وزیر خارجه روسیه: تندروها از افغانستان برای گسترش تهدیدهای تروریستی استفاده میکنند
وزیر خارجه روسیه اعلام کرد که داعش خراسان قصد دارد از افغانستان بهعنوان پایگاهی برای گسترش فعالیتهای تروریستی خود به آسیای مرکزی و روسیه استفاده کند. سرگئی لاوروف گفت گروههای تروریستی به طور قابل توجهی در مناطق مرزی افغانستان با تاجیکستان و اوزبیکستان اردوگاههای آموزشی دارند.
وزیر خارجه روسیه روز جمعه، ۲۴ میزان، در نشست مشترک سازمان پیمان امنیت جمعی، کشورهای مستقل مشترکالمنافع و سازمان همکاری شانگهای در مسکو، گفت: «طبق ارزیابی ما و سازمانهای اطلاعاتی روسیه، خطر اصلی از سوی جنگجویان گروه ولایت خراسان سرچشمه میگیرد.»
لاوروف افزود که گروههای تروریستی و افراطی و همچنین اردوگاههای آموزشی آنها همچنان به طور قابل توجهی در مناطق مرزی افغانستان با تاجیکستان و اوزبیکستان حضور دارند.
او گفت که تروریستها میتوانند از خاک افغانستان در پوشش پناهنده یا گردشگر به آسیای مرکزی نفوذ کنند.
وزارت خارجه روسیه پیشتر گفته بود که نمایندگان کشورهای عضو این سه سازمان، کارشناسان روسی و خارجی و دیپلوماتها در این نشست درباره چالشهای امنیتی منطقه، تهدیدهای مرتبط با افغانستان و راههای تقویت همکاریهای منطقهای گفتوگو میکنند.
او افزود که ولایت خراسان، شاخه منطقهای داعش، آشکارا تلاش میکند توانایی حاکمان کابل را برای حفظ ثبات در افغانستان تضعیف کند.
وزیر خارجه روسیه تاکید کرد که تندروها همزمان میخواهند از خاک افغانستان برای انتقال فعالیتهای تروریستی به کشورهای آسیای مرکزی و روسیه استفاده کنند.
سرگئی لاوروف پیشتر نیز در هشتمین نشست فرمت مسکو درباره افغانستان، خواستار کمکهای فنی، تجهیزاتی و کارشناسی برای تقویت توانایی مبارزه با تروریسم در افغانستان شده بود.
او در آن نشست گفته بود که نیروهای امنیتی طالبان با داعش و دیگر گروههای تروریستی مبارزه میکنند و صدها جنگجو کشته شدهاند. به گفته او، شماری از حملات تروریستی علیه شهروندان خارجی و نمایندگیهای دیپلوماتیک نیز خنثا شده است.
طلعتبیک مسادیکوف، دبیرکل سازمان پیمان امنیت جمعی در نشست مشترک این سازمان، کشورهای مستقل مشترکالمنافع و سازمان همکاری شانگهای، گفت که طالبان به یک عامل سیاسی درازمدت در افغانستان تبدیل شده است. او گفت که بیشتر اعضای این سازمان تماسهای خود با مقامهای طالبان را افزایش دادهاند.
طلعتبیک مسادیکوف گفت که بیشتر کشورهای عضو سازمان پیمان امنیت جمعی برای توسعه اقتصادی، افزایش ثبات اجتماعی و کاهش خطرهای ناشی از افغانستان، روابط دوجانبه خود با مقامهای طالبان در کابل را فعالتر کردهاند.
او گفت افغانستان به صلح، ثبات و توسعه اقتصادی نیاز جدی دارد و در شرایط کنونی، شکستن چرخه فقر، متوقفکردن قاچاق مواد مخدر، فعالیتهای تروریستی، درگیریهای مسلحانه و دیگر تهدیدها تنها از راه همکاری بینالمللی عملگرایانه، هماهنگ و مرحلهبهمرحله با افغانستان ممکن است.
دبیرکل سازمان پیمان امنیت جمعی تاکید کرد که افزایش هماهنگی میان این سازمان، کشورهای مستقل مشترکالمنافع و سازمان همکاری شانگهای برای کمک به روند صلح در افغانستان ضروری است.
به گفته او، نهادهای مسئول کشورهای عضو در حال بررسی چگونگی هماهنگکردن تلاشهای سه سازمان برای مقابله با چالشها و تهدیدهای امنیتی منطقهای هستند که از خاک افغانستان سرچشمه میگیرد.
