به میزان مشخصی از ساعات پرواز، نیازمند تعمیر اساسی است.
به گفته او، هزینه تعمیر اساسی هر فروند در بازار جهانی حدود سهونیم میلیون دالر است.
او گفت طالبان توان تأمین چنین هزینهای را ندارد و در صورت انجام نشدن تعمیرات اساسی، احتمال بروز مشکلات تخنیکی و در پی آن، سوانح هوایی افزایش مییابد.
رئیس پیشین امنیت ملی افزود که افزایش فعالیت گروههای مخالف، فشار بیشتری بر تسلیحات سنگین و تجهیزات نظامی طالبان وارد خواهد کرد. به گفته او، بخش عمده چرخبالها و هواپیماهای باقیمانده از دولت پیشین برای بازگشت به وضعیت عملیاتی کامل، به تعمیرات اساسی نیاز دارند؛ اما کمبود بودجه و منابع مورد نیاز برای نگهداری و ترمیم، روند فرسودگی این تجهیزات را سرعت بخشیده و حفظ آنها را دشوارتر کرده است.
آقای سراج در پاسخ به این پرسش که طالبان تا چه اندازه به چرخبالهای باقیمانده متکی است، گفت: «اگر تحرکات مخالفین بیشتر شود، برای انتقالات بسیار اتکا پیدا میشود.»
او همچنین به توافق نظامی اخیر طالبان با روسیه اشاره کرد و گفت طالبان امیدوار بوده است روسیه در بازسازی تسلیحات و نیروی هوایی این گروه کمک کند. به گفته سراج، بر اساس برخی اطلاعات، روسها اعلام کردهاند که در برابر دریافت هزینه حاضر به ترمیم چرخبالها هستند؛ اما او جزئیات بیشتری درباره میزان این هزینه ارائه نکرد.
پیشینه چرخبالها و وضعیت کنونی
پس از سقوط دولت پیشین در ماه اسد ۱۴۰۰، شماری از هواپیماها و چرخبالهای نیروی هوایی افغانستان توسط خلبانان به اوزبیکستان و تاجیکستان منتقل شدند. بر اساس گزارشهای منتشرشده، حدود ۶۲ فروند هواپیما و چرخبال به کشورهای همسایه انتقال یافته بود. با این حال، بخشی از ناوگان هوایی در پایگاههای داخل افغانستان باقی ماند و به کنترول طالبان درآمد.
طالبان اکنون از شماری از این چرخبالها برای انتقال مقامهای خود به ولایتها و انجام برخی عملیات نظامی استفاده میکند.
محمد یعقوب مجاهد، وزیر دفاع طالبان، بارها از تلاش برای احیای نیروی هوایی بدون وابستگی به کشورهای خارجی سخن گفته و خواستار بازگرداندن هواپیماها و چرخبالهای منتقلشده به کشورهای همسایه شده است. او همچنین از همکاری نظامی با روسیه برای بازسازی تجهیزات، از جمله چرخبالهای ساخت روسیه، و تجهیز نیروهای طالبان با فناوریهای مدرن خبر داده است.
سوانح هوایی در پنج سال گذشته
از زمان بازگشت طالبان به قدرت تاکنون، دستکم هشت چرخبال تحت کنترول این گروه در نقاط مختلف افغانستان سقوط کرده یا دچار سانحه شدهاند. این موارد شامل چهار فروند می-۱۷ روسی، دو فروند امدی-۵۳۰ و یک فروند بلکهاوک امریکایی بوده و در مجموع دستکم هشت کشته و ۱۲ زخمی برجا گذاشته است.
از جمله، در ۲۲ اسد ۱۴۰۵ در ولسوالی نسی ولایت بدخشان، همزمان با درگیری میان نیروهای طالبان و افراد وابسته به جمعهخان فاتح، یک چرخبال نظامی طالبان سقوط کرد. منابع محلی این حادثه را مرتبط با درگیریها گزارش کردند؛ اما وزارت دفاع طالبان گفت این چرخبال هنگام فرود با پایه برخورد کرده و آسیب دیده است و در این رویداد تلفاتی نداشته است.
