اعتراضات دانش‌آموزان فرانسه که از اواسط سپتامبر در حومه پاریس آغاز شد، اکنون به یک جنبش سراسری تبدیل شده است. کمبود معلمان، صنف های کثیف، فرسودگی ساختمان‌های مکاتب، ازدحام صنف‌ها و نگرانی درباره آینده تحصیلی از مهم‌ترین دلایل این اعتراضات است.
با این حال، گسترش اعتراضات و درگیری‌های خشونت‌آمیز میان پولیس و معترضان، بحران را از محدوده نظام آموزشی فراتر برده است.
روز سه‌شنبه، ۱۴ میزان، بیش از ۲۵۰ هزار نفر، به گفته وزارت داخله فرانسه، در تظاهرات سراسر این کشور شرکت کردند. برگزارکنندگان شمار معترضان را ۴۵۰ هزار نفر اعلام کردند. تنها در پاریس، مقام‌های حکومتی حضور ۵۶ هزار معترض را ثبت کردند.
اعتراضات که عمدتاً با حضور دانش‌آموزان ۱۵ تا ۱۸ ساله برگزار می‌شود، به‌تدریج حمایت معلمان، والدین، اتحادیه‌های کارگری و شماری از احزاب سیاسی را نیز جلب کرده است.
گزارش‌ها نشان می‌دهد که نارضایتی دانش‌آموزان تنها به کمبود امکانات آموزشی محدود نیست، بلکه به نابرابری اجتماعی، نگرانی درباره آینده و پیشینه طولانی اعتراضات خیابانی در فرانسه نیز ارتباط دارد.
دلایل اعتراضات
دانش‌آموزان فرانسوی می‌گویند که کمبود معلمان و وضعیت نامناسب ساختمان‌های مکاتب، کیفیت آموزش را کاهش داده است.
به گزارش سی‌بی‌سی، نظرسنجی یکی از اتحادیه‌های معلمان دوره متوسطه نشان می‌دهد که بیش از نیمی از مکاتب فرانسه امسال با کمبود نیروی آموزشی روبه‌رو هستند. این مشکل نزدیک به یک دهه است که ادامه دارد و در برخی موارد، دانش‌آموزان به دلیل نبود معلم جایگزین، صدها ساعت آموزش را از دست می‌دهند.
مادلنا، دانش‌آموزی در پاریس، به بی‌بی‌سی گفت: «گاهی معلمان ما چند هفته غایب هستند، بدون آنکه کسی جایگزین آن‌ها شود.» او همچنین از گرمای شدید صنف‌ها در جریان تابستان گرم امسال شکایت کرد و گفت که ساختمان مکتبش در چنین شرایطی به‌شدت گرم می‌شود.
دانش‌آموزان دیگر نیز از فرسودگی ساختمان‌ها، کمبود امکانات، وجود کیک و موش در صنف‌ها و نبود سیستم مناسب گرمایش و سرمایش شکایت دارند.
رودی کوویلیه، دانش‌آموزی در حومه پانتن پاریس، به سی‌بی‌سی گفت که دمای صنف‌ها در تابستان به ۳۵ درجه می‌رسد، در حالی که ۳۰ تا ۳۵ دانش‌آموز در یک صنف حضور دارند.
ازدحام صنف‌ها نیز از دیگر مشکلات نظام آموزشی فرانسه است. میانگین شمار دانش‌آموزان در برخی صنف‌ها به ۲۵ تا ۳۰ نفر رسیده است.
معترضان خواستار استخدام گسترده معلمان، پرستاران مکاتب و دستیاران آموزشی و همچنین بازسازی فوری ساختمان‌های فرسوده هستند.
چرا مکاتب فرانسه با کمبود امکانات روبه‌رو هستند؟
شبکه سی‌بی‌سی کانادا گزارش داد که وزارت تعلیم و تربیه بیشترین سهم بودجه را در میان وزارتخانه‌های فرانسه دریافت می‌کند، اما افزایش جمعیت دانش‌آموزان، مشکلات استخدام معلمان و نابرابری میان مناطق مختلف، فشار زیادی بر نظام آموزشی وارد کرده است.
جنبش اعتراضی نیز از حومه‌های پاریس آغاز شد، مناطقی که سال‌ها با افزایش جمعیت و کمبود امکانات روبه‌رو بوده‌اند.
به گزارش سی‌بی‌سی، مکاتب مناطق مرفه از کمک‌های مالی والدین برخوردارند، در حالی که مکاتب مناطق فقیر چنین امکاناتی ندارند. پیچیدگی روندهای اداری نیز اجرای پروژه‌های بازسازی مکاتب را به تأخیر می‌اندازد.
یکی دیگر از مشکلات، کاهش جذابیت حرفه معلمی است. در سال ۱۹۸۰، حقوق معلمان تازه‌کار بیش از دو برابر حداقل دستمزد فرانسه بود، اما اکنون تنها اندکی بیشتر از حداقل دستمزد است.
