رزمایش دریایی و هوایی چین در آب‌های مناقشه‌برانگیز

بر اساس اعلام رسمی امریکا، مارکو روبیو در جریان این سفر در نشست وزیران خارجه کشورهای «سی ۵ + ۱» شرکت خواهد کرد. وزیران خارجه قزاقستان، قرغیزستان، تاجیکستان، ترکمنستان و اوزبیکستان نیز در این نشست حضور خواهند داشت.

محور مذاکرات، گسترش پیوندهای اقتصادی منطقه‌ای، امنیت انرژی و همکاری در زمینه اولویت‌های مشترک کشورهای آسیای مرکزی اعلام شده است.

فرستاده ویژه امریکا برای آسیای جنوبی و مرکزی گفته است که هدف از این سفر، تقویت مشارکت راهبردی امریکا و آسیای مرکزی و گسترش همکاری‌های دیپلماتیک و تجاری است.

مارکو روبیو همچنین قرار است با مقام‌های ارشد اوزبیکستان و دیگر کشورهای آسیای مرکزی دیدار کند. به گفته سرجیو گور، گسترش تجارت، جذب سرمایه‌گذاری بخش خصوصی و حمایت از نوسازی اقتصادی در آسیای مرکزی از موضوعات اصلی این دیدارها خواهد بود.

سفر وزیر خارجه امریکا به سمرقند در ادامه افزایش تعامل واشنگتن با آسیای مرکزی انجام می‌شود؛ منطقه‌ای که در سال‌های اخیر به دلیل برخورداری از منابع انرژی، مواد معدنی حیاتی و موقعیت راهبردی‌اش میان چین، روسیه، افغانستان و دریای خزر، اهمیت بیشتری در سیاست خارجی و اقتصادی امریکا یافته است. در نشست سران سی ۵ + ۱ در نوامبر ۲۰۲۵ نیز موضوع مواد معدنی حیاتی، تجارت و سرمایه‌گذاری از محورهای مهم تعامل امریکا با کشورهای منطقه بود. خبرگزاری رویترز در آن زمان گزارش داد که واشنگتن در پی گسترش حضور اقتصادی خود در منطقه‌ای است که چین و روسیه در آن نفوذ گسترده‌ای دارند.

بازگشت سی ۵ + ۱ به زادگاهش

نشست پیش‌رو از نظر تاریخی نیز اهمیت دارد. چارچوب سی ۵ + ۱ ده سال پیش در همین شهر سمرقند شکل گرفت. جان کری، وزیر خارجه وقت امریکا، اول نوامبر ۲۰۱۵ برای نخستین نشست رسمی این چارچوب با وزیران خارجه پنج کشور آسیای مرکزی در سمرقند دیدار کرد. در آن زمان، امنیت و مقابله با تهدیدهای تروریستی، توسعه تجارت و سرمایه‌گذاری و چالش‌های محیط زیستی سه محور اصلی همکاری تعیین شدند.

این سازوکار در سپتامبر ۲۰۲۳ از سطح وزیران خارجه به سطح رهبران ارتقا یافت. جو بایدن، رئیس‌جمهور وقت امریکا، در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل در نیویارک نخستین نشست سران سی ۵ + ۱ را با روسای جمهور پنج کشور آسیای مرکزی برگزار کرد. رهبران در «اعلامیه نیویارک» بر همکاری در حوزه‌های امنیت، اقتصاد و انرژی تاکید کردند.

در نوامبر ۲۰۲۵، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور امریکا نیز روسای جمهور قزاقستان، قرغیزستان، تاجیکستان، ترکمنستان و اوزبیکستان را برای نشست سی ۵ + ۱ در کاخ سفید میزبانی کرد. در جریان همان سفر، شوکت میرضیایف، رئیس‌جمهور اوزبیکستان با دونالد ترامپ دیدار کرد و دو کشور بر توسعه مشارکت راهبردی، تجارت و سرمایه‌گذاری تاکید کردند.

