شماری از هواداران و حامیان طالبان در شبکه‌های اجتماعی، از تداوم فقر، نبود پیشرفت در بخش‌های مختلف زندگی مردم و تبعیض در افغانستان انتقاد کرده‌اند. این کاربران می‌گویند در بسیاری از مسائل هیچ پیشرفتی دیده نمی‌شود و در مواردی افغانستان حتی به عقب برگشته است.
این بحث پس از آن بالا گرفت که کاربری به نام ناصر خواجه، در یادداشتی درباره سفر اخیرش به افغانستان نوشت که با وجود امیدواری به بهبود شرایط، هر بار با ناامیدی به کشور محل اقامتش بازمی‌گردد.
او در یادداشت خود از آسیب‌دیدن نظام آموزشی، تداوم فقر، افزایش شمار دست‌فروشان، فرسودگی سریع ساختمان‌های تازه‌ساخت، وضعیت نامناسب بهداشت عمومی و ازدحام در کابل انتقاد کرده است.
در همین حال یکی از کاربران حامی طالبان در واکنش به روایت عینی آقای خواجه ادعا کرد در پنج سال گذشته ندیده است نیروهای امر به معروف در کابل کسی را به‌دلیل تراشیدن یا کوتاه‌کردن ریش متوقف کنند.
احمد ولید کاکر، تحلیل‌گر افغان-بریتانیایی نیز در پاسخ به این مدافع طالبان نوشت «من هم می‌دانم که نهاد امر به معروف این کار را انجام می‌دهد.»
او همچنین وجود تبعیض زبانی و دیگر اشکال تبعیض در افغانستان را تأیید کرد و نوشت: «اگر من هم همین واقعیت‌ها را تأیید کنم، چه برچسبی به من خواهی زد؟»
در واکنش به این یادداشت، سنگر پیکار از کاربران فعال در شبکه اجتماعی اکس که معمولا دستاوردهای حکومت طالبان را برجسته می‌کند، نوشت که با وجود پیشرفت در برخی زمینه‌ها، در بسیاری از مسائل هیچ پیشرفتی دیده نمی‌شود و در مواردی افغانستان حتی به عقب برگشته است.
این کاربر تأکید کرد که افرادی که با بیان واقعیت‌ها مشکل دارند، صادق نیستند و به افغانستان اهمیت نمی‌دهند.
او افزود که بدون صحبت درباره مشکلات، نمی‌توان برای حل آن‌ها راه‌حلی پیدا کرد.
کاربران شبکه‌های اجتماعی ازدواج دختران زیر سن قانونی، نقش خانواده‌ها در چنین ازدواج‌هایی و خشونت علیه زنان را محکوم کرده‌اند. آنان خواستار پاسخ‌گویی عاملان این‌گونه رویدادها شده‌اند.
رسانه‌های ایران روز دوشنبه، ۲۰ میزان گزارش دادند که شریفه حدود دو ماه پیش در شهر مشهد بر اثر لت‌وکوب شدید به دست شوهرش جان باخت. به گزارش این رسانه‌ها، شوهر ۲۲ ساله او پس از فرار بازداشت شده و اعتراف کرده است که همسر نوجوانش را به‌شدت لت‌وکوب کرده است.
براساس گزارش روزنامه خراسان، شریفه تصویری از خود را برای یکی از دوستانش که از بستگان او نیز بود، فرستاده بود. شوهرش پس از دیدن پیام این فرد در تعریف از تصویر شریفه، خشمگین شد و او را با مشت، لگد و «جسم سخت» لت‌وکوب کرد.
براساس این گزارش، شریفه بر اثر ضربات بیهوش شد. شوهرش با کمک زنی دیگر او را به یک مرکز درمانی برد. شریفه سپس به شفاخانه هاشمی‌نژاد مشهد منتقل شد و پس از چند روز بستری جان باخت.
انتقاد از ازدواج دختران زیر سن قانونی
سن پایین شریفه یکی از محورهای اصلی واکنش‌ها در شبکه‌های اجتماعی بوده است. شماری از کاربران با اشاره به آسیب‌پذیری دختران در ازدواج‌های زودهنگام، خواستار برخورد قانونی با عاملان خشونت شده‌اند.
رسا امیری، یکی از کاربران، با اشاره به ازدواج مرد متهم با دختری زیر سن قانونی و سپس قتل او، نوشته است: «دو جرم سنگین؛ یکی این‌که با یک دختر زیر سن قانونی ازدواج کرده است و دومین جرم قتل. امیدواریم عدالت اجرا شود.»
روسلان امینی، کاربر دیگری، از کسانی که از شوهر شریفه دفاع کرده‌اند، انتقاد کرده و نوشته است: «شما فراموش کردید آن دختر پانزده ساله است. طفلی که از زندگی هیچ نمی‌فهمد.»
این کاربران معتقدند که ازدواج در سن پایین می‌تواند دختران را در برابر خشونت خانوادگی آسیب‌پذیرتر کند.
