فضلاحمد معنوی، وزیر عدلیه پیشین افغانستان، میگوید که چند روز پیش از کشته شدن احمدشاه مسعود، با دو مرد عرب دیدار کرده بود که بعداً مشخص شد از عاملان حمله انتحاری به رهبر جبهه مقاومت بودند.
آقای معنوی نوشته است که این دو مرد در مهمانخانه آستانه در پنجشیر اقامت داشتند. مترجم آنان، دو نفر را «خبرنگاران عرب» معرفی کرده بود که برای تهیه گزارش از جبهات شمال به افغانستان آمده بودند.
معنوی میگوید که به دلیل آشنایی نسبی با زبان عربی، تلاش کرده بود با این دو نفر گفتوگو کند و از آنان بخواهد واقعیتهای مقاومت مردم افغانستان را به جهان عرب منتقل کنند. اما به گفته او، این دو نفر علاقهای به گفتوگو نشان ندادند و برخوردشان سرد و بیروح بود.
او میافزاید که رفتار آنان زمانی بیشتر برایش جلب توجه کرد که دو چرخبال نیروهای مقاومت در برابر مهمانخانه آستانه فرود آمدند. به گفته معنوی، آن دو مرد دوربینهایشان را بیرون آوردند و ظاهراً از چرخبالها فیلم گرفتند، اما برخلاف رفتار معمول یک خبرنگار، دوربینها را به چشم نزدیک نکردند و در دست گرفتند.
معنوی نوشته است: «رفتارشان بیشتر شبیه کسی بود که میخواهد از محیط و موقعیت تصویربرداری و شناسایی کند، تا خبرنگاری که مشغول تهیه گزارش است.»
او میگوید در آن زمان تصور نمیکرد که این دو نفر برای انجام چنین مأموریت خطرناکی وارد پنجشیر شده باشند.
معنوی افزوده است که پس از این دیدار، از کرامتالله صدیق، مترجم این دو نفر، درباره هویتشان پرسوجو کرده است. به گفته او، صدیق گفته بود که این دو مرد از سوی یکی از دوستان صمیمی استاد سیاف در دوران جهاد فرستاده شدهاند تا واقعیتهای جبهات مقاومت را به بیرون، بهویژه به جهان عرب، منتقل کنند.
چند روز پس از این دیدار، احمدشاه مسعود در یک حمله انتحاری کشته شد. معنوی میگوید پس از آن، رفتار و حضور آن دو مرد برایش معنای دیگری پیدا کرد.
او در روایت خود نوشته است: «امروز که به آن صحنه فکر میکنم، آن دو مرد را نه تنها با چهرههای عبوسشان، بلکه با دوربینهایی به یاد میآورم که در دست داشتند.»
معنوی افزوده است که اکنون این احتمال را میدهد که دوربینهای آنان، بیش از تهیه گزارش، برای شناسایی محیط و ثبت جزئیاتی استفاده شده باشد که عاملان حمله به آن نیاز داشتند.
فضلاحمد معنوی تاکید کرده است که در آن زمان هیچ مسئولیت امنیتی یا نظامی نداشت و امور مربوط به انتقال، اسکان، موتر و پذیرایی از مهمانان نیز از سوی بسمالله محمدی، مسئول جبهات شمال، تنظیم میشد.
به گفته او، به همین دلیل، حضور این دو مرد در پنجشیر در آن زمان برای هیچکس بخشی از یک توطئه به نظر نمیرسید.
عبدالستار دحمان و بوراوی العویر، دو مرد تونسیتبار، با پوشش خبرنگار به دیدار احمدشاه مسعود رفته بودند.
فضلاحمد معنوی از اعضای جبهه مقاومت به رهبری احمدشاه مسعود بود. او بعدها عضو ستره محکمه و وزیر عدلیه افغانستان شد.
ایمن الظواهری رهبر پیشین القاعده، در نهم اسد ۱۴۰۱ ساعت ۶:۱۸ صبح، بر بالکن خانهای در شیرپور، محله دیپلومات نشین کابل رو به خورشید ایستاد. چند دقیقه بعد، یک پهپاد امریکایی دو موشک هلفایر به سوی او شلیک کرد و الظواهری را از پای درآورد.