اگنس وان زانتن، پژوهشگر مرکز ملی تحقیقات علمی فرانسه گفت که حکومت برای افزایش جذابیت حرفه معلمی، از جمله از طریق افزایش معاش‌ها، تلاش کافی نکرده است.
با این حال، بی‌بی‌سی با استناد به آمار سازمان همکاری و توسعه اقتصادی می‌نویسد که فرانسه برای هر دانش‌آموز دوره متوسطه عالی، بیشتر از میانگین اتحادیه اروپا هزینه می‌کند. کمبود معلمان نیز در مقایسه با برخی کشورهای اروپایی شدیدتر نیست.
این آمار نشان می‌دهد که مشکلات آموزشی فرانسه تنها به کمبود بودجه مربوط نمی‌شود، بلکه نحوه توزیع منابع و تفاوت امکانات میان مناطق نیز در شکل‌گیری نارضایتی نقش دارد.
ساعت‌های طولانی مکتب و نگرانی درباره دانشگاه
یکی دیگر از خواسته‌های معترضان، کاهش ساعت‌های طولانی مکتب است. در فرانسه، روز درسی شماری از دانش‌آموزان از ساعت هشت صبح آغاز می‌شود و تا شش شام ادامه می‌یابد.
یکی از دانش‌آموزان به تلویزیون فرانسه گفت: «ساعت هفت شام به خانه می‌رسید و دیگر فرصتی برای استراحت یا انجام کارهای درسی ندارید.»
طولانی بودن روز درسی تا حد زیادی به وقفه‌های طولانی نان چاشت و برنامه‌های پیچیده آموزشی ارتباط دارد.
نظام پذیرش دانشگاه‌ها نیز از عوامل نارضایتی است. فرانسه از اینترنتی «پارکورس‌سوپ» برای پذیرش دانشجویان استفاده می‌کند. منتقدان می‌گویند که روند ارزیابی درخواست‌ها شفاف نیست و دانش‌آموزان نمی‌دانند چرا در برخی رشته‌ها یا دانشگاه‌ها پذیرفته نمی‌شوند.
به گزارش بی‌بی‌سی، حدود ۸۰ درصد دانش‌آموزان هر نسل در فرانسه در امتحان نهایی متوسطه، موسوم به بکلوریا، کامیاب می‌شوند. این مدرک امکان ورود به تحصیلات عالی را فراهم می‌کند، اما پذیرش در رشته یا دانشگاه دلخواه را تضمین نمی‌کند.
رقابت برای ورود به دانشگاه‌های معتبر، فشار روانی زیادی بر دانش‌آموزان وارد کرده است. با این حال، چنین مشکلاتی در دیگر کشورهای اروپایی نیز وجود دارد و به‌تنهایی نمی‌تواند گستردگی اعتراضات فرانسه را توضیح دهد.
برخورد پولیس چگونه اعتراضات را گسترش داد؟
اعتراضات دانش‌آموزان در هفته‌های اخیر با درگیری‌های خشونت‌آمیز همراه بوده است. پولیس برای بازکردن راه مکاتب و متفرق کردن تجمعات از گاز اشک‌آور و موترهای آب‌پاش استفاده کرده است.
به گزارش سی‌بی‌سی، از آغاز این جنبش تا زمان انتشار گزارش، بیش از پنج هزار نفر بازداشت و بیش از ۲۰۰ نفر زخمی شده بودند.
در یکی از رویدادها، یک نوجوان پس از اصابت گلوله غیرکشنده پولیس، بینایی یک چشم خود را از دست داد. دست یک نوجوان ۱۵ ساله نیز بر اثر انفجار نارنجک صوتی به‌شدت آسیب دید.
حکومت فرانسه در واکنش به این رویدادها، استفاده پولیس از نارنجک‌های صوتی علیه معترضان را تعلیق کرد.
سازمان عفو بین‌الملل استفاده نامتناسب از زور علیه دانش‌آموزان را محکوم کرده است. به گزارش سی‌بی‌سی، دست‌کم ۱۸ تحقیق داخلی درباره اتهام‌های خشونت پولیس آغاز شده بود.
در مقابل، مقام‌های فرانسوی می‌گویند که پولیس برای جلوگیری از تخریب اموال عمومی و بازگشایی مکاتب وارد عمل شده است. ادوارد ژفره، وزیر معارف فرانسه، گفته است که تا یکشنبه گذشته ۲۴ مکتب آتش زده شده یا تخریب شده بود. مقام‌های حکومت همچنین معتقدند که برخی افراد خارج از جنبش دانش‌آموزی در خشونت‌ها نقش دارند.
سباستین لوکورنو، نخست‌وزیر فرانسه، تأکید کرده است که پولیس دستور مقابله با دانش‌آموزان را ندارد و مأموریت آن اجرای قانون است. با این حال، برخورد پولیس با نوجوانان به یکی از عوامل گسترش اعتراضات تبدیل شده و شماری از والدین و معلمان را نیز به خیابان‌ها کشانده است.
