فهرست طالبان ناراضی در بدخشان طولانیتر شده است
حدود دو هفته پس از تسلیم شدن جمعهخان فاتح و پایان مرحلهای از تنشها در بدخشان، این ولایت اکنون وارد صفحه تازهای از شکافهای عمیق درونگروهی طالبان و تمرد در برابر دستورهای قندهار شده است.
حدود دو هفته پس از تسلیم شدن جمعهخان فاتح و پایان مرحلهای از تنشها در بدخشان، این ولایت اکنون وارد صفحه تازهای از شکافهای عمیق درونگروهی طالبان و تمرد در برابر دستورهای قندهار شده است.
همزمان که هبتالله آخندزاده، رهبر طالبان دو چهره جدید را بهعنوان والی و فرمانده امنیه بدخشان برای مهار تنشها تعیین کرده، شواهد نشان میدهد فهرست طالبان محلی ناراضی در بدخشان طولانیتر شده است.
سیاستهای «انحصارطلبانه» رهبری طالبان، انزوای چهرههای تاجیک و بدخشانی و آنچه «غارت بیرویه معادن طلا توسط چهرههای غیربومی» خوانده میشود، صبر شماری از فرماندهان جوان طالبان در بدخشان را نیز به مرز پایان رسانده است.
موج اعتراضهای طالبان بدخشانی در ابتدا از انتقادهای تند در فضای مجازی شروع شد و به تدریج، با حمله محفوظالله، مدیر پیشین استخبارات بهارک به مقر این اداره و سپس درگیری جمعهخان فاتح با طالبان در نسی در ماه اسد، به یک رویارویی مسلحانه آشکار تبدیل شد.
بررسیهای اخیر افغانستان اینترنشنال و گفتوگو با شماری از فرماندهان معترض در ولسوالیهای جرم و وردوج — که از پایگاههای اصلی طالبان بدخشانی به شمار میروند — ابعاد تازهای از این بحران را آشکار میکند.
ملا هبتالله در سوم سنبله رحمتالله نجیب را به عنوان والی و احمدشاه دیندوست را به عنوان فرمانده امنیه در بدخشان تعیین کرد.
انتصاب مقامهای کلیدی پشتونتبار و نزدیکان ملا هبتالله در بدخشان، به باور منتقدان، طالبان محلی را بیش از پیش به حاشیه رانده است. حتی تغییرات جدید در سطح مدیریت ولایت نیز نتوانسته از خشم موجود بکاهد؛ زیرا به گفته منابع، کلیدیترین پستها همچنان در اختیار چهرههای مورد اعتماد قندهار قرار دارد و سهم طالبان بومی به حضورهای نمایشی محدود شده است.
فرماندهان معترض میگویند حذف عمدی چهرههای تاجیکتبار و واگذاری ذخایر طلای بدخشان به شرکتهای قندهاری و هلمندی، نهتنها آنان را از بدنه حاکمیت دور کرده، بلکه پایگاه اجتماعیشان را در میان مردم بومی نیز بهشدت تضعیف کرده است.
یکی از نخستین افرادی که اعتراض علیه والی پشتونتبار طالبان را حدود سه سال پیش آغاز کرد، صلاحالدین سالار، معاون ریاست استخبارات وزارت دفاع طالبان، بود. با گذشت زمان، دامنه این اعتراضها گستردهتر شد؛ تا جایی که جمعهخان فاتح به درگیری مسلحانه با طالبان پرداخت و شماری از نیروهای قندهاری و هلمندی این گروه را کشت.او در نهایت به قاری فصیحالدین تسلیم شد و اکنون در کابل در انتظار محاکمه در دادگاه نظامی است؛ حکمی که میتواند بر سمتوسوی نارضایتیهای موجود تأثیرگذار باشد.
طالبان با راهاندازی کارزار گستردهای برای جمعآوری شکایات و شواهد علیه جمعهخان فاتح، به نظر میرسد به دنبال تشکیل پروندهای سنگین به فرمانده ناراضی خود است.
صلاحالدین سالار
صلاحالدین سالار از ساکنان منطقه خستک ولسوالی جرم است که بارها در فیسبوک از سیاستهای رهبری طالبان انتقاد کرده و حتی «بیعت با امیرِ دیدهنشده» را اشتباه خوانده است.