این حمله نقطه پایانی بر تعقیب بیستساله مشهورترین چهره بازمانده از حملات یازدهم سپتامبر بود؛ رویدادی که پرسشهای عمیقی را درباره شبکه پنهان او بر جای گذاشت. مردی که سالها در مناطق کوهستانی و نوار مرزی پنهان مانده بود، چگونه توانست سرانجام در خانهای بزرگ در قلب پایتخت مستقر شود؟
پاسخ این معما به سالهای پس از سقوط رژیم نخست طالبان بازمیگردد؛ دورهای که الظواهری در مناطق قبایلی پاکستان به سر میبرد و پیوندهای خونی، تعهدات سنتی و شبکههای جهادی به یکدیگر گره خورده بودند.
گریز از توره بوره و پناه در باجور
در دسامبر ۲۰۰۱، در جریان بمبارانهای سنگین نیروهای امریکایی در اطراف توره بوره، عزه، همسر نخست الظواهری و دخترش عایشه جان باختند.
رُهان گوناراتنا و آندرس نیلسن در پژوهشهای جدا گانه، درباره القاعده نوشتهاند که ظواهری پس از این رویداد از افغانستان خارج شد. او به مناطق قبایلی پاکستان پناه برد و سرانجام منطقه باجور را به عنوان مقر اصلی خود برگزید.
باجور پس از سقوط طالبان به یکی از کانونهای تجمع و سازماندهی جنگجویان خارجی بدل شده بود. در این جغرافیای ناهموار و بسته، اقامت یک عرب بدون داشتن ارتباطات محلی تقریباً ناممکن بود؛ پیوند با ساکنان بومی تنها یک ضرورت فردی به شمار نمیرفت، بلکه مرز میان بقا و بازداشت به دست نهادهای استخباراتی محسوب میشد.
روزنامه پاکستانی «دان» در جنوری ۲۰۰۶ در گزارشی فاش کرد که ظواهری با زنی از قبیله پرنفوذ مهمند ازدواج کرده است. همسر و فرزندان ظواهری نزد پدر این زن، در نوار مرزی میان باجور و مهمند زندگی میکردند. این گزارش تصریح میکرد که دیدارهای پنهانی ظواهری با خانوادهاش، دلیل اصلی رفتوآمدهای مکرر او در این منطقه ناامن بود.
آنه استنرسن، پژوهشگر مؤسسه تحقیقات دفاعی ناروی در پژوهشهای خود پیرامون پیکارجویان خارجی، این وصلت را ثبت کرده است. به نوشته او، الظواهری در باجور زیر چتر حمایتی مولانا فقیر محمد، از سران محلی قبیله مهمند و تحریک نفاذ شریعت محمدی روزگار میگذراند. شواهد نشان میدهد که چنین وصلتهایی جایگاه اعضای خارجی را در ساختار سنتی جامعه محلی ریشهدار میکرد.
رُهان گوناراتنا و آندرس نیلسن در پژوهش مشترک دیگر در مرکز بینالمللی پژوهشهای خشونت سیاسی و تروریسم در دانشگاه فناوری نانیانگ سنگاپور، زیر نام «القاعده در مناطق قبایلی پاکستان و فراتر از آن» تأکید میکنند که این پیوند سببی درهای ارتباطی گستردهتری به روی الظواهری گشود.
این ازدواج راه مراوده او را با رهبران تحریک نفاذ شریعت محمدی هموار ساخت. از دید این پژوهشگران، الظواهری با تکیه بر همین شبکههای بومی توانست از کمینهای مداوم بگریزد، هستههای پراکنده القاعده را بازسازی کند و روابط سازمان را در داخل و خارج پاکستان فعال نگه دارد.
کلودیا سمرمن گزارشگر تحقیقی هالندی در حوز آسیای جنوبی و تروریسم به افغانستان اینترنشنال گفت که روی هم گذاشتن تمام گزارشها و زندگی رهبر القاعده به یک مسئله اشاره میکنند: این که رهبر القاعده، پیوندی عمیق با جامعه بومی برقرار کرده بود؛ او در باجور تشکیل خانواده داد و دیواری از خویشاوندان قبیلهای را پیرامون خود شکل بخشید و حتا میشود اینطور دید که نفود او در باجور و نوار مرزی نقش در قدرتگیری او پس از اسامه بنلادن داشت.