آقای مسادیکوف افزود که هدف، تهیه و اجرای یک برنامه جامع برای مشخصکردن حوزههای همکاری سازمان پیمان امنیت جمعی، کشورهای مستقل مشترکالمنافع و سازمان همکاری شانگهای است.
او گفت که نهادهای کاری این سازمانها در قالبهای دوجانبه و چندجانبه اطلاعات، ارزیابیهای تحلیلی و دیگر اسناد مورد نیاز را با یکدیگر شریک میکنند و برنامهها، عملیاتها و تمرینهای مشترک نیز برگزار میشود.
به گفته او، گروه کاری افغانستان بهطور منظم وضعیت این کشور و تاثیر آن بر صلح و امنیت منطقه را بررسی میکند و پیشنهادهای خود را ارائه میدهد.
آقای مسادیکوف گفت که طالبان در سالهای اخیر در کنترول کلی قلمرو افغانستان پیشرفت قابل توجهی داشته است، اما خطرهای امنیتی در برخی مناطق کشور همچنان باقی مانده است.
او تقویت مرز تاجیکستان و افغانستان را یکی از وظایف اصلی سازمان پیمان امنیت جمعی خواند و گفت کشورهای عضو، کار برای اجرای برنامه مشترک در این زمینه را آغاز کردهاند.
به گفته او، یک گروه کاری در تاجیکستان ایجاد شده و فهرست سلاحها، تجهیزات نظامی و وسایل فنی حفاظت از مرز که قرار است به تاجیکستان داده شود، با همکاری نهادهای مربوط کشورهای عضو تهیه شده است. روند تنظیم قراردادهای مربوط به این برنامه نیز آغاز شده است.
حمدالله فطرت، معاون سخنگوی طالبان متن سخنان منسوب به هبتالله آخندزاده، رهبر طالبان در یک مدرسه دینی در قندهار را منتشر کرده که در آن کسب علم و آموزشهای دینی فرض و ضروری خوانده شده است. با این حال، در این سخنرانی هیچ اشارهای به آموزش دختران نشده است.
گفته شده هبتالله آخندزاده روز پنجشنبه ۲۳ میزان سخنرانی کرده است. حمدالله فطرت در متن منتشرشده از این سخنرانی نوشت که هبتالله آخندزاده آموزش و فراگیری علم را برای از بین بردن «فساد» و ایجاد «اصلاح» فرض و ضروری خوانده است. به گفته او، رهبر طالبان تأکید کرده است که مردم و عالمان دینی باید آموزش و یادگیری علوم دینی را ادامه دهند تا دین باقی بماند.
هبتالله در بخشی از سخنانش گفت: «عالمان دینی وارثان پیامبران هستند؛ احکام، فیصلهها و شریعت خداوند از طریق عالمان دینی به مردم میرسد و اصلاح مردم نیز بهوسیله آنان صورت میگیرد.»
رهبر طالبان از طلاب مدارس دینی خواست درسهایشان را ترک نکنند، برای افزایش دانش خود تلاش کنند، در فراگیری علم از دیگران تکبر نورزند و دانششان را از دیگران دریغ نکنند. او همچنین از آنان خواست پس از فراغت در نشستهای فقهی شرکت کنند و به دنبال مقامهای دنیایی نباشند.
هبتالله در پایان بخشی از سخنانش گفت: «امروز زمان امتحان است؛ بسیار احتیاط کنید.»
با وجود تأکید رهبر طالبان بر اهمیت علم و آموزش، در متن منتشرشده از سخنرانی او هیچ اشارهای به ممنوعیت آموزش دختران و زنان نشده است.
پس از بازگشت طالبان به قدرت در آگست ۲۰۲۱، این گروه محدودیتهای گستردهای بر آموزش دختران و زنان وضع کرد. دختران بالاتر از صنف ششم از رفتن به مکتب محروم شدند و در دسامبر ۲۰۲۲ نیز طالبان تحصیل زنان در دانشگاههای دولتی و خصوصی را ممنوع اعلام کردند.
با گذشت چند سال از وضع این محدودیتها، دختران و زنان در افغانستان همچنان از دسترسی به آموزش متوسطه و عالی محروماند. افغانستان تنها کشور جهان است که در آن آموزش متوسطه و عالی برای دختران و زنان ممنوع شده است.