رئیس پیشین امنیت ملی در ادامه گفت که مشکلات تجهیزات نظامی طالبان تنها به بخش هوایی محدود نمیشود. به گفته او، بخشی از سلاحهای سبک باقیمانده از دولت پیشین یا از انبارهای طالبان به سرقت رفته، یا در بازار سیاه به فروش رسیده و یا از افغانستان قاچاق شده است.
سراج با استناد به گزارشهایی که آنها را معتبر میداند، هشدار داد که ناوگان محدود هواپیماها و چرخبالهای نظامی طالبان ممکن است در سال آینده، به دلیل کمبود منابع مالی و ظرفیت نگهداری و ترمیم، با زمینگیر شدن شمار بیشتری از تجهیزات مواجه شود.
همزمان، منابع مردمی میگویند هیئت اعزامی طالبان از کابل، از باشندگان خواسته است شکایتها و عریضههای خود درباره عملکرد جمعهخان فاتح را ارائه کنند. به گفته یک منبع محلی، اعضای هیئت در دیدار با مردم، جمعهخان فاتح را به غصب زمین و ملکیتهای مردم و اعمال ظلم بر باشندگان متهم کرده است.
منابع محلی به افغانستان اینترنشنال گفتهاند که طالبان شماری زیادی از نیروهای جمعهخان فاتح را خلعسلاح کرده و این روند همچنان ادامه دارد. به گفته این منابع، تاکنون صدها میل سلاح سبک و سنگین از نزد افراد وابسته به فاتح جمعآوری شده و چندین ذخیرهگاه تسلیحات نیز به دست طالبان افتاده است.
این روند زیر نظر هیئت محلی انجام میشود که اعضای آن را مقامهای طالبان، مسئولان اداره محلی نسی و شماری از متنفذان محلی تشکیل میدهند. این هیئت مسئولیت دارد روند جمعآوری سلاحها را مدیریت کرده و گزارش کار خود را به رئیس ستاد ارتش طالبان ارائه دهد.
تعیین هیئت محلی پس از تسلیم شدن فاتح
روز دوشنبه، ۲۴ اسد، ساعاتی پس از تسلیمی جمعهخان فاتح به قاری فصیحالدین، رئیس ستاد ارتش طالبان، در ولسوالی نسی و انتقال او به فیضآباد، مقامهای ارشد طالبان در دفتر والی این گروه در بدخشان جلسه برگزار کردند.
بر اساس گزارشهای رسیده به افغانستان اینترنشنال، در این جلسه هیئتی برای خلع سلاح افراد وابسته به فاتح تعیین شد. این هیئت شامل معاون والی طالبان در بدخشان، مسئولان اداره محلی نسی و شماری از متنفذان محلی است.
هیئت در چند روز گذشته با افراد وابسته به فاتح تماس گرفته و از آنان خواسته است در بدل دریافت ضمانت امنیتی، سلاحهای خود را تحویل دهند و از مناطق کوهستانی پایین شوند.
شماری زیادی از افراد جمعه فاتح به این درخواست پاسخ مثبت داده و سلاحهای خود را تحویل دادهاند.
بازداشت افراد پس از تسلیمی سلاح
باشندگان نسی میگویند راههای ارتباطی میان روستاها و مرکز ولسوالی در چند روز گذشته بازگشایی شده اما نیروهای طالبان در مرکز این ولسوالی همچنان حضور سنگین دارند.
به گفته منابع محلی، امروز شنبه، (۳۱ اسد) سه چرخبال طالبان در مرکز نسی نشست کردهاند. یک منبع گفته است که این چرخبالها برای انتقال شماری از بازداشتشدگان آمدهاند و قرار است این افراد برای تحقیقات بیشتر به مرکز بدخشان منتقل شوند.
منابع مردمی همچنین میگویند شماری از نیروهای وابسته به جمعهخان فاتح پس از دریافت ضمانت از هیئت محلی، از کوهها پایین شده و سلاح و تجهیزات خود را به طالبان تحویل داده بودند؛ اما برخی از این افراد بعداً در جریان عملیات شبانه استخبارات طالبان از خانههای شان بازداشت شدهاند.