پس از آن، اوزبیکستان از ایجاد «شورای تجاری و سرمایه‌گذاری امریکا-اوزبیکستان» خبر داد. دفتر ریاست‌جمهوری اوزبیکستان اعلام کرد که توافق ایجاد این شورا در جریان سفر شوکت میرضیایف، رئیس‌جمهور اوزبیکستان به واشنگتن در نوامبر ۲۰۲۵ به دست آمده است.

در همان سفر، میرضیایف با مدیران و نمایندگان شماری از بزرگ‌ترین شرکت‌های امریکایی از جمله گوگل، متا، آمازون، بوئینگ، جنرال موتورز، جان دیر و هانی‌ول دیدار کرد.

جایگاه افغانستان در تحولات سی ۵ + ۱

تحولات افغانستان نیز در سال‌های گذشته بخشی از گفت‌وگوهای سی ۵ + ۱ بوده است. این گروه در اگست ۲۰۲۳ نشست ویژه‌ای درباره افغانستان برگزار کرد و در بیانیه مشترک خود بر مشارکت کامل زنان و دختران در آینده افغانستان، تشکیل نهادهای پاسخگو و نماینده و توسعه مسیرهای انرژی و ترانزیت میان آسیای مرکزی و جنوبی از طریق افغانستان تاکید کرد.

با این حال، در اعلامیه تازه سرجیو گور درباره سفر روبیو به سمرقند، از افغانستان به عنوان یکی از موضوعات مشخص نشست ماه اکتبر نام برده نشده است. دستور کار اعلام‌شده فعلا بر اتصال اقتصادی منطقه‌ای، امنیت انرژی، تجارت و سرمایه‌گذاری متمرکز است.

نتانیاهو در واکنش به خروج نمایندگان آنان را «بزدل» خواند و گفت: «اگر بزدل دیگری در سالون مانده است، لطفاً همین حالا خارج شود.» او تاکید کرد که اسرائیل به جنگ ادامه خواهد داد و گفت: «ما پیروز خواهیم شد. انتخاب دیگری نداریم.»

نخست‌وزیر اسرائیل همچنین اتهام نسل‌کشی در غزه را رد کرد و گفت: «اسرائیل مرتکب نسل‌کشی نشده است. اسرائیل از نسل‌کشی جلوگیری کرده است.» اسرائیل همواره اتهام نسل‌کشی را رد کرده و عملیات خود در غزه را بخشی از دفاع در برابر حماس می‌داند.

نتانیاهو بخش دیگری از سخنرانی خود را به حمله به منتقدان اسرائیل اختصاص داد. او زهران ممدانی، شهردار نیویارک را که پیشتر او را جنایتکار جنگی خوانده بود، هدف انتقاد قرار داد و رهبران برخی کشورهای اروپای غربی را متهم کرد که در برابر آنچه او «جمعیت‌های یهودستیز» خواند، تسلیم شده‌اند.

او همچنین قطر و ترکیه را به انتشار اطلاعات نادرست درباره اسرائیل متهم کرد.

نتانیاهو خطاب به ممدانی گفت: «تلاش کردید مانع آمدن من به اینجا شوید. تلاش کردید صدایم را خاموش کنید، اما نمی‌توانید حقیقت را خاموش کنید.» او همچنین ممدانی را به حمایت از حماس متهم کرد، اتهامی که شهردار نیویارک رد کرده است.

ممدانی در واکنش گفت که نتانیاهو در سخنرانی خود بار دیگر «ادعاهای بی‌اساس» را برای دفاع از عملکرد اسرائیل در غزه تکرار کرده است. او همچنین به حکم بازداشت دیوان کیفری بین‌المللی علیه نتانیاهو به اتهام جنایت جنگی و جنایت علیه بشریت اشاره کرد.

نتانیاهو رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهور ترکیه، را نیز «مستبد» خواند و او را به حمایت از حماس متهم کرد. اردوغان دو روز پیش در سخنرانی خود در مجمع عمومی از وضعیت غزه به‌شدت انتقاد کرده و خواستار افزایش فشار بین‌المللی بر اسرائیل شده بود.

