او در واپسین ساعت مذاکرات، توافق پیشنهادی واشنگتن را نپذیرفت و ترجیح داد خطر تعرفههای سنگین ۵۰ درصدی امریکا را بپذیرد تا وارد توافقی شود که از نظر او به زیان کانادا بود و حاکمیت ملی کشور را نقض میکرد.
روزنامه معروف نیویارک تایمز روز یکشنبه در تحلیلی نوشت که تصمیم کارنی را نباید فقط شکست یک دور مذاکرات تجاری دانست. این تصمیم بخشی از سیاست گستردهتر او برای کاهش وابستگی کانادا به امریکا و تجدیدنظر در رابطهای است که دههها ستون اصلی اقتصاد و سیاست خارجی این کشور بوده است.
اما فاصله گرفتن از امریکا آسان نیست. اقتصاد کانادا عمیقا با اقتصاد همسایه جنوبیاش پیوند خورده و بخش بزرگی از صادرات این کشور راهی بازار امریکا میشود. از همین رو، ایستادگی کارنی ممکن است در داخل کشور برای او اعتبار سیاسی بیاورد، اما هزینه اقتصادی آن میتواند سنگین باشد.
توافقی که کارنی نپذیرفت
مارک کارنی، نخستوزیر کانادا، شب جمعه ۲۱ اسد، پس از چند روز مذاکره فشرده میان هیئتهای تجاری دو کشور در واشنگتن، در حالی که کمتر از یک ساعت به پایان مهلت تعیینشده از سوی حکومت ترامپ باقی مانده بود، به هیئت کانادایی دستور داد میز مذاکرات را ترک کند و به اوتاوا بر گردد.
با شکست گفتوگوها، تعرفه ۵۰ درصدی امریکا بر حدود ۲۰ میلیارد دالر کالای کانادایی به اجرا درمیآمد. کارنی نیز اعلام کرد که کانادا پاسخ متقابل خواهد داد و بر کالاهای امریکایی به همان میزان تعرفه وضع میکند. قرار است این تعرفهها از هشتم سپتامبر اجرا شود.
نخستوزیر کانادا روز شنبه در سخنرانی تلویزیونی خود تلاش کرد که این تصمیم را نه صرفا یک اختلاف تجاری، بلکه دفاع از استقلال اقتصادی کشور نشان دهد. او گفت: «بهار گذشته هشدار دادم که امریکا تلاش میکند [کشور] ما را بشکند تا بتواند مالک ما شود. وعده کردم که هرگز چنین اتفاقی نخواهد افتاد. ما به آن وعده عمل میکنیم.»
کارنی افزود که کانادا در حال قویتر شدن و کاهش وابستگی خود به امریکاست.
نیویارک تایمز نوشت که لحن او نشان میدهد که اختلاف کنونی دیگر فقط بر سر نرخ تعرفه نیست. مسئله اصلی این است که کانادا در دوره دوم ریاستجمهوری ترامپ حاضر است چه نوع رابطهای با امریکا داشته باشد و تا چه اندازه میخواهد سیاست اقتصادی خود را مستقل از واشنگتن پیش ببرد.
ترامپ روز سهشنبه گفته بود توافق با کانادا تقریبا نهایی شده است. کارنی اما هیچگاه چنین تصویری از مذاکرات ارائه نکرد.
مذاکرهکنندگان دو کشور ساعتها در دفتر نماینده تجاری امریکا در واشنگتن گفتوگو کردند. پس از فروپاشی مذاکرات، هر دو طرف دیگری را متهم کردند که در آخرین مرحله خواستههای تازه و غیرقابل قبول مطرح کرده است.
کارنی روز شنبه گفت که یکی از خواستههای امریکا این بود که کانادا در تعیین تعرفه بر کشورهای دیگر، از سیاست تجاری واشنگتن پیروی کند. برای حکومت کانادا، پذیرش چنین شرطی میتوانست آزادی عمل این کشور در روابط اقتصادی با چین، اروپا و دیگر شرکای تجاری را محدود کند.
کارنی گفت: «ما شریک تجاری مورد انتخاب کشورهای سراسر جهان هستیم و امریکاییها میخواستند این موضوع را محدود کنند. این برای ما قابل قبول نبود.»