سنت «پشتونوالی»، خانواده و آیین پناهجویی
در ساختار جوامع قبایلی پشتون، مناسبات اجتماعی بر ستونهای استوار فرهنگ سنتی «پشتونوالی» اداره میشود؛ کُدی اخلاقی که مفاهیمی همچون مهمانداری و رسم دادخواهی موسوم به «نانواتی» را به یکی از معیارهای قطعی شرف خاندانی بدل کرده است.
گرچه دستورالعمل مکتوبی از القاعده درباره تکیه بر پشتونوالی بر جای نمانده، به قول کارشناسان رویه میدانی رهبران این گروه نشان میدهد که آنان در بطن همین آیینها پناه گرفته بودند.
ازدواج با زنی از قبیله مهمند، جایگاه اجتماعی الظواهری را دگرگون و متغیر کرد؛ او پس از این ازدواج دیگر یک فراری خارجی در مناطق مرزی نبود، بلکه «داماد» خاندان بومی به شمار میرفت. پژوهشگران اذعان میکنند که در این فرهنگ، پاسداری از فردی که وارد دایره خویشاوندی شده، تعهدی حیثیتی است که چشمپوشی از آن سرشکستگی اجتماعی شمرده میشود.
رسانههای پاکستانی در سال ۲۰۰۸ بارها از تحرکات الظواهری میان قبیله مهمند در باجور و ولایتهای کنر و پکتیکا خبر دادند. نیروهای امنیتی پاکستان در پی دریافت این اطلاعات، عملیات گسترده، بازرسی خانهبهخانه را در روستاهای باجور کلید زدند؛ با این حال، به دلیل حمایت مردم بومی و بافت سنتی منطقه، موفق به شناسایی محل اختفای او نشدند.
خانم سمرمن به افغانستان اینترنشنال افزود که ازدواج با زنان محلی راهبرد دقیق از سوی القاعده بود؛ رهبران این گروه دریافتند که پول و تجهیزات بهتنهایی ضامن بقای درازمدت در این مناطق نبودند.
به همین منظور آنها از ارتباط خانوادگی وارد بافت قبیله شدند و با پیوندزدن آموزههای مذهبی با سنت «نانواتی»، سپری اجتماعی ساختند؛ ساختاری که بر اساس آن، تحویلدادن مهمان به دولتها، ننگی ابدی برای تمام خاندان تلقی میشد.
نامههای ایبتآباد؛ نظارت تشکیلاتی بر وصلتها
پناه گرفتن در سایه خانوادههای بومی رویکردی بود که تنها به الظواهری خلاصه نمیشد. اسناد بهدستآمده از پناهگاه اسامه بنلادن در ایبتآباد در سال ۲۰۱۱ ثابت کرد که رهبری تشکیلات، پیوندهای خانوادگی را بخشی از تدابیر امنیتی میدانست.
مرکز مبارزه با تروریسم در وستپوینت با بررسی نامههای مکاتبهشده میان رهبران القاعده فاش ساخت که جابهجایی خانوادهها، انتخاب همسر و چگونگی مراوده با اهالی محلی، همواره در شورای رهبری مورد مباحثه قرار میگرفت. مکاتبات وستپوینت نشان میدهد که ازدواج الظواهری در باجور نیز بر پایه همین رویکرد شکل گرفت تا رهبران سازمان در بستری از روابط اجتماعی محافظت شوند.
فقیر محمد؛ پل پیوند میان باجور و شبکه حقانی
در میان شخصیتهای مرتبط با حفاظت از الظواهری، مولانا فقیر محمد جایگاهی محوری داشت. او که از فرماندهان تحریک نفاذ شریعت محمدی در باجور بود، پس از آغاز حضور نیروهای ائتلاف در افغانستان، به یکی از سازماندهندگان اصلی گروههای مسلح در این خطه بدل شد. اسناد دانشگاهی ثبت کردهاند که فقیر محمد به واسطه ریشههایش در قبیله مهمند، نقش حامی اصلی الظواهری را در منطقه بر عهده داشت.