دو منبع از ولسوالی نسی به افغانستان اینترنشنال گفتند که پنج نفر در منطقه شاخدره این ولسوالی بازداشت شدهاند. شاخدره زادگاه جمعهخان فاتح و یکی از مراکز اصلی نفوذ او بوده است.
به گفته منابع، استخبارات طالبان در جریان این بازداشتها از افراد درباره سلاحهای باقیمانده نیز پرسوجو کرده و خواهان تحویل سلاحهای بیشتر شده است. گزارشهای دیگری نیز از بازداشت افراد وابسته به فاتح پس از تسلیمی آنان به طالبان منتشر شده، اما شمار دقیق بازداشتشدگان مشخص نیست.
هیئت اعزامی طالبان از کابل به نسی؛ درخواست ثبت شکایات
همزمان با فعالیت هیئت محلی برای خلع سلاح افراد جمعهخان فاتح، طالبان هیئتی ویژه را از کابل به ولسوالی نسی فرستاده است.
منابع مردمی میگویند این هیئت در دیدار با باشندگان مناطق مختلف نسی از آنان خواسته است شکایتها و عریضههای خود درباره عملکرد جمعهخان فاتح را ارائه کنند.
یک باشنده نسی به افغانستان اینترنشنال گفت که هیئت اعزامی طالبان در دیدار با مردم، جمعهخان فاتح را به غصب زمین و ملکیتهای مردم و اعمال ظلم بر باشندگان محل متهم کرده است.
به گفته این منبع، هیئت وعده داده است ملکیتهایی را که به ادعای مردم توسط فاتح تصرف شده، دوباره به صاحبان آن بازگرداند. همچنین از خانوادههایی که ادعا شده «اعضایشان توسط جمعه فاتح و یا افراد او کشته شدهاند»، خواسته شده است شکایتهای خود را به این هیئت به صورت کتبی بسپارند.
این هیئت به معادن طلا در ولسوالی نسی نیز سفر کرده و روند جمعآوری اطلاعات درباره فعالیتهای معدنی جمعهخان فاتح را نیز آغاز کرده است.
شماری از نیروهای فاتح هنوز تسلیم نشدهاند
منابع آگاه میگویند شماری از نیروهای وابسته به جمعهخان فاتح هنوز به طالبان تسلیم نشدهاند و تلاشهای هیئت محلی برای برقراری تماس با آنان نیز به نتیجه نرسیده است.
به گفته منابع محلی، برخی از این افراد حاضر به تسلیمی نیستند و همراه با تجهیزات نظامی خود از منطقه خارج شدهاند. هنوز مشخص نیست آنان به کدام مناطق رفتهاند و از سرنوشتشان اطلاعی در دست نیست.
طالبان به ذخایر بزرگ تسلیحات دست یافتهاند
رسانههای وابسته به طالبان ویدیوهایی از مقادیر زیادی سلاح و مهمات منتشر کردهاند و مدعی شدهاند که این تسلیحات را از افراد وابسته به جمعهخان فاتح گرفتهاند.
منابع محلی میگویند طالبان علاوه بر جمعآوری صدها میل سلاح از افراد فاتح، به چند ذخیرهگاه بزرگ تسلیحات در مناطق خرکت و قوغذ ولسوالی نسی نیز دست یافتهاند.
بخشی از این تسلیحات از چند دهه پیش در این مناطق نگهداری میشده و به دوره حکومت داکتر نجیبالله و جنگهای مجاهدین برمیگردد.
منابع پیشتر به افغانستان اینترنشنال گفته بودند که یکی از این ذخیرهگاهها توسط فردی به نام ایشان برهان ایجاد و نگهداری شده و در دوره جمهوری نیز دستنخورده باقی مانده بود و یک سال پیش از سقوط جمهوریت در اختیار جمعهخان فاتح قرار گرفت.
این ذخیرهگاهها، شامل سلاحهای سبک و سنگین و مقدار زیادی مهمات بودهاند.