این بخش از اختلاف اهمیت زیادی دارد. حکومت کارنی در تلاش است بازارهای تازهای برای کالاهای کانادایی پیدا کند و وابستگی کشور به امریکا را کاهش دهد. پذیرفتن خواست واشنگتن میتوانست درست خلاف همین سیاست عمل کند.
هزینه مقاومت در برابر امریکا
با این حال، کارنی برای این تصمیم بهای کمی نخواهد پرداخت. اقتصاد دو کشور طی دههها بهشدت به هم پیوند خورده است. بسیاری از صنایع کانادا برای فروش محصولات خود به بازار امریکا وابستهاند و زنجیرههای تولید در دو کشور به یکدیگر متصلاند.
آقای کارنی نیز این آسیبپذیری را پذیرفته است. او روز شنبه، ۲۲ اسد گفت که تعرفههای امریکا بر شرکتها و کارگران کانادایی فشار وارد خواهد کرد و وعده داد که حکومت برای حمایت از بخشهای آسیبدیده «هر کاری لازم باشد» انجام خواهد داد.
تعرفههای متقابل کانادا نیز بدون هزینه نیست. افزایش تعرفه بر کالاهای امریکایی میتواند قیمت بعضی کالاها را در داخل کانادا بالا ببرد و فشار بیشتری بر مصرفکنندگان وارد کند.
در امریکا نیز جنگ تجاری بیهزینه نخواهد بود. مصرفکنندگان امریکایی از خیلی پیش بخشی از هزینه سیاستهای تعرفهای ترامپ را از طریق افزایش قیمتها پرداخت کردهاند. جنگ ایران و افزایش بهای نفت نیز فشار اقتصادی بیشتری بر مردم امریکا وارد کرده است.
در نتیجه، ادامه این رویارویی برای هر دو کشور زیان اقتصادی دارد. تفاوت در این است که کارنی ظاهرا حاضر شده این هزینه را برای حفظ آزادی عمل کانادا بپذیرد.
نیویارک تایمز نوشت که ایستادگی کارنی در برابر ترامپ تصمیمی ناگهانی نیست. از زمانی که او سال گذشته رهبری حکومت کانادا را بر عهده گرفت، کاهش وابستگی اقتصادی به امریکا را به یکی از محورهای سیاست خود تبدیل کرده است.
کارنی بارها گفته است که رابطه قدیمی کانادا و امریکا دیگر به شکل گذشته بازنخواهد گشت. یکی از جملههای مورد علاقه او این است که «حسرت خوردن برای گذشته سیاست نیست.» این به معنای آن است که اتاوا نمیتواند منتظر بماند تا پس از پایان دوره ترامپ، روابط دو کشور دوباره به وضعیت سابق بازگردد.
کارنی در ماه جنوری نیز در مجمع جهانی اقتصاد در داووس گفت که جهان وارد دورهای شده است که امریکا دیگر مانند گذشته ضامن ثبات نظام جهانی نیست و قدرتهای متوسطی مانند کانادا باید برای حفظ منافع خود همکاری بیشتری با یکدیگر داشته باشند.
این سخنرانی بازتاب گستردهای در جهان ناراض از واشنگتن یافت، اما خشم ترامپ را برانگیخت.
کارنی در چند ماه گذشته به دنبال گسترش روابط اقتصادی با آسیا و اروپا نیز بوده است. سفر او به چین در اوایل سال جاری به یک توافق تجاری محدود اما مهم میان دو کشور انجامید. اما، برای حکومت ترامپ، این سیاستها نشانه فاصله گرفتن کانادا از امریکا است. برای کارنی، دقیقا همین هدف بخشی از استراتژی تازه کشور است.
نیویارک تایمز نوشت که با این حال، یافتن بازارهای تازه و تغییر مسیر تجارت کانادا سالها وقت میگیرد، در حالی که تاثیر تعرفههای امریکا میتواند در چند هفته و چند ماه خود را ظاهر کند. اروپا و آسیا در کوتاهمدت قادر نیستند جای بازار عظیم امریکا را برای شرکتهای کانادایی پر کنند.
