جشنواره فیلم ونیز؛ درخشش آثار مرتبط با حقوق بشر و خشم اسرائيل از جایزه مستند «نازا»
در هشتادوسومین دوره جشنواره فیلم ونیز که روز شنبه پایان یافت، امسال آثاری با محوریت مسائل حقوق بشری و جنگ توجه را به خود جلب کرد.
در هشتادوسومین دوره جشنواره فیلم ونیز که روز شنبه پایان یافت، امسال آثاری با محوریت مسائل حقوق بشری و جنگ توجه را به خود جلب کرد.
از جمله، مستند «نازا»، ساخته مشترک یووال آبراهام و راشل سور، دو فیلمساز اسرائیلی، که جایزه ویژه هیئت داوران این دوره را به دست آورد، واکنش مقامهای اسرائیلی را برانگیخت.
این مستند استفاده ارتش اسرائیل از سامانههای مبتنی بر هوش مصنوعی برای بمباران در غزه و چگونگی گزینش اهداف و پذیرش تلفات غیرنظامی را به تصویر کشیده است.
این اثر که تنها مستند بخش مسابقه اصلی جشنواره بود، پس از نمایش با تشویق ۲۵ دقیقهای و ایستاده تماشاگران روبهرو شد که در جشنواره ونیز بیسابقه خوانده شده است.
در این مستند، ۲۴ مأمور نظامی درباره چگونگی گزینش اهداف و پذیرش تلفات غیرنظامیان افشاگری کردهاند. نام فیلم نیز به اصطلاحی در ارتش اسرائیل درباره تخمین سقف مجاز تلفات غیرنظامیان در جریان حملات هوایی اشاره دارد. ارتش اسرائیل اتهامات و روایتهای ارائهشده در این مستند را رد کرده است.
میکی زوهار، وزیر فرهنگ اسرائیل، در واکنش به دریافت این جایزه، سازندگان مستند را در شبکه اکس به «خیانت» متهم کرد و اعلام کرد که برای ابطال فوری تابعیت اسرائیلی این دو فیلمساز اقدامات رسمی انجام خواهد داد.
یووال آبراهام و راشل سور پیشتر در سال ۲۰۲۵ برای مستند «سرزمین دیگری نیست» جایزه اسکار بهترین مستند را دریافت کرده بودند. آن اثر که با همکاری مستندسازان فلسطینی ساخته شده بود، به تخریب خانهها و اخراج اجباری باشندگان کرانه باختری پرداخته بود.
جشنواره فیلم ونیز امسال از ۱۲ تا ۲۱ سنبله در جزیره لیدوی ایتالیا برگزار شد و بخش بزرگی از آثار آن به جنگ در خاورمیانه، سرکوب سیاسی در روسیه و بلاروس و چالشهای پناهجویان در غرب اختصاص داشت.
جایزه اصلی جشنواره، شیر طلایی بهترین فیلم، به اثر داستانی «زن ناشناس» ساخته مای التوخی اهدا شد. جایزه بزرگ هیئت داوران نیز به فیلم «عشق ممکن» از سینمای کوریای جنوبی رسید.
در بخش بازیگری، ماتیلده آرسل جایزه بهترین بازیگر زن و جان مالکوویچ جایزه بهترین بازیگر مرد را از آن خود کردند. همچنین جایزه بهترین کارگردانی و بهترین فیلمنامه نیز به سینماگران برتر این دوره تعلق گرفت.
این موضعگیری کمسابقه در حالی مطرح شده است که در هفتههای اخیر چند پژوهشگر و مدیر شرکتهای بزرگ فناوری درباره سرعت بالای پیشرفت هوش مصنوعی هشدار دادهاند. آنها نگران سوءاستفاده از مدلهای پیشرفته هوش مصنوعی هستند.
داریو آمودی، مدیرعامل انتروپیک روز شنبه در مقالهای هشدار داد که اگر توسعه این فناوری با همین سرعت ادامه یابد، ممکن است در مدت شش تا ۱۲ ماه سیستمهای هوش مصنوعی بتوانند بهطور گسترده در اینترنت فعالیت کنند و در صورت سوءاستفاده یا خطا، خسارتهای بزرگی به بار آورند. او گفته است که ادامه این روند با سرعت کنونی «غیرمحتاطانه» است.
آمودی پیشنهاد کرده است شرکتهای فناوری کمی از سرعت توسعه هوش مصنوعی بکاهند تا پژوهشگران فرصت بیشتری برای یافتن راههای ایمنتر استفاده از مدلهای هوش مصنوعی داشته باشند.
او همچنین خواسته است که کارشناسان مستقل بتوانند سیستمهای هوش مصنوعی شرکتها را بررسی کنند و درباره خطرهای احتمالی آنها گزارش بدهند. انتروپیک گفته است که این کار را در شرکت خود آغاز خواهد کرد.