نخست‌وزیر اسرائیل همچنین از حملات نظامی علیه ایران دفاع کرد. او از دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور امریکا، برای آنچه «رهبری جسورانه» خواند تشکر کرد و گفت که اسرائیل و امریکا با اقدامات خود علیه ایران نه تنها از خود، بلکه به گفته او «از تمدن» دفاع کرده‌اند.

نتانیاهو در بخشی از سخنرانی خود یک پیجر مرتبط با حمله به اعضای حزب‌الله در لبنان و یک دستگاه استارلینک را به نمایش گذاشت. او گفت که دستگاه استارلینک را برای هیئت ایران می‌گذارد تا به گفته او، در صورت جدا شدن از حکومت بتوانند آزادانه روایت خود را در شبکه‌های اجتماعی منتشر کنند. نتانیاهو همچنین گفت که حکومت ایران سرانجام به دست مردم این کشور سرنگون خواهد شد.

سخنرانی نتانیاهو چند ساعت پس از پیام ویدیویی محمود عباس، رئیس تشکیلات خودگردان فلسطینی، انجام شد. امریکا به عباس ویزای ورود نداده بود و او از طریق پیام ضبط‌شده در مجمع عمومی سخنرانی کرد.

عباس گفت که گسترش شهرک‌های اسرائیلی در کرانه باختری و دیگر سیاست‌های اسرائیل «زندگی و موجودیت مردم فلسطین در سرزمین‌شان» را تهدید می‌کند. او همچنین اسرائیل را متهم کرد که در غزه فلسطینی‌ها را با «کشتار، ویرانی، گرسنگی و تلاش برای آوارگی» روبه‌رو کرده است.

همزمان با سخنرانی نتانیاهو، صدها معترض در اطراف مقر سازمان ملل تجمع کردند. شماری از آنان مسیر ترافیک را بستند و علیه حمایت تسلیحاتی از اسرائیل شعار دادند. پولیس نیویارک شماری از معترضان، از جمله سوزان ساراندون، بازیگر برنده اسکار، و هانا آین‌بایندر، بازیگر برنده امی، را بازداشت کرد.

نتانیاهو همچنین خشونت شهرک‌نشینان اسرائیلی در کرانه باختری را کار گروه کوچکی از جوانان دانست و گفت که با اقدامات خودسرانه، آتش‌زدن و تخریب اموال مخالف است. او گفت: «ما کشور اهل قانون هستیم.»

سخنرانی او در حالی انجام شد که اسرائیل با افزایش فشارهای دیپلماتیک بر سر جنگ غزه روبه‌رو است و انتخابات این کشور نیز کمتر از پنج هفته دیگر، در ۲۷ اکتبر، برگزار می‌شود.

رویترز گزارش داده است که نتانیاهو در این سخنرانی حدود ۴۰ دقیقه‌ای تلاش کرد همزمان به منتقدان خارجی پاسخ دهد و مواضع خود را در آستانه انتخابات برجسته کند.

مکرون روز پنجشنبه در یک مصاحبه تلویزیونی گفت که هدف از این اقدام، ورود فرانسه به درگیری‌های منطقه نیست، بلکه پاریس می‌خواهد از زیرساختی حفاظت کند که برای انتقال انرژی اهمیت دارد.

او گفت: «برای حفاظت از این بندر، نیرو، رادار و سامانه‌های دفاعی می‌فرستیم. هدف ما ورود به جنگ نیست، بلکه می‌خواهیم از این محل حفاظت کنیم.»

اهمیت ینبع در هفته‌های اخیر افزایش یافته است، زیرا حملات موشکی حوثی‌های یمن که از حمایت ایران برخوردارند، نگرانی‌ها درباره امنیت مسیرهای انتقال نفت عربستان از دریای سرخ را بیشتر کرده است. قیمت نفت خام نیز در پی این تحولات افزایش یافته است.