به گفته منابع، او به دلیل نزدیکی به قاری فصیحالدین تاکنون از پیگرد مستقیم در امان مانده است. اما انتقادات دوامدار سالار و خاموشی طالبان، گمانهزنی طالبان محلی را مبنیبر ارتباط او با استخبارات و رهبری این گروه برانگیخته است.
صیاد خستکی
صیاد خستکی، فرمانده جلب و جذب پولیس طالبان در بدخشان، یکی دیگر از چهرههای معترض نسبت به سیاستهای این گروه است. او پس از درگیریهای مربوط به جمعهخان فاتح نوشت: «خون مجاهدین ما قبل از فتح یک بها داشت، ولی اکنون هم میکشند و هم لقب بغاوت به پیشانیهایمان هک میکنند».
صیاد خستکی چند ماه پیش از سوی فرمانده امنیه طالبان بازداشت و از وظیفه برکنار شد، اما به گفته منابع، پس از آن بر خلاف دستور مقامات پولیس بدخشان به محل کارش بازگشت و به وظیفه خود ادامه داد.
قاری محفوظ
قاری محفوظ، مدیر پیشین استخبارات ولسوالی بهارک و از افراد نزدیک به امانالدین منصور، والی هلمند، است. او پس از درگیری لفظی با طالبان پشتون در فیضآباد، به تاریخ ۱۰ اسد با سلاح پیکا به ریاست استخبارات طالبان حمله کرد و سپس از منطقه متواری شد. منابع میگویند او اکنون از سمتش برکنار شده است.
محفوظالله قطیبه
محفوظالله قطیبه، باشنده ولسوالی جرم، از سیاستهای رهبری طالبان، بهویژه در مورد بدخشان، ناراضی است و گاهی نارضایتی خود را در صفحه فیسبوکش نیز ابراز کرده است.
او پس از برکناری عبدالمتین رحیمزی، رئیس پشتونتبار معادن بدخشان و از افراد نزدیک به رهبر طالبان، با انتشار تصویری از او نوشت که شماری با هدف خدمت و آبادانی به بدخشان میآیند، اما «نقش دزد را بازی کرده و سپس فرار میکنند».
نارضایتی در صفوف طالبان بدخشانی به چند چهره محدود نمیماند و دامنه این اعتراضها بهتدریج لایههای گستردهتری از فرماندهان محلی را دربر گرفته است. چهرههایی چون داکتر ابراهیم بهارکی و جهانخان نوری، فرمانده امنیه ولسوالی یفتل پایان، نیز بارها در تجمعات عمومی اعتراض خود را نسبت به سیاستهای مرکز اعلام کردهاند.
محور اصلی خشم آنان، حذف طالبان بدخشانی از روند تصمیمگیری در بدخشان، حضور پررنگ نیروهای غیربومی و استخراج و آنچه چپاول ذخایر طلای بدخشان توسط شرکتهای قندهاری و هلمندی خوانده میشود، عنوان شده است؛ روندی که به باور آنان، سرمایههای محلی این ولایت را به خارج از بدخشان منتقل میکند.
یافتههای موجود نشان میدهد که بسیاری از فرماندهانی که امروز در صف نخست مخالفت با سیاستهای قندهار قرار دارند، از افراد نزدیک یا تحت نفوذ قاری فصیحالدین، رئیس ستاد ارتش طالبان، و مولوی امانالدین، والی هلمند، هستند.
خبرگزاری باختر که زیر کنترول طالبان فعالیت میکند روز یکشنبه نوشت که این تفاهمنامهها در پایان نشستهای تجاری میان نمایندگان بخش خصوصی افغانستان و هیئت اقتصادی ولایت قشقهدریای اوزبیکستان امضا شد.
وزارت صنعت و تجارت طالبان میگوید مواد غذایی، نساجی و پوشاک، مصالح ساختمانی، مالداری، وسایل الکترونیکی و مبلمان از بخشهای شامل این تفاهمنامهها است.
احمدالله زاهد، معین وزارت صنعت و تجارت طالبان، در این نشست گفت افغانستان و اوزبیکستان، افزون بر همسایگی، ظرفیتهای اقتصادی مکمل دارند و استفاده مشترک از این ظرفیتها میتواند تجارت و سرمایهگذاری میان دو کشور را افزایش دهد.
او خواهان سادهسازی روندهای تجاری و ترانزیتی و رفع موانع موجود شد.