بر اساس آمار یونیسف که در ۱۴ آگست ۲۰۲۶ منتشر شد، بیش از ۲.۶ میلیون دختر در افغانستان از زمان بازگشت طالبان به قدرت از آموزش متوسطه محروم شدهاند. این نهاد گفته است که دختران از سپتامبر ۲۰۲۱ از آموزش رسمی بالاتر از صنف ششم و زنان از دسامبر ۲۰۲۲ از تحصیل در دانشگاهها منع شدهاند.
یونیسف در گزارشی دیگر در اپریل ۲۰۲۶ هشدار داد که ادامه محدودیتها بر آموزش دختران و اشتغال زنان میتواند افغانستان را تا سال ۲۰۳۰ با خطر از دست دادن ۲۰ هزار آموزگار زن و ۵۴۰۰ کارمند زن بخش صحی روبهرو کند. این نهاد همچنین برآورد کرده است که محدودیتهای آموزش و اشتغال زنان سالانه ۸۴ میلیون دالر به اقتصاد افغانستان زیان وارد میکند.
صندوق حمایت از کودکان سازمان ملل متحد (یونیسف) و سازمان اقدام علیه گرسنگی هشدار دادند که سوءتغذیه در افغانستان رو به افزایش است و پیشبینی میشود در سال ۲۰۲۷ بیش از چهار میلیون کودک به درمان سوءتغذیه نیاز داشته باشند.
گفته شده از این میان، حدود یک میلیون و ۹۰ هزار کودک به سوءتغذیه شدید مبتلا خواهند شد.
در گزارش تازه یونیسف و سازمان اقدام علیه گرسنگی که روز پنجشنبه، ۲۳ میزان، منتشر شد، آمده است که شمار ولایتهای افغانستان با سطح بحرانی سوءتغذیه از هفت ولایت در سال ۲۰۲۵ به ۱۰ ولایت در سال ۲۰۲۶ افزایش یافته و پیشبینی میشود در سال ۲۰۲۷ به ۱۴ ولایت برسد.
بر اساس این گزارش، انتظار میرود نزدیک به یک میلیون و ۳۰۰ هزار زن باردار و شیرده نیز در سال ۲۰۲۷ از سوءتغذیه رنج ببرند.
یونیسف و سازمان اقدام علیه گرسنگی میگویند افزایش فصلی سوءتغذیه و کاهش احتمالی بودجه کمکهای بشردوستانه میتواند دسترسی کودکان به خدمات پیشگیری و درمان را محدود کند و روند درمان کودکانی را که به کمک فوری نیاز دارند، مختل سازد.
بر اساس این گزارش، تنها یک کودک از هر سه کودک ۶ تا ۲۴ ماهه در افغانستان غذای مغذی و متنوع کافی برای رشد سالم دریافت میکند. شیوع بیماریهایی مانند اسهال حاد آبکی و سرخکان و دسترسینداشتن نزدیک به نیمی از خانوادهها به آب کافی و سالم نیز بحران سوءتغذیه را تشدید کرده است.
این دو نهاد هشدار دادهاند که جنوب افغانستان، بهویژه ولایت هلمند، از مناطقی است که با سطح بالای سوءتغذیه روبهرو است و خدمات موجود پاسخگوی نیازهای فزاینده خانوادهها نیست.
تاجالدین اویواله، نماینده یونیسف در افغانستان، بر ضرورت تأمین بودجه پایدار و قابل پیشبینی برای خدمات تغذیه، صحت، آب و حفظالصحه تأکید کرده است.
او گفت: «ما میدانیم چه اقداماتی مؤثر است و میدانیم که اقدام بهموقع جان انسانها را نجات میدهد. اکنون آنچه نیاز است، سرمایهگذاری پایدار و قابل پیشبینی برای حفظ دسترسی کودکان و خانوادههایی است که بیش از همه به این خدمات نیاز دارند. من تابآوری خانوادهها را دیدهام و باید در کنار آن، تشخیص زودهنگام، دسترسی به اقلام تغذیه و درمان را نیز فراهم کنیم.»
کوبی ریتولد، مدیر سازمان اقدام علیه گرسنگی در افغانستان، نیز گفته است که برای جلوگیری از سوءتغذیه شدید باید پیش از وخامت وضعیت کودکان اقدام شود.