ترامپ، عامل تازه ملیگرایی کانادایی
فشارهای ترامپ در داخل کانادا نتیجهای به همراه داشته که شاید واشنگتن انتظار آن را نداشت. تهدیدهای رئیسجمهور امریکا موجی از همبستگی و ملیگرایی را در کانادا تقویت کرده است.
ترامپ پیش از آغاز دور دوم ریاستجمهوری خود گفته بود که حاضر است برای رسیدن به خواستههایش «فشار دردناک اقتصادی» بر کانادا تحمیل کند. او همچنین بارها از تبدیل کانادا به پنجاهویکمین ایالت امریکا سخن گفته و این کشور را وابسته به ایالات متحده توصیف کرده است.
این سخنان در میان بسیاری از کاناداییها واکنش منفی ایجاد کرده است.
براساس نظرسنجیای که پیش از مذاکرات انجام شد، بیش از نیمی از مردم کانادا میخواستند کارنی در برابر واشنگتن امتیاز ندهد. میزان حمایت از این موضع حتی بیشتر از آرایی بود که حزب کارنی در انتخابات به دست آورده بود.
پس از شکست مذاکرات نیز شماری از نخستوزیران ولایتهای کانادا، با گرایشهای سیاسی متفاوت، از او حمایت کردند.
داگ فورد، نخستوزیر محافظهکار انتاریو، از تصمیم کارنی پشتیبانی کرد. دیوید ایبی، نخستوزیر بریتیش کلمبیا نیز گفت: «ما خواهان این وضعیت نبودیم، اما تا هر زمانی که لازم باشد به مبارزه ادامه میدهیم.»
با این حال، حمایت از کارنی یکدست نیست.
دانیل اسمیت، نخستوزیر محافظهکار آلبرتا که روابط نزدیکی با کمپ فکری و سیاسی ترامپ دارد، موضع محتاطانهتری گرفت و از کارنی خواست دوباره به میز مذاکره بازگردد.
صنایع کانادا نیز از ادامه بیثباتی نگراناند. برای شرکتها مهم نیست که اختلاف سیاسی به سود کدام طرف تمام میشود. آنچه برای آنها اهمیت دارد، موجودیت ثبات در تجارت، سرمایهگذاری و دسترسی به بازار امریکاست. ادامه جنگ تعرفهای همه این موارد را دشوارتر میکند.
نیویارک تایمز نوشت که آزمون اصلی کارنی تازه آغاز شده است. کارنی اکنون وارد قماری سیاسی و اقتصادی شده که نتیجه آن هنوز روشن نیست.
محاسبه او این است که پذیرش یک توافق بد شاید در کوتاهمدت فشار اقتصادی را کاهش دهد، اما در درازمدت کانادا را وابستهتر و آسیبپذیرتر میکند. به همین دلیل، حکومت او ترجیح داده هزینه فوری تقابل با امریکا را بپذیرد، بهجای آنکه توافقی را امضا کند که ممکن است حتی روابط تجاری کانادا با دیگر کشورها را زیر نفوذ واشنگتن قرار دهد.
این موضع در کوتاهمدت میتواند محبوبیت کارنی را افزایش دهد. او در داخل کانادا به عنوان نخستوزیری دیده میشود که در برابر فشار ترامپ عقبنشینی نکرده است. در خارج از کشور نیز ممکن است این تصمیم او را در میان رهبران قدرتهای متوسط برجستهتر کند.
اما سرنوشت این سیاست در نهایت نه در سخنرانیها، بلکه در اقتصاد تعیین خواهد شد.
اگر تعرفههای امریکا به صنایع کانادا آسیب جدی وارد کند، بیکاری افزایش یابد و بازارهای تازه نتوانند بخشی از این خسارت را جبران کنند، حمایت سیاسی از کارنی نیز ممکن است کاهش یابد.
استدلال اصلی او این است که استقلال اقتصادی هزینه دارد، اما وابستگی بیش از حد به امریکای ترامپ در درازمدت میتواند هزینه بیشتری بر کانادا تحمیل کند.
کارنی روز شنبه گفت که کانادا با رد یک «توافق بد» و تمرکز بر آنچه در اختیار خود دارد، در حال ساختن کشوری قویتر است.
اکنون باید دید اقتصاد کانادا تا چه اندازه توان پرداخت بهای این انتخاب را دارد.