آقای زاهد همچنین گفت طالبان آماده است درباره انتقال کالاهای صادراتی افغانستان از مسیر اوزبیکستان گفتوگو کند.
تجارت طالبان و اوزبیکستان افزایش یافته است
کمیته ملی آمار اوزبیکستان میگوید ارزش تجارت دو طرف در سال ۲۰۲۵ به حدود ۱.۷ میلیارد دالر رسید.
بر پایه این آمار، اوزبیکستان از جنوری تا نوامبر ۲۰۲۵ به ارزش ۱.۳ میلیارد دالر کالا به افغانستان صادر کرد.
این ارقام نشان میدهد که بخش عمده تجارت میان دو طرف را صادرات اوزبیکستان به افغانستان تشکیل میدهد.
تاشکند و طالبان در سال ۲۰۲۵ توافقنامه گسترش تجارت برای سالهای ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶ را امضا کردند.
مقامهای اوزبیکستان گفتند این برنامه با هدف افزایش تجارت و آسانسازی انتقال کالا از مسیر افغانستان تهیه شده است.
در ثور امسال نیز شرکتهای افغانستان و جمهوری قرهقالپاقستان اوزبیکستان ۱۰ تفاهمنامه تجاری به ارزش ۱۱۲ میلیون دالر در مزارشریف امضا کردند.
در اسد امسال، بازرگانان افغانستان و اوزبیکستان در کابل ۲۲ تفاهمنامه دیگر به ارزش بیش از ۲۰۰ میلیون دالر امضا کردند. حدود ۳۰۰ بازرگان اوزبیکستانی در آن نشست شرکت داشتند.
نورالدین عزیزی، وزیر صنعت و تجارت طالبان، در آن نشست گفت هدف دو طرف رساندن حجم تجارت سالانه به پنج میلیارد دالر است. او همچنین گفت ۱۰ هزار تن پنبه افغانستان بهگونه آزمایشی به اوزبیکستان صادر شده و قرار است حدود ۱۰۰ هزار تن دیگر نیز صادر شود.
مقامهای طالبان و اوزبیکستان در ماههای گذشته نشستهای متعددی را در کابل، مزارشریف، تاشکند و ترمذ برگزار کردهاند. محور این گفتوگوها افزایش دادوستد، کاهش موانع ترانزیتی، گسترش سرمایهگذاری و استفاده از مسیر اوزبیکستان برای انتقال کالاهای افغانستان بوده است.
عاملان این رویدادها تاکنون بازداشت نشدهاند و نتایج تحقیقات درباره این پروندهها نیز اعلام نشده است.
در تازهترین رویداد در روز جمعه، ششم سنبله یک پناهجوی افغان در منطقه کچلاغ در نزدیکی کویته در تیراندازی افراد مسلح ناشناس کشته شد. پولیس پاکستان این رویداد را تایید کرد اما هویت قربانی را اعلام نکرده است.
در دوم سنبله نیز دو نظامی سابق افغان به نامهای احمد و ادیب در نزدیکی شفاخانه شیخ زاید در مسیر کویته-مستونگ به دست افراد مسلح ناشناس کشته شدند.
در حادثه دیگری از تیراندازی افراد مسلح ناشناس به غیرنظامیان افغان در نزدیکی همین منطقه در ۲۷ اسد نیز سه افغان کشته و یک نفر دیگر زخمی شدند. زخمی این رویداد به پولیس گفته بود که برای کار به منطقه گلستان در عبدالله قلعه میرفته است.
در ۲۴ اسد نیز حضرتالله، پولیس حکومت پیشین هدف تیراندازی قرار گرفت و کشته شد. او پس از بازگشت طالبان به قدرت به پاکستان رفته و در کویته زندگی میکرد. یک روز پس از این رویداد یک افغان دیگر در در منطقه هزارگنجی کویته کشته شد.
در این رویداد هفت نفر دیگر نیز زخمی شدند. به گفته منابع، این رویداد پس از درگیری میان نظامیان سابق افغان رخ داده بود. در ماه فبروری نیز دو زن افغان در تیراندازی نیروهای امنیتی پاکستان در منطقه پروم در پنجگور کشته شدند.