او گفت: «من بهتازگی به هلمند در جنوب افغانستان سفر کردم؛ جایی که خدمات تغذیه با فشار بسیار زیادی روبهرو شدهاند. درمان سوءتغذیه شدید جان کودکان را نجات میدهد و همچنان ضروری است، اما نباید منتظر بمانیم تا کودکی برای زندهماندن بجنگد و بعد اقدام کنیم. موفقیت واقعی با شمار کودکانی سنجیده میشود که میتوانیم از مبتلاشدن آنها به سوءتغذیه شدید در گام نخست جلوگیری کنیم. این مسیر رسیدن به آیندهای سالمتر برای کودکان افغانستان است.»
خوشه تغذیه افغانستان هشدار داده است که بدون تأمین فوری و پایدار بودجه، وضعیت سوءتغذیه حاد ممکن است بدتر شود. این نهاد خواستار سرمایهگذاری برای حفظ خدمات غذایی، تغذیهای و صحی و نیز تأمین آب سالم، حفظالصحه و حمایت از معیشت خانوادهها شده است.
در این گزارش تأکید شده است که تأمین بهموقع بودجه میتواند از وخامت بیشتر وضعیت جلوگیری کند، خدمات اساسی را حفظ کند و هزینههای انسانی و مالی رسیدگی به بحران در آینده را کاهش دهد.
تداوم خشکسالی پیدرپی و نابودی کشاورزی و مالداری در ولایت بادغیس، خانوادههای آسیبدیده را در مواجهه با گرسنگی مطلق، به تن دادن به ازدواجهای زودهنگام دختران خردسال مجبور کرده است.
به گزارش روزنامه گاردین، این بحران اقلیمی هزاران خانواده را آواره کرده و والدین ناچار شدهاند برای تامین غذا و پرداخت بدهیها، دختران خردسال را به ازدواج زودهنگام وادار کنند.
گزارش میدانی این روزنامه از شمالغرب افغانستان نشان میدهد که بحران اقلیمی و پیامدهای خشکسالیهای پیاپی، هزاران خانواده را در ولایت بادغیس به آستانه قحطی و بیخانمانی کشانده است. در منطقهای که بیش از ۹۵ درصد مردم آن وابسته به کشاورزی دیمی و مالداری هستند، از بین رفتن محصولات و تلفشدن دامها، ساکنان را مجبور کرده است تا برای بقا به تلخترین تصمیمهای ممکن روی آورند.
بر اساس این گزارش، نامزدی و فروش دختران خردسال در سنین بسیار پایین—از دختران دو و پنجساله گرفته تا کودکان ۸، ۱۰ و ۱۴ ساله—به پدیدهای رایج برای بازپرداخت بدهیها، خرید مواد غذایی یا تامین هزینه درمان فرزندان بیمار تبدیل شده است. بسیاری از این خانوادهها که زادگاه خود را رها کرده و به حاشیههای شهر قلعهنو یا کمپهای آوارگان در هرات کوچ کردهاند، میگویند هیچ راه دیگری برای نجات بقیه اعضای خانواده از گرسنگی مطلق ندارند.
روایتهای تکاندهنده جمعآوریشده در این گزارش ابعاد انسانی این تراژدی را آشکار میکند؛ از مادری که مجبور شده دختر دو سالهاش را تنها سه ماه پس از تولد معامله کند تا هزینه انتقال پسر مبتلا به سرطانش به شفاخانه را تأمین کند، تا والدینی که به دلیل آوارگی و فقر دست به فروش کلیه فرزند خردسال خود زدهاند. در همین حال، دخترانی که در سنین خردسالی به خانه شوهر فرستاده میشوند با خطرات جدی جسمی، خطرات بالای مرگومیر مادران، خشونتهای خانگی و آسیبهای روانی جبرانناپذیر روبهرو هستند.
همزمان با کاهش چشمگیر کمکهای بشردوستانه بینالمللی و تعطیلی مراکز حمایتی در افغانستان، نهادهای امدادرسان مانند «ورلد ویژن» هشدار میدهند که با قطع نهادهای درمانی و حمایتی، این دختران بیش از پیش در معرض رفتارهای پرخطر و مرگبار قرار گرفتهاند. مسئولان این نهادها تاکید میکنند که فقر مطلق، نبود قانون مشخص برای حداقل سن ازدواج و بنبست اقتصادی، آینده کودکان و بهویژه دختران خردسال در مناطق آسیبدیده از تغییرات اقلیمی را با تهدیدی بیسابقه مواجه کرده است.