چرا اعتراضات خیابانی در فرانسه اهمیت سیاسی دارد؟
بی‌بی‌سی می‌نویسد که برای درک گستردگی اعتراضات کنونی باید به تاریخ سیاسی فرانسه توجه کرد. در این کشور، اعتراض خیابانی همواره یکی از ابزارهای فشار بر حکومت بوده و جنبش‌های دانش‌آموزی و دانشجویی بارها توانسته‌اند تصمیم‌های حکومت را تغییر دهند.
در سال ۱۹۹۰، اعتراضات گسترده دانش‌آموزان به کمبود امکانات و کارکنان آموزشی باعث شد حکومت بودجه‌ای معادل ۱.۲ میلیارد یورو به ارزش امروزی برای مکاتب اختصاص دهد.
در سال ۱۹۹۸ نیز حدود ۵۰۰ هزار دانش‌آموز در سراسر فرانسه تظاهرات کردند. حکومت در پاسخ، نزدیک به یک میلیارد یورو برای بازسازی مکاتب اختصاص داد و ۱۴ هزار کارمند جدید استخدام کرد.
یکی از نمونه‌های مهم دیگر به سال ۲۰۰۶ برمی‌گردد. در آن سال، حکومت قانونی را برای آسان‌تر کردن استخدام و اخراج کارکنان زیر ۲۶ سال تصویب کرد، اما پس از هفته‌ها اعتراض دانش‌آموزان و دانشجویان، ناچار شد آن را لغو کند.
اعتراضات دانشجویی سال ۱۹۶۸ و جنبش جلیقه‌زردها در سال‌های ۲۰۱۸ و ۲۰۱۹ نیز از نمونه‌های تأثیرگذاری اعتراضات خیابانی بر سیاست فرانسه هستند.
جنبش جلیقه‌زردها که در مخالفت با افزایش مالیات سوخت آغاز شد، حکومت امانوئل مکرون را وادار کرد از این تصمیم عقب‌نشینی کند و بسته‌ای شامل حدود ۱۰ میلیارد یورو هزینه و امتیازات اقتصادی تصویب کند.
بی‌بی‌سی با اشاره به این پیشینه می‌نویسد که دانش‌آموزان فرانسوی در فرهنگی سیاسی رشد کرده‌اند که در آن تظاهرات خیابانی می‌تواند بر تصمیم‌های حکومت تأثیر بگذارد.
چرا پاسخ به خواسته‌های دانش‌آموزان دشوار است؟
اعتراضات کنونی در شرایطی جریان دارد که حکومت فرانسه با مشکلات سیاسی و اقتصادی روبه‌روست.
انتخابات زودهنگام پارلمانی سال ۲۰۲۴ به تشکیل مجلسی انجامید که هیچ جریان سیاسی در آن اکثریت روشن ندارد. این وضعیت تصویب بودجه و اجرای برنامه‌های حکومت را دشوار کرده است.
امانوئل مکرون نیز پس از نزدیک به یک دهه حضور در قدرت، با کاهش محبوبیت روبه‌روست و نمی‌تواند برای سومین دوره پیاپی نامزد ریاست‌جمهوری شود.
از سوی دیگر، کسری بودجه فرانسه به ۵.۴ درصد تولید ناخالص داخلی رسیده و بدهی عمومی کشور در بالاترین سطح از دهه ۱۹۴۰ قرار دارد. افزایش هزینه‌های استقراض و فشار بازارهای مالی برای کاهش کسری بودجه، توان حکومت را برای افزایش هزینه‌های آموزشی محدود کرده است.
قرار است بودجه وزارت معارف فرانسه در سال آینده ۱.۲ میلیارد یورو افزایش یابد، اما احزاب مخالف می‌گویند که این افزایش کافی نیست.
لوکورنو شام چهارشنبه، ۱۵ میزان وعده داد که حکومت تا پایان ماه اکتوبر راه‌حل‌های مشخص و دارای بودجه برای رسیدگی به مشکلات آموزشی ارائه خواهد کرد.
حکومت همچنین سامانه‌ای برای دریافت شکایت‌ها و پیشنهادهای دانش‌آموزان ایجاد کرده که در نخستین روز فعالیت حدود ۴۰ هزار پیام دریافت کرده است.
با این حال، رهبران جنبش دانش‌آموزی این وعده‌ها را ناکافی می‌دانند و خواستار اقدامات فوری هستند.
نظرسنجی شبکه بی‌اف‌ام نشان می‌دهد که ۷۲ درصد مردم فرانسه خواسته‌های دانش‌آموزان را مشروع می‌دانند. اما حمایت از این خواسته‌ها لزوماً به معنای موافقت با ادامه اعتراضات نیست.