مکرون که در داخل فرانسه با فشارهای ناشی از افزایش قیمت انرژی روبه‌رو است، گفت که کشورش برای زمستان ذخایر کافی گاز و نفت دارد و برای جلوگیری از اختلال در واردات انرژی تلاش می‌کند.

رئیس‌جمهور فرانسه همچنین درباره گزارش‌هایی مبنی بر احتمال ممنوعیت صادرات دیزل از امریکا گفت که چنین اقدامی، اگر انجام شود، برای اقتصاد جهانی و خود امریکا «فاجعه‌بار» خواهد بود. کاخ سفید گفته است که چنین ممنوعیتی در دست بررسی نیست.

مکرون در بخش دیگری از سخنانش درباره تهدید روسیه هشدار داد و گفت که مسکو اقدامات خصمانه و آنچه او «فعالیت‌های جنایتکارانه» علیه کشورهای اروپایی خواند، افزایش داده است.

او گزارش روزنامه اسپانیایی ال‌موندو را که گفته بود سازمان اطلاعات مرکزی امریکا، سیا، درباره احتمال حملات پهپادی از مسیر مدیترانه به دولت‌های اروپایی هشدار داده، رد کرد و گفت که سیا چنین هشداری به نهادهای فرانسوی نداده است.

با این حال، مکرون گفت که فرانسه باید برای تهدیدهای مشابه آماده باشد. او به حمله ناموفق پهپادی در ماه آگست به میدان هوایی لایپزیگ آلمان اشاره کرد. آلمان روسیه را مسئول این حمله دانسته است.

مکرون هفته گذشته رهبران احزاب سیاسی فرانسه را در کاخ الیزه گردهم آورد تا درباره افزایش تهدیدهای روسیه با آنان گفت‌وگو کند. او همچنین از حکومت خواسته است طرحی برای حفاظت از زیرساخت‌های حیاتی در برابر حملات پهپادی و سایبری آماده کند.

رئیس‌جمهور فرانسه گفت که به باور او، روسیه می‌خواهد اروپا را مرعوب کند و حمایت کشورهای اروپایی از اوکراین را تضعیف کند.

روسیه این اتهام‌ها را رد کرده و گفته است که ادعاهای اروپا درباره حملات ترکیبی و خرابکارانه، بی‌اساس است.

به گزارش رویترز، ترامپ در مراسم استقبال از رئیس‌جمهور چین گفت که رابطه بسیار خوبی با شی دارد و افزود که از زمان سفرش به چین در ماه می، دو کشور در مذاکرات تجاری پیشرفت کرده‌اند.

رئیس‌جمهور امریکا گفت که در این سفر، دو طرف درباره مسائل امنیتی، فناوری و هوش مصنوعی گفت‌وگو خواهند کرد. او افزود تصمیم‌هایی که امریکا و چین اکنون می‌گیرند، می‌تواند برای دهه‌ها بر صلح و رفاه جهان تاثیر بگذارد.

شی جین‌پینگ نیز گفت که رقابت میان امریکا و چین باید «سالم» باشد. او از حضور شرکت‌های امریکایی در چین استقبال کرد و ابراز امیدواری کرد که با شرکت‌های چینی نیز در امریکا به‌گونه عادلانه رفتار شود.

رئیس‌جمهور چین همچنین خواستار ادامه گفت‌وگوهای منظم میان ارتش‌های دو کشور برای جلوگیری از بحران شد. او گفت که امریکا و چین می‌توانند از افتادن در دام درگیری نظامی ناگزیر جلوگیری کنند.

این نخستین سفر شی جین‌پینگ به واشنگتن در بیش از یک دهه و دومین دیدار او با ترامپ در سال جاری است.

ترامپ شام چهارشنبه با فرش سرخ در پایگاه هوایی اندروز از شی استقبال کرد. به گزارش سی‌اسپن، این نخستین بار از سال ۲۰۱۵ بود که رئیس‌جمهور امریکا شخصاً برای استقبال از یک رهبر خارجی به این پایگاه می‌رفت. آخرین بار باراک اوباما برای استقبال از پاپ فرانسیس، رهبر کاتولیک‌های جهان، در این پایگاه حضور یافته بود.