زنان روستایی در افغانستان از صبح زود تا شام در کشتوکار، مالداری، تولید لبنیات و صنایع دستی کار میکنند و نقش مهمی در تامین مخارج خانواده دارند. با این حال، بسیاری از آنان درآمد مستقلی ندارند و از حق مالکیت و تصمیمگیری درباره مسائل اقتصادی محروماند.
ممنوعیت آموزش و کار زنان نیز فرصتهای آنان را برای کسب درآمد و بهبود زندگی کاهش داده است.
زرینه، باشنده ولسوالی پنجوایی قندهار، روزش را زمانی آغاز میکند که به گفته خودش، «هنوز ملا اذان نداده است». او مادر شش کودک است و هر روز با بانگ خروس از خواب برمیخیزد. پس از رسیدگی به کارهای خانه و فرزندانش، به نگهداری مواشی، دوشیدن شیر و فروش آن مشغول میشود. خامکدوزی نیز بخشی از کار روزانه اوست.
زرینه از ۱۴ سالگی خامکدوزی میکند. خانوادهاش از فروش محصولات باغی نیز درآمد دارد، اما پولی که او از فروش شیر و خامکدوزی به دست میآورد، برای تامین مخارج خانه و فرزندانش اهمیت دارد.
او میگوید با وجود زحمتی که زنان روستایی میکشند، کار آنان چندان ارزش و اعتباری ندارد. به گفته زرینه، در بسیاری از خانوادهها هنوز مردان درباره زندگی، رفتوآمد و مسائل شخصی زنان تصمیم میگیرند.
زرینه به افغانستان اینترنشنال گفت: «ما زنان یک بار در خانه پدر، بار دیگر در خانه شوهر و پس از آن با حرفهای بزرگان قریه و محیط خود زیر فشار هستیم.»
زنان روستایی علاوه بر رسیدگی به فرزندان و کارهای خانه، در زمینهای زراعتی کار میکنند، از مواشی نگهداری میکنند و با قالینبافی، خامکدوزی و تولید لبنیات بخشی از مخارج خانواده را تامین میکنند. با این حال، بسیاری از آنان برای این کارها دستمزدی دریافت نمیکنند و اختیار چندانی بر درآمد حاصل از زحمات خود ندارند.
زنانی که افغانستان اینترنشنال با آنان گفتوگو کرده، میگویند خواهان استقلال اقتصادیاند. آنان میخواهند مالک درآمد و دارایی خود باشند، درباره قیمت محصولاتشان تصمیم بگیرند و بتوانند تولیدات خود را در بازار بفروشند.
اما دسترسی محدود به بازار، خدمات بانکی، آموزشهای مسلکی و فرصتهای کاری، مانع گسترش فعالیتهای اقتصادی آنان شده است. در نتیجه، بسیاری از زنان با وجود داشتن مهارت و تجربه، نمیتوانند از کار خود درآمد کافی به دست آورند.
زنی با ۱۸ سال تحصیل که اکنون خیاطی میکند
ممنوعیت کار و آموزش زنان، مشکلات اقتصادی آنان را افزایش داده است. این ممنوعیت نهتنها بر زندگی زنان روستایی تاثیر گذاشته، بلکه بسیاری از زنان تحصیلکرده و باتجربه را نیز از کار محروم کرده است.
قدسیه ۱۸ سال تحصیل کرده و نزدیک به ۲۰ سال سابقه کار دارد. او در حکومت پیشین در یکی از ریاستهای وزارت امور زنان کار میکرد، اما پس از بازگشت طالبان به قدرت، شغل خود را از دست داد.
قدسیه اکنون برای تامین مخارج خانواده خیاطی میکند. او میگوید رویآوردن به این کار برایش آسان نبود، اما بیکارشدن دخترانش و ناتوانی شوهرش از کار، او را ناگزیر کرد که راه دیگری برای کسب درآمد پیدا کند.
اکنون درآمد خیاطی یکی از منابع اصلی تامین هزینههای خانواده اوست.
سودابه، دانشجوی سال آخر دانشکده طب، نیز سرنوشت مشابهی دارد. او آرزو داشت پس از پایان تحصیلات، شفاخانهای تاسیس کند و گروهی از پزشکان و کارمندان صحی را رهبری کند.