وزارت خزانهداری ایالات متحده در جنوری ۲۰۱۸ نام فقیر محمد را به اتهام همکاری و فعالیت به نمایندگی از «شبکه حقانی» در فهرست تحریمها قرار داد و او را یکی از تمویلکنندگان عمده این شبکه معرفی کرد. به این ترتیب، نام فردی که پناهگاه الظواهری در باجور بود، در مدارک رسمی با شبکه حقانی پیوند خورد.
خانم سمرمن به افغانستان اینترنشنال اذعان کرد که در نوار مرزی، خطوط سازمانی میان گروهها بسیار شناور بود و فقیر محمد دقیقاً در نقطه اتصال باجور و شبکه حقانی قرار داشت. این همپوشانی نشان میدهد الظواهری چگونه روابطش را با شبکه حقانی در ولایتهای شرقی و سپس کابل پیوند داد؛ پیوند با فقیر محمد و قبیله مهمند، مسیر اعتمادی دوجانبه را برای میزبانیهای بعدی هموار کرد. حتا همین روابط باعث شد که الظواهری دوباره پس از بیست سال به کابل برگردد و در مهمانخانه سراجالدین حقانی، رهبر شبکه حقانی پناه بگیرد.
پیمان نسل دوم میان طالبان و القاعده
روابط میان طالبان و القاعده فراتر از بیانیههای سیاسی جریان داشت. تیم نظارت بر تحریمهای شورای امنیت سازمان ملل در گزارش رسمی سال ۲۰۲۱ خود تصریح کرد که پیوند این دو گروه در طول دو دهه نبرد مشترک پابرجا مانده و به مدارجی عمیقتر رسیده است.
این گزارش تأکید داشت که همراهی طولانی در میدانهای جنگ، ازدواجهای متعددی را رقم زد و این رابطه را وارد مرحله «پیوندهای نسلی و خانوادگی» کرد. همین مناسبات تنیدهشده، بستری مطمئن فراهم ساخت تا الظواهری پس از تحولات سیاسی اگست ۲۰۲۱ بتواند به مرکز پایتخت منتقل شود.
انتقال به شیرپور و فرود در بالکن کابل
پس از بازگشت طالبان به قدرت در اگست ۲۰۲۱، الظواهری دیگر ناچار به سکونت در روستاهای کوهستانی نبود. او همراه با خانوادهاش به کابل آمد و در خانهای در محله شیرپور اسکان یافت؛ محلهای دیپلوماتیک که حفاظت و اداره آن در دست نزدیکان سراجالدین حقانی قرار داشت.
طالبان همواره اعلام کردهاند که از حضور الظواهری در کابل بیخبر بودهاند، اما مقامات امریکایی پس از حمله تأکید کردند که چهرههای ارشد شبکه حقانی از اقامت او در این مکان آگاهی داشتند. دستگاههای اطلاعاتی امریکا سرانجام از طریق منابع انسانی و ردیابی مداوم دریافتند که الظواهری عادتی منظم برای حضور روی بالکن این عمارت دارد؛ همان بالکنی که سرانجام هدف موشکهای هلفایر قرار گرفت.
شلیک موشکها به حیات ایمن الظواهری پایان داد، اما شیوه بقای بیستساله او ابعاد مهمی را آشکار کرد. حفظ قدرت و امنیت رهبر القاعده، بیش از آنکه به غارهای دورافتاده متکی باشد، بر ریشههای اجتماعی استوار بود؛ دوامی که حاصل پیوند با قبیله مهمند، بهرهگیری از سنتهای قبیلهای، افراطیتمذهبی و روابط خویشاوندی ریشهدار و شبکه حقانی به شمار میرفت.
حمله به تأسیسات هستهای امریکا و حمله به هواپیماهای امریکا در شرق آسیا و بر فراز اقیانوس آرام نیز شامل طرح اولیه بوده است.
طرح ابتدایی ماما و خواهرزاده
خالد شیخ محمد که بعدها طراح اصلی حملات ۱۱ سپتامبر و مسئول برنامهریزی عملیاتی آن شناخته شد در آن زمان عضو القاعده نبود.
او در نوجوانی عضو اخوانالمسلمین بود، در جوانی در امریکا تحصیل کرد و در دهه ۸۰ میلادی برای جنگ علیه شوروی به افغانستان رفته بود.