روز پنجشنبه نیز پس از سخنرانی دو رهبر، مراسم نظامی در باغ رز کاخ سفید برگزار شد که شامل پرواز نمایشی هواپیماهای نظامی بود. سپس ترامپ و شی برای گفت‌وگوهای دوجانبه وارد جلسه شدند.

رویترز نوشت که با وجود استقبال پرتشریفات از شی، انتظار نمی‌رود این نشست به توافق‌های بزرگی منجر شود. تمدید توافق موقت تجاری میان دو کشور که مهلت آن در ماه نوامبر به پایان می‌رسد، یکی از محتمل‌ترین نتایج این دیدار بوده است.

اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری امریکا گفته است که مقام‌های دو کشور توافق کرده‌اند که مهلت توقف جنگ تعرفه‌ای تا ۱۰ جنوری تمدید شود. در دوره اوج تنش تجاری، تعرفه‌های متقابل دو کشور از ۱۰۰ درصد نیز فراتر رفته بود.

هوش مصنوعی نیز یکی از محورهای اصلی گفت‌وگوهاست. ترامپ پیش از نشست در شبکه تروث سوشال نوشت که موضوع «ابرهوش»، نام که او بر هوش مصنوعی گذاشته است، بخش مهمی از مذاکرات خواهد بود، اما بار دیگر نشان داد که تمایل چندانی به وضع مقررات تازه در این زمینه ندارد.

شی گفت که امریکا و چین «توانایی و مسئولیت» دارند که هوش مصنوعی را به‌گونه‌ای توسعه و مدیریت کنند که در خدمت مردم باشد و همواره زیر کنترول انسان باقی بماند.

در کنار تجارت و هوش مصنوعی، مقام‌های دو کشور ممکن است درباره کاهش برخی تعرفه‌ها، مبارزه با قاچاق مواد مخدر و گسترش تماس‌های نظامی نیز گفت‌وگو کنند. انتظار می‌رود ترامپ موضوع آزادی شهروندان امریکایی و دیگر افراد بازداشت‌شده در چین را نیز مطرح کند.

رویترز گزارش داده است که شی در این دور از مذاکرات از موقعیت قوی‌تری برخوردار است، زیرا تجارت چین رشد کرده و این کشور بخش بزرگی از عرضه جهانی مواد معدنی کمیاب را در اختیار دارد. این موادی است که امریکا در صنایع پیشرفته مانند تولید تراشه به آن نیاز دارد.

با این حال، اختلاف بر سر تایوان همچنان یکی از حساس‌ترین موضوعات میان دو کشور است. چین تایوان را بخشی از قلمرو خود می‌داند، در حالی که امریکا به این جزیره سلاح می‌فروشد.

براساس گزارش رویترز، شی ممکن است از ترامپ بخواهد فروش تسلیحات به تایوان را متوقف کند. در مقابل، چین احتمالاً پیشنهاد همکاری بیشتر برای اعمال فشار بر ایران را مطرح خواهد کرد.

ترامپ پس از نشست ماه می گفته بود که فروش بسته تسلیحاتی حدود ۱۴ میلیارد دالری برای تایوان را موقتاً متوقف کرده و آن را «ابزار خوبی برای مذاکره» خوانده بود.

جنگ ایران نیز از دیگر موضوعات احتمالی این نشست است، هرچند تاکنون نشانه اندکی وجود دارد که بیجینگ حاضر باشد برای پذیرش خواسته‌های واشنگتن بر تهران فشار جدی وارد کند.

قرار است شام پنجشنبه ضیافت رسمی برای رئیس‌جمهور چین برگزار شود. تیم کوک، جف بزوس، ساندار پیچای، سم آلتمن، ایلان ماسک و جنسن هوانگ از جمله مدیران شرکت‌های بزرگ فناوری هستند که به این ضیافت دعوت شده‌اند.