وضعیت در شکی و مایمی
در ولسوالیهای شکی و مایمی درواز نیز وضعیت همچنان نظامی گزارش میشود، هرچند به گفته باشندگان محل، در مقایسه با روزهای نخست پس از تسلیمی فاتح تغییراتی ایجاد شده است.
منابع میگویند ایستهای بازرسی طالبان در مسیرهای منتهی به روستاها و مراکز این دو ولسوالی همچنان فعالاند و رفتوآمد باشندگان را بهشدت زیر نظر دارند.
به گفته باشندگان محل، شماری از افراد نزدیک یا وفادار به جمعهخان فاتح پس از تسلیمی او پنهان شده یا از منطقه درواز خارج شدهاند.
منابع محلی همچنین میگویند استخبارات طالبان روند شناسایی و بازداشت افراد وفادار به فاتح را در این دو ولسوالی آغاز کرده است؛ با این حال، تاکنون اطلاعات مستقلی درباره شمار بازداشتشدگان در شکی و مایمی در دست نیست.
پروندهسازی برای فاتح؟
صفحات رسانهای وابسته به استخبارات طالبان روز جمعه فایل صوتی جدیدی را منتشر کردند که آن را به جمعهخان فاتح، فرمانده ناراضی طالبان در بدخشان، نسبت میدهند و مدعیاند که او در این فایل با یک عضو «جبهه آزادی» درباره دریافت کمکهای تسلیحاتی و مالی گفتوگو میکند.
حجاز نیوز، از صفحات تبلیغاتی وابسته به استخبارات طالبان، این فایل را با عنوان «پردهبرداری از تماس جمعهخان فاتح با جبهه آزادی» منتشر کرده است.
این صفحه مدعی شده فردی که در این مکالمه با فاتح صحبت میکند، از اعضای ارشد جبهه آزادی است و به او وعده کمکهای مالی و تسلیحاتی میدهد.
با این حال، جبهه آزادی این ادعا را رد کرده است. یک عضو رهبری این جبهه، به افغانستان اینترنشنال گفت این مکالمه ارتباطی با جبهه آزادی ندارد. او مدعی شد که صدای طرف دیگر گفتوگو متعلق به یکی از مأموران استخبارات طالبان است.
جبهه آزادی مدعی شد که این فرد با نام مستعار «شاهین آسمایی» فعالیت میکرده و مأموریت داشته است نیروهای امنیتی پیشین و افراد مرتبط با گروههای مخالف طالبان را شناسایی کند. این منبع، پخش این فایل صوتی را «جعلی» و بخشی از «جنگ روانی» استخبارات طالبان علیه مخالفان این گروه دانست.
با این حال، اصالت فایل صوتی و هویت فردی که با فاتح صحبت میکند بهطور مستقل قابل تأیید نیست. همچنین مشخص نیست این مکالمه چه زمانی، در کجا و در چه شرایطی ضبط شده است.
انتشار این فایل در حالی صورت میگیرد که فاتح در جریان درگیری اخیر خود با طالبان در درواز تأکید کرده بود که با «امارت اسلامی» مخالفتی ندارد و مشکل اصلی او با حضور نیروهای ویژه استخبارات طالبان در منطقه است.
حجاز نیوز با انتشار فایل جدید تلاش کرده است این روایت را زیر سؤال ببرد و آن را نشانه ارتباط فاتح با مخالفان مسلح طالبان معرفی کند.
در روزهای گذشته نیز صفحات وابسته به استخبارات طالبان اتهامات متعددی علیه فاتح مطرح کردهاند؛ از جمله باجگیری از معادن طلا، قاچاق مواد مخدر، انتقال افراد تکفیری، کشتن نیروهای طالبان، دریافت حمایت از استخبارات خارجی و تلاش برای بیثبات کردن منطقه.
این اتهامات تاکنون بهطور مستقل تأیید نشدهاند و مشخص نیست آیا پرونده رسمی قضایی علیه فاتح بر اساس این ادعاها تشکیل شده است یا نه.