اما محدودیتهای طالبان مانع ادامه تحصیل و رسیدن او به این هدف شد.
سودابه به افغانستان اینترنشنال گفت که ابتدا در یک کلینیک خصوصی کار پیدا کرد، اما آن کلینیک بهدلیل محدودیتهای طالبان بسته شد. پس از آن در یک دواخانه مشغول کار شد، ولی آن شغل را نیز از دست داد.
او اکنون برای یک کارخانه داروسازی کار میکند و داروهای تولیدشده را به دواخانهها میرساند.
سودابه گفت: «هنگام رفتوآمد برای کار، بارها ناامید میشوم. اما هنوز امیدوارم که شرایط تغییر کند و بتوانم دوباره به حرفه خود برگردم.»
محدودیتهای طالبان بر تحصیل و اشتغال زنان، هزاران زن جوان را از ادامه آموزش و کار در رشتههای مورد علاقهشان محروم کرده است.
براساس گزارش سال ۲۰۲۵ گزارشگر ویژه سازمان ملل متحد در امور حقوق بشر افغانستان، ممنوعیت آموزش طبی زنان در دسمبر ۲۰۲۴ حدود ۳۵ هزار زن را متاثر کرده است.
این ممنوعیت شامل آموزش قابلگی، پرستاری و دیگر رشتههای صحی میشود. این رشتهها پس از ممنوعیت تحصیل زنان در دانشگاهها در سال ۲۰۲۲، از معدود فرصتهای باقیمانده برای آموزش مسلکی زنان بودند.
صندوق حمایت از کودکان سازمان ملل متحد، یونیسف، نیز در گزارشی در اپریل ۲۰۲۶ هشدار داد که ادامه محدودیتها بر آموزش دختران و کار زنان ممکن است تا سال ۲۰۳۰ افغانستان را از حدود پنج هزار و ۴۰۰ کارمند زن در بخش صحت محروم کند..
گلچهره در یکی از روستاهای دورافتاده دایکندی زندگی میکند. او از راه تولید و فروش لبنیات در تامین مخارج خانواده سهم میگیرد.
گلچهره میگوید زندگی زنان در روستا با زندگی در شهر تفاوت زیادی دارد. او هر بار که برای دیدار خویشاوندانش به شهر میرفت، فرصتهای آموزشی و کاری زنان شهری را میدید و آرزو میکرد که زنان روستایی نیز از چنین امکاناتی برخوردار باشند.
اما اکنون بسیاری از زنان تحصیلکرده نیز کار خود را از دست دادهاند. گلچهره میگوید برخی از این زنان پس از بیکارشدن به روستاهای خود برگشتهاند. او گفت: «من بیسوادم و این کار شاق را انجام میدهم، اما زنان تحصیلکرده نمیتوانند.»
گلچهره معتقد است زنان تحصیلکرده باید بتوانند متناسب با دانش و تخصص خود کار کنند. به باور او، این زنان میتوانند به زنان روستایی نیز کمک کنند تا محصولاتشان را بهتر تولید کنند و در بازار بفروشند.
آموزش روشهای بهتر تولید لبنیات، بستهبندی محصولات زراعتی، مدیریت کسبوکارهای کوچک و بازاریابی صنایع دستی میتواند درآمد زنان روستایی را افزایش دهد. اما محدودیتهای طالبان بر کار و آموزش زنان، فرصت همکاری میان زنان تحصیلکرده و تولیدکنندگان روستایی را نیز کاهش داده است.
زنان روستایی علاوه بر کارهای زراعتی و تولیدی، مسئولیت بخش بزرگی از کارهای خانه را نیز بر دوش دارند. آنان از کودکان مراقبت میکنند، غذا میپزند، لباس میشویند و به نیازهای دیگر اعضای خانواده رسیدگی میکنند.
در برخی خانوادهها، زنان حتی مسئول آمادهکردن لباس، کفش و آب مورد نیاز بزرگان خانواده برای حمام و وضو هستند. این مسئولیتها فرصت اندکی برای استراحت، آموزش و رسیدگی به زندگی شخصی آنان باقی میگذارد.
زرینه میگوید زنان روستایی با وجود همه این زحمات، هنوز از احترام و جایگاه شایستهای در خانواده و جامعه برخوردار نیستند. به گفته او، برخی زنان حتی برای دیدار با خویشاوندان خود نیز آزادی کافی ندارند و باید از مردان خانواده اجازه بگیرند.