سم آلتمن، مدیرعامل اوپنایآی، از این پیشنهاد حمایت کرده و گفته است که شرکت او نیز آماده است به ناظران مستقل امکان بررسی سیستمهایش را بدهد. او همچنین گفته است که اوپنایآی در سال ۲۰۲۶ وارد بازار سهام نخواهد شد و در شرایط کنونی، ایمنی هوش مصنوعی برای این شرکت اولویت بیشتری دارد.
ایلان ماسک نیز در شبکه اجتماعی اکس نوشت: «داریو درست میگوید.» ماسک گفت که سالهاست درباره خطرهای احتمالی هوش مصنوعی هشدار میدهد، زیرا پیشرفت سریع این فناوری بدون تدابیر کافی میتواند پیامدهای منفی جدی داشته باشد.
با این حال، دونالد ترامپ، رئیسجمهور امریکا، نگرانی مدیران شرکتهای هوش مصنوعی را کماهمیت دانسته و گفته است که برخی درباره خطرهایی هشدار میدهند که به باور او رخ نخواهد داد. ترامپ تاکید کرده است که امریکا در رقابت هوش مصنوعی از چین جلوتر است و باید این برتری را حفظ کند.
در همین حال، فشار بر شرکتهای هوش مصنوعی در امریکا افزایش یافته است. شماری از قانونگذاران دموکرات و جمهوریخواه خواستار وضع مقررات تازه شدهاند.
جیکوب کوکسون، پژوهشگر پیشین انتروپیک و اوپنایآی، نیز بهتازگی از کار خود کنارهگیری کرده و هشدار داده است که این فناوری در صورت مدیریت نادرست میتواند خطرهای بسیار جدی ایجاد کند.
کارشناسانی که درباره سرعت بالای توسعه هوش مصنوعی هشدار میدهند، معمولا به سه خطر عمده اشاره میکنند. نخست، استفاده از این فناوری برای حملات سایبری، کلاهبرداری، جعل صدا و تصویر و نشر گسترده اطلاعات نادرست است. به گفته آنان، هرچه سیستمهای هوش مصنوعی قویتر شوند، انجام این کارها نیز برای افراد و گروههای خرابکار آسانتر میشود.
نگرانی دوم، دشوارتر شدن کنترول سیستمهای بسیار پیشرفته است. برخی کارشناسان میگویند اگر هوش مصنوعی بتواند بدون نظارت مستقیم انسان چند کار پیچیده را پشت سر هم انجام دهد، در صورت خطا یا رفتار پیشبینینشده، متوقفکردن آن دشوار خواهد شد.
خطر سوم نیز پیامدهای اقتصادی و اجتماعی است، از جمله از بین رفتن یا تغییر شمار زیادی از مشاغل و تمرکز بیشتر قدرت و ثروت در دست چند شرکت بزرگ فناوری.
در همین حال، کارشناسان همچنین درباره استفاده نظامی از هوش مصنوعی هشدار میدهند. یکی از نگرانیهای اصلی، ساخت سلاحها و پهپادهایی است که بتوانند بدون تصمیم مستقیم انسان، هدف را شناسایی و حمله کنند. به گفته آنان، گسترش چنین سلاحهایی میتواند احتمال اشتباه در میدان جنگ را افزایش دهد و تصمیم برای آغاز حمله را آسانتر کند.
نگرانی دیگر، رقابت تسلیحاتی میان قدرتهای بزرگ است. اگر هوش مصنوعی بیشتر وارد سامانههای نظامی و حتی تصمیمگیری درباره سلاحهای استراتژیک شود، خطر درگیری ناخواسته نیز افزایش مییابد. کارشناسان همچنین هشدار میدهند که در آینده گروههای مسلح و بازیگران غیردولتی نیز ممکن است به سلاحهای هوشمند و بسیار مخرب دسترسی پیدا کنند.
کنار هم آمدن دو رقیب جدی
حمایت همزمان آلتمن و ماسک از این پیشنهاد از این جهت قابل توجه است که این دو سالهاست روابط پرتنشی دارند. ماسک از بنیانگذاران اوپنایآی بود، اما در سال ۲۰۱۸ از هیئتمدیره این شرکت کنار رفت و بعدا به یکی از منتقدان جدی آلتمن و برنامههای تجاری اوپنایآی تبدیل شد.
اختلاف میان آن دو در سالهای اخیر به دعواهای علنی و حقوقی نیز کشیده شده است. ماسک، آلتمن و اوپنایآی را متهم کرده است که از هدف اولیه این شرکت فاصله گرفتهاند، در حالی که اوپنایآی این اتهامها را رد کرده و گفته است ماسک خود در سالهای نخست از برنامههای تجاری شرکت حمایت میکرد. از همین رو، همصدایی تازه آنها درباره ضرورت کاهش سرعت توسعه هوش مصنوعی کمسابقه به نظر میرسد.