تأکید بر جدایی به‌جای خشونت
شماری از کاربران نیز گفته‌اند که اختلاف‌های زناشویی نباید به خشونت منجر شود و در صورت ادامه اختلاف‌ها، جدایی راه بهتری است.
نبی عمرزی، یکی از کاربران افغان نوشته است: «اگر نمی‌توانید با هم زندگی کنید، بهترین راه جدا شدن است. نه زندگی خود را خراب کنید و نه زندگی آن زن را. به همین خاطر، طلاق یک راه بیرون‌رفت از مشکلات دو طرف است.»
شمس‌الله، کاربر دیگری، نیز با انتقاد از قتل شریفه نوشته است: «بهترین راهکار طلاق بود؛ در کجا اجازه قتل یک شخص را داده است؟»
این کاربران تأکید کرده‌اند که اختلاف‌های خانوادگی به هیچ‌وجه نمی‌تواند توجیهی برای خشونت و قتل باشد.
انتقاد از نقش خانواده‌ها در ازدواج کودکان
در کنار محکومیت قتل شریفه، شماری از کاربران از خانواده‌ها به دلیل ازدواج‌دادن دختران در سن پایین انتقاد کرده‌اند.
کارگر کوهبندی، یکی از کاربران شبکه‌های اجتماعی، نوشته است: «مقصر اصلی پدر و مادری‌ست که پسر ۲۲ ساله و دختر ۱۵ ساله را درگیر بحران ازدواج کردند. وقتش بود هر دوی شان بچگی کنند و بازی کنند؛ این‌ها هنوز برای پذیرش این مسئولیت مناسب نبودند.»
احمدحسین، کاربر دیگری، نیز با اشاره به آمادگی‌نداشتن نوجوانان برای پذیرش مسئولیت‌های زندگی مشترک نوشته است: «او چه می‌داند از ازدواج، او چه می‌داند از زندگی مشترک، وفا به عهد و ده‌ها مسئله دیگر.»
بهرام سنا، کاربر دیگری، خانواده دختر را مسئول دانسته و نوشته است: «تنها مقصر اصلی خانواده دختر است که دختر زیر سن و طفل خود را به دست یک مرد می‌دهد.»
شماری از کاربران معتقدند که خانواده‌ها نیز باید در برابر پیامدهای ازدواج کودکان مسئولیت بپذیرند. به باور آنان، ازدواج زودهنگام کودکان را پیش از رسیدن به آمادگی لازم، با مسئولیت‌ها و مشکلات زندگی مشترک روبه‌رو می‌کند.
حمدالله محب اخیرا کتاب خود را تحت عنوان «سایه‌ها بر فراز کابل؛ روایتی از درون درباره سقوط جمهوری افغانستان» منتشر کرد. آقای محب در این کتاب مناسبات میان کابل و اسلام‌آباد، نقش پاکستان در جنگ افغانستان و همچنین آخرین ساعات پیش از سقوط کابل را روایت کرده است.
تماس تلفنی از پیشاور در آستانه سقوط کابل
به نوشته محب، در واپسین ساعات حکومت پیشین، زمانی که نیروهای طالبان به پایتخت نزدیک می‌شدند، او با خلیل‌الرحمان حقانی تماس تلفنی داشت. محب تأکید می‌کند که این تماس از پیشاور برقرار شده بود؛ موضوعی که از دید او پرسش‌های بیشتری را درباره حضور و فعالیت رهبران طالبان در پاکستان مطرح می‌کند.
این روایت در حالی مطرح می‌شود که طالبان و مقام‌های پاکستانی در سال‌های گذشته بارها اتهام حمایت سازمان‌یافته اسلام‌آباد از طالبان را رد کرده‌اند. با این حال، محب در بخش قابل توجهی از کتاب خود تلاش کرده است نشان دهد که سقوط نظام جمهوری اسلامی افغانستان بدون حمایت پاکستان از طالبان، ممکن نبود.
«هیچ راهی بدون حمایت پاکستان وجود نداشت»
محب در بخشی از کتاب خود درباره پاکستان، در صفحات ۱۴۳ تا ۱۴۵، به‌صراحت می‌نویسد که گروه طالبان نمی‌توانست نظام جمهوری مورد حمایت جامعه جهانی را بدون پشتیبانی پاکستان سرنگون کند.
او استدلال می‌کند که رهبران طالبان سال‌ها در پاکستان اقامت، رفت‌وآمد و فعالیت داشتند و از شبکه‌های مالی، درمانی و لجستیکی در آن کشور بهره می‌بردند.
محب به کشته‌شدن ملا اختر منصور، رهبر پیشین طالبان، با گذرنامه پاکستانی در بلوچستان اشاره کرده و می‌نویسد که بسیاری از اعضای هیئت مذاکره‌کننده طالبان نیز تا مدت‌ها با اسناد پاکستانی سفر می‌کردند.