حقوق زنان زیر سایه سنتها
مشکلات زنان روستایی در افغانستان تنها به فقر و کمبود فرصتهای کاری محدود نمیشود. در برخی مناطق، سنتهای اجتماعی نیز مانع استقلال اقتصادی و تصمیمگیری زنان شده است.
ازدواج در سن پایین، دادن دختران در بدل حل منازعات، محرومکردن زنان از میراث و دخالت خویشاوندان مرد در زندگی و دارایی بیوهها، از جمله مشکلاتی است که زنان در برخی مناطق با آن روبهرو هستند.
با آنکه زنان حق میراث و مالکیت دارند، بسیاری از آنان در عمل نمیتوانند از این حقوق استفاده کنند. فشار خانواده، ترس از قطع روابط خویشاوندی و دشواری دسترسی به مراجع عدلی و قضایی از موانع عمده است.
حلیمه، نام مستعار زنی در ولایت لوگر، پس از مرگ پدرش خواستار سهم خود از میراث شد. او توانست از دادگاه حکمی به نفع خود بگیرد، اما این اقدام باعث شد برادران و شماری از خویشاوندانش روابط خود را با او قطع کنند.
حلیمه به افغانستان اینترنشنال گفت: «برادران و خویشاوندانم این را ننگ میدانند که یک زن سهم خود را از دارایی پدرش بخواهد، اما مادرم و شوهرم از من حمایت کردند.»
در برخی مناطق روستایی، خانوادهها با این استدلال که واگذاری زمین به زنان ممکن است زمینه اختلافهای قومی و خانوادگی را فراهم کند، آنان را از میراث محروم میکنند.
یکی از بزرگان قومی در لوگر که در حل منازعات مربوط به زمین نقش دارد، به افغانستان اینترنشنال گفت که در برخی موارد، زمین به نام زن میشود، اما کنترول آن عملاً به دست شوهرش میافتد.
به گفته او، اگر شوهر زن از قبیله یا منطقه دیگری باشد، برخی خانوادهها حضور او را در زمینهای موروثی خود نمیپذیرند.
او گفت: «گاهی این موضوع باعث منازعه میشود، زیرا برخی مردم نمیتوانند حضور داماد را در زمینهای خود تحمل کنند. البته این یک مسئله عمومی نیست و در برخی موارد راهحلهای بدیل پیدا کردهایم. برای مثال، زمین به نفع زن به برادرش فروخته شده و سهم او نیز پرداخت شده است.»
این بزرگ قومی گفت که چنین اختلافهایی در همه خانوادهها وجود ندارد و در برخی موارد، اعضای خانواده با توافق یکدیگر سهم زنان را پرداخت میکنند.
با این حال، تجربه حلیمه نشان میدهد که مطالبه حق میراث برای برخی زنان میتواند به بهای قطع روابط خانوادگی تمام شود.
کار فراوان، درآمد اندک و اختیار محدود
پانزدهم اکتوبر، روز جهانی زنان روستایی است. این روز برای توجه به نقش زنان در تولید محصولات زراعتی، تامین مواد غذایی و اقتصاد خانواده نامگذاری شده است.
در افغانستان، زنان روستایی بخش مهمی از نیروی کار زراعت، مالداری و صنایع دستی را تشکیل میدهند، اما بسیاری از آنان نه دستمزد منظمی دارند و نه اختیار کافی بر درآمد و دارایی خود.
روایت زرینه، گلچهره و دیگر زنانی که افغانستان اینترنشنال با آنان گفتوگو کرده، نشان میدهد که مشکلات آنان تنها به سنگینی کار روزانه محدود نیست. این زنان خواهان حق مالکیت، دسترسی به بازار، فرصت آموزش و سهم بیشتر در تصمیمگیریهای خانوادهاند.
در کنار این مشکلات، محدودیتهای طالبان بر تحصیل و اشتغال زنان نیز راههای دستیابی آنان به استقلال اقتصادی را محدودتر کرده است. بسیاری از زنان تحصیلکرده که میتوانستند در ادارهها، مراکز صحی و فعالیتهای اقتصادی کار کنند، اکنون از شغل و درآمد محروم شدهاند.
زنان روستایی همچنان از صبح زود تا شام کار میکنند و در تامین مخارج خانواده سهم دارند، اما بسیاری از آنان هنوز اختیار چندانی بر حاصل زحمات خود ندارند.