ایده حمله به منافع امریکا توسط خالد سالها پیش از اینکه عضو القاعده شود در ذهن او خطور کرد.
بر اساس اسناد کمیسیون بررسی ۱۱ سپتامبر، خالد شیخ محمد در ۱۹۹۴ با خواهرزاده خود رمزی احمد یوسف به فیلیپین رفت تا روی طرحی کار کند که بعدا «بوجینکا» نام گرفت.
فیلیپین جایی بود که هم خطر لو رفتن طرحهایشان در آن کمتر بود و هم پروازهای متعددی بین شرق آسیا و امریکا از آنجا انجام میشد.
رمزی یوسف دستکم یک تجربه قبلی حمله به امریکا را هم در کارنامه خود داشت.
او در ۲۶ فبروری ۱۹۹۳ با یک همکار خود نخستین حمله بزرگ به مرکز تجارت جهانی نیویارک را انجام داده بود.
براساس گزارش کمیسیون ۱۱ سپتامبر و تحقیقات افبیآی، یوسف میخواست انفجار به اندازهای قوی باشد که برج شمالی مرکز تجارت جهانی فرو بریزد و هنگام سقوط، برج جنوبی را نیز با خود پایین بکشد.
عاملان حمله یک موتر ون اجارهای را با بمبهایی بزرگ پر کردند و آن را به پارکینگ زیرزمینی مرکز تجارت جهانی بردند.
موتر انفجار داده شد و شش نفر در این حمله کشته و بیش از هزار نفر زخمی شدند. سپس رمزی یوسف از امریکا فرار کرد.
این تجربه رمزی یوسف باعث شد تا خالد شیخ محمد برای عملی ساختن طرح خود از او کمک بخواهد.
بر اساس گزارش کمیسیون ۱۱ سپتامبر، هدف طرح جدید خالد شیخ محمد انفجار ۱۲ هواپیمای مسافربری امریکایی بر فراز اقیانوس آرام بود.
همچنان طرح ترور پاپ ژان پل دوم رهبر کاتولیکهای جهان نیز بخشی از این طرح بود.
اولین عملیات موفق
نخستین آزمایش عملی طرح بوجینکا در ۱۱ دسامبر ۱۹۹۴ انجام شد. رمزی احمد یوسف با یک پرواز داخلی از مانیل به یکی از شهرهای مرکزی فیلیپین رفت و بمبی را زیر صندلی خود پنهان کرد. او در میانه مسیر از هواپیما پیاده شد، اما بمب در ادامه پرواز به سوی جاپان منفجر شد.
در این انفجار یک مسافر ۲۴ ساله جاپانی کشته و ۱۰ نفر دیگر زخمی شدند. خلبان با وجود آسیب به هواپیما توانست آن را در جزیره اوکیناوا در جنوب جاپان فرود اضطراری دهد.
گزارش کمیسیون ۱۱ سپتامبر این انفجار را آزمایش عملی طرح بوجینکا میداند.
شکست طرح بوجینکا
خالد شیخ محمد و رمزی یوسف که موفق شده بودند به راحتی بمب را داخل هواپیما ببرند حالا روی بخشهای بزرگتر طرح خود کار میکردند. آنها همزمان در خانهای کرایهای در پایتخت فیلیپین بمب میساختند.
در ۶ جنوری ۱۹۹۵، رمزی یوسف و عبدالحکیم مراد از نزدیکان رمزی یوسف در آپارتمانی در مجتمع «دونا خوسفا» در مانیل مشغول کار با مواد شیمیایی و ساخت بمب بودند که آتشسوزی رخ داد.
پولیس و آتشنشانی به محل رفتند و مواد و تجهیزات بمبسازی را پیدا کردند.
مراد بعدا برای برداشتن لپتاپ به محل برگشت و بازداشت شد. اطلاعات موجود در همان لپتاپ و بازجویی او، جزئیات طرح انفجار ۱۲ هواپیمای مسافربری را آشکار کرد. شکست بوجینکا باعث شد خالد شیخ محمد روی طرح دیگری فکر کند.
پیشنهاد به بنلادن
خالد شیخ محمد در سال ۱۹۹۶ به افغانستان رفت. در آن زمان بنلادن تازه از سودان به افغانستان برگشته بود.