مشاور پیشین امنیت ملی افغانستان همچنین رد پای سازمان اطلاعات ارتش پاکستان (آی‌اس‌آی) را در شکل‌گیری و تداوم حمایت از طالبان برجسته می‌کند و می‌نویسد ریشه این روابط به دوران جهاد ضد شوروی و شبکه‌های ایجادشده توسط پاکستان در دهه ۱۹۸۰ بازمی‌گردد.
دیدارهای محرمانه با مقام‌های پاکستانی
محب در صفحات ۱۴۷ تا ۱۵۰ کتاب، جزئیات چندین دیدار خود با مقام‌های ارشد پاکستانی را شرح داده است.
او می‌نویسد که در سال ۲۰۱۹ همراه با مسعود اندرابی و مقام‌های استخباراتی افغانستان به راولپندی رفت و با جنرال قمر جاوید باجوه، فرمانده وقت ارتش پاکستان، دیدار کرد. به گفته او، باجوه در این نشست از پروژه‌های اقتصادی، خطوط لوله و اتصال منطقه‌ای سخن گفت و آینده‌ای مبتنی بر همکاری اقتصادی را ترسیم کرد.
محب می‌نویسد که همزمان احساس می‌کرد که مقام‌های پاکستانی «همان پیام‌ها را برای طالبان نیز تکرار می‌کنند» و اسلام‌آباد تلاش می‌کند روابط خود را با هر دو طرف جنگ حفظ کند.
به روایت او، نشست‌های بعدی میان مقام‌های دو کشور نیز الگوی مشابهی داشت؛ کابل موضوع پناهگاه‌های طالبان، مراکز آموزشی، شبکه‌های تمویل مالی و درمان جنگجویان طالبان در پاکستان را مطرح می‌کرد و طرف پاکستانی این اتهام‌ها را رد می‌کرد.
اعترافی که به گفته محب همه چیز را روشن کرد
یکی از مهم‌ترین بخش‌های کتاب، روایت نشست محرمانه‌ای در بحرین در اواخر سال ۲۰۲۰ است.
محب می‌نویسد در این نشست که با میانجی‌گری بریتانیا برگزار شد، جنرال باجوه برای نخستین بار از ضرورت ایجاد یک «حکومت فراگیر» در کابل سخن گفت. به گفته او، وقتی از فرمانده ارتش پاکستان پرسید چه چیزی تغییر کرده است، پاسخ داد: «امریکایی‌ها در حال ترک هستند.»
محب این پاسخ را «اعترافی آشکارکننده» توصیف کرده و نوشته است که پس از تصمیم واشنگتن برای خروج نیروهایش، محاسبات استراتژیک پاکستان نیز تغییر کرد.
او همچنین مدعی است که اسلام‌آباد در ظاهر از روند دیپلوماسی حمایت می‌کرد، اما در عمل سرگرم تقویت طالبان برای تصرف قدرت بود.
تلاش ناکام کابل برای تغییر محاسبات پاکستان
بر پایه روایت محب، اشرف غنی در سال‌های پایانی حکومت تلاش گسترده‌ای را برای متقاعدکردن پاکستان آغاز کرده بود. او بارها با مقام‌های سیاسی و نظامی آن کشور دیدار کرد و حتی نقش چین و بریتانیا را برای میانجی‌گری میان کابل و اسلام‌آباد جلب کرد.
اما محب می‌نویسد که این تلاش‌ها نتیجه‌ای در پی نداشت و مقام‌های پاکستانی در جلسات رسمی از همکاری و برادری سخن می‌گفتند، در حالی که به باور او، سیاست عملی اسلام‌آباد تغییر نکرد.
او در بخش‌های مختلف کتاب بارها تأکید کرده است که پاکستان افغانستان را نه به عنوان شریک، بلکه به عنوان بخشی از رقابت راهبردی خود با هند می‌دید و طالبان را ابزار مناسب‌تری برای تأمین منافع امنیتی خود می‌دانست.
ادامه روایت‌های جنجالی محب
کتاب «سایه‌ها بر فراز کابل» تازه‌ترین تلاش یکی از نزدیک‌ترین مقام‌های دولت اشرف غنی برای روایت رویدادهای منتهی به سقوط جمهوری است. محب پیش از این نیز در بخش‌های دیگری از کتاب، از زلمی خلیلزاد به عنوان «خائن بزرگ» یاد کرده و او را در شکل‌گیری روندی که به بازگشت طالبان به قدرت انجامید، مورد انتقاد قرار داده بود.
پیش از این، حشمت غنی احمدزی، برادر اشرف غنی گفته بود که پیش از سقوط کابل به‌دست طالبان، حمدالله محب با خلیل‌الرحمان حقانی «شش بار» صحبت کرده بود.
وزیر داخله پیشین افغانستان نیز گفته است حمدالله محب پیش از سقوط کابل با خلیل حقانی تماس‌های مداوم داشته است.