به گزارش رویترز، اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری امریکا، چهارشنبه اول میزان در گفت‌وگو با فاکس‌نیوز اعلام کرد آتش‌بس تجاری که قرار بود ۱۰ نوامبر پایان یابد، دو ماه تمدید می‌شود. سفارت چین در واشنگتن بلافاصله درباره این خبر اظهارنظر نکرد.

ترامپ برای استقبال از شی به پایگاه مشترک اندروز در مریلند رفت. این نخستین سفر رئیس‌جمهور چین به امریکا در نزدیک به سه سال گذشته است و به گزارش شبکه سی‌اسپن، نخستین بار در ۱۱ سال گذشته بود که یک رئیس‌جمهور امریکا در این پایگاه از یک رهبر خارجی استقبال می‌کرد.

تمدید آتش‌بس تجاری می‌تواند به کاهش نگرانی بازارهای جهانی کمک کند؛ بازارهایی که جنگ تعرفه‌ای سال ۲۰۲۵ و افزایش تعرفه‌های متقابل دو اقتصاد بزرگ جهان به نرخ‌های سه‌رقمی، آن‌ها را متلاطم کرده بود. با این حال، انتظارها برای دستیابی به توافقی گسترده در این سفر پایین است.

اختلاف بر سر کنترول صادرات مواد معدنی خاکی کمیاب و تراشه‌های رایانه‌ای، روابط بیجینگ با تهران و حمایت واشنگتن از تایوان همچنان پابرجاست. افراد آگاه از برنامه دیدار به رویترز گفته‌اند شی احتمالا ادعای حاکمیت چین بر تایوان را با قاطعیت مطرح خواهد کرد و ترامپ نیز، با وجود مخالفت بیجینگ، کنترول‌های سخت‌گیرانه امریکا بر صادرات را حفظ خواهد کرد.

جنگ با حکومت ایران از دیگر موضوعات اصلی این دیدار است، اما هنوز روشن نیست چین به ترامپ برای شکستن بن‌بست این درگیری کمک خواهد کرد یا نه. به گزارش رویترز، نزدیک به هفت ماه جنگ، قیمت انرژی را در امریکا به‌شدت افزایش داده و هم‌زمان با رشد نارضایتی عمومی، محبوبیت ترامپ کاهش یافته است. حزب جمهوری‌خواه نیز در آستانه انتخابات کنگره در نوامبر با شرایط دشواری روبه‌روست.

در مقابل، شی در شرایطی به واشنگتن سفر کرده که تجارت خارجی چین رشد چشمگیری داشته است، هرچند اقتصاد این کشور همچنان با ضعف هزینه‌کرد خانوارها و رکود بازار مسکن مواجه است.

گفت‌وگوهای رسمی دو رهبر برای پنجشنبه برنامه‌ریزی شده است.

به گفته منابع آگاه، مذاکرات ممکن است به توافق‌هایی درباره کاهش تعرفه‌ها در برخی بخش‌ها، همکاری در مبارزه با قاچاق مواد مخدر و گسترش گفت‌وگوهای نظامی منجر شود. انتظار می‌رود ترامپ خواستار آزادی شماری از آمریکایی‌ها و دیگر افراد بازداشت‌شده در چین نیز شود.

هوش مصنوعی، که دو کشور در آن رقابت شدیدی دارند، می‌تواند موضوع توافق برای ادامه گفت‌وگوها باشد. قرار است تیم کوک، مدیرعامل اپل، جنسن هوانگ، مدیرعامل انویدیا، و سم آلتمن، مدیرعامل اوپن‌ای‌آی، در ضیافت شام رسمی پنجشنبه حضور یابند.

به گزارش رویترز، انتظار نمی‌رود دو رهبر در پایان دیدار نشست خبری یا بیانیه مشترکی داشته باشند. احتمالا هر طرف با انتشار اطلاعیه‌ای جداگانه، بر دستاوردها و پیام‌های مورد نظر خود برای مخاطبان داخلی تاکید خواهد کرد.