بر اساس گزارش کمیسیون ۱۱ سپتامبر، محمد عاطف، مسئول عملیات القاعده، زمینه دیدار خالد شیخ محمد با بنلادن را فراهم کرد.
خالد شیخ محمد در این دیدار از حمله موفقانه در خطوط پرواز فیلیپین گفت و چند طرح را هم به بنلادن مطرح کرد.
بر اساس گزارش کمیسیون ۱۱ سپتامبر، پیشنهاد اولیه او ربودن ۱۰ هواپیما در داخل امریکا بود اما بنلادن در آن زمان درباره عملیبودن چنین طرحی قانع نشد و آن را بسیار بلندپروازانه میدانست.
گزارش رسمی کمیسیون میگوید قرار بود ۹ هواپیما به هدفهایی در مرکز تجارت جهانی، پنتاگون، مقر سازمان اطلاعات مرکزی امریکا، مقر افبیآی، نیروگاههای هستهای و بلندترین ساختمانها در کالیفورنیا و ایالت واشنگتن برخورد کنند.
درباره هواپیمای دهم، کمیسیون میگوید خالد شیخ محمد میخواست خودش آن را هدایت کند. طبق این طرح، قرار بود مردان بزرگسال داخل هواپیما کشته شوند. خالد از داخل هواپیما با رسانهها تماس بگیرد، سپس هواپیما را در یک میدان هوایی مهم امریکا فرود بیاورد و درباره سیاستهای امریکا سخنرانی کند و سپس زنان و کودکان نیز قرار بود آزاد شوند.
کمیسیون ۱۱ سپتامبر مینویسد بنلادن باور نداشت چنین عملیاتی در آن مقیاس عملی باشد.
پاسخ مثبت اما مشروط بنلادن
پس از دیدار سال ۱۹۹۶، خالد شیخ محمد مدتی همچنان مستقل از القاعده باقی ماند و میان پاکستان و افغانستان رفتوآمد داشت.
ولی او هرگز طرح حمله با هواپیما را فراموش نکرد.
او به کمیسیون ۱۱ سپتامبر گفته است که بمبگذاری سفارتهای امریکا در نایروبی و دارالسلام در سال ۱۹۹۸ این جرقه را به وجود آورد که بنلادن آماده انجام عملیات بزرگ علیه امریکا است.
اواخر ۱۹۹۸ بنلادن سرانجام با اصل پیشنهاد استفاده از هواپیما برای حمله به داخل امریکا موافقت کرد اما به این شرط که مقایس آن کوچکتر و عملیاتیتر شود.
خالد شیخ محمد به قندهار رفت و برنامهریزی خود را آعاز کرد.
از آن پس، در داخل شبکه، از این برنامه با عنوان «عملیات هواپیماها» یاد میشد. خالد شیخ محمد برآورد کرده بود که آمادهسازی آن حدود دو سال زمان میبرد.
پس از موافقت بنلادن با اصل عملیات، جلساتی در بهار ۱۹۹۹ در مجموعه «المطار» نزدیک قندهار برگزار شد.
طرح کوچکتر و دو مرحلهای
در نهایت خالد شیخ محمد طرح کوچک شده خودش را ارائه کرد. در این طرح، برنامه خالد شیخ محمد برای فرود آوردن یکی از هواپیماها و سخنرانی در برابر رسانهها حذف شد و فهرست هدفها به چهار مکان مرکز تجارت جهانی در نیویارک، پنتاگون، کاخ سفید و ساختمان کانگرس امریکا کاهش یافت.
براساس روایت خالد شیخ محمد، بنلادن بیش از همه بر کاخ سفید و پنتاگون تاکید داشت. خالد شیخ محمد مرکز تجارت جهانی را میخواست و ساختمان کانگرس مورد توجه همه آنها بود.
مرحله دوم این طرح حمله به هواپیماهای امریکا در شرق آسیا بود. طرح عملیات شرق آسیا این بود که اعضایی از القاعده که نمیتوانستند ویزای امریکا بگیرند، همزمان با حملات داخل امریکا، هواپیماهای امریکایی را در مسیرهای شرق آسیا هدف قرار دهند.