در این رویداد سه نفر دیگر زخمی شدند. پولیس پاکستان در آن زمان گفته بود که این افراد بهگونه غیرقانونی عازم ایران بودند. در ششم ثور امسال نیز دو افغان در تیراندازی در منطقه گلستان عبدالله قلعه کشته شدند.
براساس گزارشها این افراد برای کارگری به این منطقه رفته بودند. اواخر جوزای امسال نیز نیروهای امنیتی پاکستانی در روستای هوتآباد بهسوی یک موتر تیراندازی کردند که منجر به کشته شدن یک افغان و سه نفر دیگر شده بود.
حدود یک هفته پس از این رویداد سه شهروند دیگر افغانستان در یک حمله پهپادی ادعایی طالبان در منطقهای از شهرستان پشین زخمی شدند.
در بسیاری از این رویدادها عاملان حملات تاکنون بازداشت نشدند و نتایج تحقیقات اعلام نشده است. افغانستان اینترنشنال درباره این رویدادها با بابر یوسفزی، مشاور امور داخلی حکومت بلوچستان تماس گرفت.
این مقام پاکستانی اما تا زمان نشر این گزارش، به پرسشها پاسخ نداده است. افغانهای ساکن پاکستان نگران هستند که ادامه چنین رویدادهایی در بلوچستان امنیت آنان را با خطر مواجه کرده است.
مسجدی روز جمعه، ۶ سنبله، در حاشیه یک مراسم در خراسان جنوبی و در گفتوگو با خبرگزاری تسنیم گفت نیروهای فاطمیون در نبرد با گروههای تکفیری و تروریستی نقش «بینظیری» داشتهاند.
معاون نیروی قدس همچنین با اشاره به روابط ایران و افغانستان گفت دو کشور «همواره پشتیبان و یاریرسان یکدیگر بودهاند» و اکنون نیز روابط خوبی در زمینههای مختلف دارند. او با اشاره به مرز مشترک دو کشور گفت همسایگان باید در زمینههای اقتصادی، فرهنگی و سایر حوزهها همکاری همهجانبه داشته باشند.
مسجدی پیشتر نیز در گفتوگو با تلویزیون معمار، نقش نیروهای افغان در حمایت از جمهوری اسلامی ایران و مقابله با گروههای «تکفیری» را «بسیار بینظیر» توصیف کرده بود.
نیروی قدس شاخه برونمرزی سپاه پاسداران ایران است و مسئولیت عملیات و فعالیتهای این نیرو در خارج از ایران و حمایت از گروههای همسو با جمهوری اسلامی را بر عهده دارد.
لشکر فاطمیون متشکل از جنگجویان شیعه افغان است که با حمایت ایران برای جنگ در سوریه تشکیل شد. اعضای این گروه در کنار نیروهای مورد حمایت ایران در سوریه و عراق جنگیدهاند. جمهوری اسلامی فاطمیون را بخشی از «محور مقاومت» میداند، اما منتقدان آن را یکی از نیروهای نیابتی ایران در منطقه میخوانند.
جمهوری اسلامی ایران در حالی از نقش فاطمیون تمجید میکند که اخیراً گزارشهایی درباره نارضایتی در صفوف این گروه، بهدلیل روابط نزدیک تهران با طالبان، منتشر شده است.
یک فرمانده لشکر فاطمیون در ۱۵ اسد به افغانستان اینترنشنال گفت که تعامل گرم تهران با طالبان به نارضایتی در میان اعضای این گروه شبهنظامی دامن زده است.
این منبع گفت اظهارات سیدحسن مرتضوی، معاون سفارت ایران در کابل، مبنی بر اینکه جمهوری اسلامی جنگ علیه طالبان را «مقاومت» نمیداند، شماری از اعضای فاطمیون را خشمگین کرده است. به گفته او، اعضای فاطمیون مقاومت علیه طالبان را ضروری میدانند.
مشکور کابلی، روحانی نزدیک به جمهوری اسلامی و جبهه مقاومت، نیز این نارضایتی را تایید کرد و گفت: «این تنها حرف یک نفر نیست، بلکه تمامی اعضای لشکر فاطمیون به اتفاق دلشان برای افغانستان میتپد، اما آنان را تهدید کردهاند و فشار آوردهاند.»
مرتضوی اخیراً اعلام کرده بود که جمهوری اسلامی از هیچ جریان سیاسی یا نظامی مخالف طالبان برای مقابله با این گروه حمایت نمیکند.