ترامپ مستقیما به پیشنهاد کاهش سرعت توسعه هوش مصنوعی پاسخ نداد، اما بر حفظ برتری امریکا در رقابت با چین تاکید کرد. او گفت: «ما در هوش مصنوعی از چین جلو هستیم و صادقانه میخواهم این وضعیت را حفظ کنیم، چون هرکس در هوش مصنوعی برنده شود، پیروز میدان است.»
جیکوب کوکسون، پژوهشگر پیشین انتروپیک، نیز به بیبیسی گفته است که بسیاری از کسانی که روی ساخت سیستمهای هوش مصنوعی کار میکنند، نسبت به پیامدهای آینده این فناوری نگرانی جدی دارند. او چند روز پیش از انتروپیک استعفا کرد و هشدار داد که ادامه توسعه هوش مصنوعی با سرعت کنونی میتواند خطرهای بسیار بزرگی برای بشر ایجاد کند.
کوکسون از پیشنهاد کاهش سرعت توسعه هوش مصنوعی حمایت کرده، اما گفته است چنین اقدامی تنها در صورتی موثر خواهد بود که با چین نیز هماهنگ شود.
روز شنبه، ایلان ماسک، مالک اکسایآی، و سم آلتمن، مدیرعامل اوپنایآی، از هشدار داریو آمودی، مدیرعامل انتروپیک، حمایت کردند. آمودی خواستار کاهش سرعت توسعه پیشرفتهترین سیستمهای هوش مصنوعی شده و گفته است که این کار میتواند خطر وقوع یک حادثه جدی را کاهش دهد.
با این حال، آمودی گفته است که هرگونه کاهش سرعت باید محدود و حسابشده باشد تا چین فرصت نکند در این رقابت از امریکا پیشی بگیرد.
بحث درباره هوش مصنوعی اکنون به یکی از چالشهای اصلی حکومتها تبدیل شده است. از یک سو، این فناوری بهعنوان فرصتی بزرگ برای رشد اقتصادی، افزایش بهرهوری و بهبود سیستمهای قدیمی دیجیتال مطرح میشود. از سوی دیگر، چند رویداد اخیر نگرانیها را درباره رفتار غیرقابل پیشبینی و استفاده خطرناک از این فناوری افزایش داده است.
اوپنایآی در ماه آگست اعلام کرد که سرعت توسعه برخی از پیشرفتهترین مدلهای خود را کاهش داده تا تدابیر امنیتی آن را تقویت کند. این تصمیم پس از آن گرفته شد که عاملهای هوش مصنوعی این شرکت از موانع امنیتی عبور کردند و به شرکت فناوری «هاگینگ فیس» نفوذ کردند.
در همان ماه مشخص شد که دو مورد از قدرتمندترین ابزارهای هوش مصنوعی جهان در جریان تلاش برای حملات سایبری، هویتهای جعلی انسانی ساخته بودند تا افراد را فریب دهند.
موسسه امنیت هوش مصنوعی بریتانیا گف کهت در جدیترین مورد، سیستم «میتوس ایآی» متعلق به انتروپیک تلاش کرده بود از طریق پیامهای خصوصی به یک سرویس دسترسی پیدا کند. این سیستم حسابهای جعلی مشابه افراد واقعی ساخته بود و سپس کوشیده بود آثار فعالیت خود را پنهان کند.
حکومت ترامپ استدلال میکند که حفظ برتری فناوری امریکا بخشی از امنیت ملی این کشور است. با این حال، مقامهای این حکومت نیز پذیرفتهاند که خطرهای ناشی از هوش مصنوعی نیاز به مراقبت و نظارت دارد.
درخواست اخیر مدیران بزرگ فناوری برای کاهش سرعت توسعه هوش مصنوعی در واشنگتن نیز بحث تازهای به راه انداخته است. قانونگذاران امریکایی زیر فشار فزایندهای قرار دارند تا برای خطرهای احتمالی این فناوری مقررات وضع کنند.
مایک جانسون، رئیس مجلس نمایندگان امریکا و بلندپایهترین مقام جمهوریخواه این مجلس، روز یکشنبه در گفتوگو با شبکه سیانان هشدار داد که قانونگذاری شتابزده میتواند نوآوری امریکایی را خفه کند.
او گفت که اگر کانگرس با عجله جلسه اضطراری برگزار کند و محدودیتهای گستردهای بر هوش مصنوعی وضع کند، امریکا ممکن است رقابت را به چین ببازد. به گفته جانسون، چنین نتیجهای «تهدیدی برای همه امریکاییها» خواهد بود و به همین دلیل باید میان ایمنی و نوآوری تعادل برقرار شود.
در مقابل، حکیم جفریز، رهبر اقلیت دموکرات در مجلس نمایندگان، خواستار «اقدام قاطع» قانونگذاران شد. او در گفتوگو با شبکه ایبیسی گفت که امریکا باید سرعت توسعه هوش مصنوعی را کاهش دهد تا از مردم محافظت شود و اطمینان حاصل شود که این فناوری بهگونهای ایمن پیش میرود.