در برخی روایتها، قرار بود این هواپیماها در آسمان منفجر شوند و در برخی سناریوها نیز حمله به اهداف امریکایی در کشورهای منطقه بررسی شده بود.
این طرح زمانی اضافه شد که خالد شیخ محمد دریافت دو عضو یمنی شبکه بهسختی میتوانند ویزای امریکا بگیرند.
بنلادن در بهار سال ۲۰۰۰ بخش عملیات شرق آسیا را هم از طرح خالد شیخ محمد حذف کرد.
تا اینجا، القاعده افراد عملیاتی برای انجام طرح داشت اما خلبان مناسب برای اجرای آن کم داشت.
گزارش نهایی کمیسیون ۱۱ سپتامبر میگوید بنلادن در آغاز چهار جوان عرب به نامهای خالد المحضار، نواف الحازمی، خلاد و ابوبراء الیمنی را برای عملیات انتخاب کرده بود. از میان آنها، المحضار و الحازمی قرار بود به امریکا بروند و آموزش خلبانی ببینند. مشکل این بود که این افراد سالها در افغانستان و میدانهای جنگ فعالیت کرده بودند و تجربه زندگی در غرب، تسلط کافی به انگلیسی و آمادگی لازم برای آموزش خلبانی در امریکا را نداشتند.
شبکه هامبورگ
از قضا، آشنایی چهار جوان عرب در شهر هامبورگ آلمان با یک عضو القاعده در متروی این شهر و سپس سفرشان به افغانستان در اواخر سال ۱۹۹۹، مسیر عملیاتی این طرح را سادهتر ساخت.
محمد عطا، مروان الشحی، زیاد جراح و رمزی بنالشیبه که در هامبورگ آلمان زندگی میکردند ابتدا قصد داشتند برای جنگ به چچن بروند اما پس از تماس با افرادی مرتبط با جریانهای جهادی، دو نفر آنها به افغانستان رفتند و در قندهار با بنلادن دیدار کردند.
اسامه بنلادن و خالد شیخ محمد با خوشحالی به گزینههای مورد نظر خود نزدیک شدند.
چهار جوان هامبورگ به دلیل سالها زندگی در غرب و آشنایی با زبان و محیط اروپا مورد استقبال القاعده قرار گرفتند.
سه تن از این چهار جوان همان افرادی بودند که در نهایت موفق به کوبیدن هواپیماها به اهدافی در امریکا شدند.
از میان آنها، تنها رمزی بنالشیبه نتوانست ویزای امریکا بگیرد. او قبل از عملیات از آلمان به پاکستان رفت.
به جای او فردی به نام هانی هنجور شهروند عربستان سعودی که ساکن امریکا بود مسئول چهارم تیم شد.
طرح حمله به تأسیسات هستهای
یسری فوده، خبرنگار الجزیره، در سال ۲۰۰۲ و زمانی که خالد شیخ محمد و رمزی بنالشیبه هنوز آزاد بودند، مخفیانه با آنها در پاکستان مصاحبه کرد.
یکی از اطلاعاتی که فوده منتشر کرد، بررسی تأسیسات هستهای بهعنوان هدف احتمالی بود اما شبکه هامبورگ آن را کنار گذاشت زیرا طراحان نگران پیامدهای خارج از کنترول آن بودند.
به این ترتیب، طرح عملیات ۱۱ سپتامبر برای افزایش احتمال موفقیت، بسیار کوچکتر شد.
صبح ۱۱ سپتامبر، محمد عطا پرواز شماره ۱۱ امریکن ایرلاینز را به برج شمالی مرکز تجارت جهانی و مروان الشحی پرواز شماره ۱۷۵ یونایتد ایرلاینز را به برج جنوبی کوبید.
هانی هنجور پرواز شماره ۷۷ امریکن ایرلاینز را به پنتاگون هدایت کرد. زیاد جراح کنترول پرواز شماره ۹۳ یونایتد ایرلاینز را در دست گرفت، اما پس از مقاومت مسافران، هواپیما در پنسیلوانیا سقوط کرد و به هدف خود در واشنگتن نرسید.
کمیسیون ۱۱ سپتامبر میگوید هدف او ساختمان کانگرس یا کاخ سفید بود.
