اوزبیکستان یک افغان را به اتهام قاچاق مواد مخدر بازداشت کرد
دفتر مطبوعاتی سرویس امنیت دولتی اوزبیکستان اعلام کرد که نیروهای امنیتی این کشور یک شهروند افغانستان را به اتهام قاچاق مواد مخدر در گذرگاه گمرکی آیریتوم بازداشت کردند. به گفته این نهاد، از موتر و محل اقامت این مرد در شهر ترمذ، حدود یک کیلو و ۸۰۰ گرام تریاک و هرویین کشف شده است.
بر اساس بیانیه این نهاد که روز شنبه، ۲۳ عقرب، منتشر شد، این شهروند افغانستان متولد سال ۱۹۶۶ است و با یک موتر تویوتا به گذرگاه گمرکی آیریتوم رفته بود. نام و هویت او اعلام نشده است.
سرویس امنیت دولتی اوزبیکستان اعلام کرده است که نیروهای امنیتی برای شناسایی فردی که قرار بود مواد مخدر را در داخل این کشور تحویل بگیرد، عملیات دیگری انجام دادند. در نتیجه این عملیات، یک شهروند اوزبیکستانی ساکن شهرستان دنائو در استان سرخان‌دریا بازداشت شد.
بر اساس این بیانیه، علیه هر دو نفر پرونده جنایی تشکیل شده و تحقیقات در این زمینه ادامه دارد.
این رویداد در حالی رخ داده است که قاچاق مواد مخدر از افغانستان به کشورهای منطقه، از جمله اوزبیکستان، تاجیکستان و ایران، همچنان ادامه دارد.
بر اساس گزارش سال ۲۰۲۶ دفتر مبارزه با مواد مخدر و جرایم سازمان ملل متحد، کشت کوکنار در افغانستان در مقایسه با سال گذشته ۳۳۰ درصد و تولید تریاک ۴۰۰ درصد افزایش یافته است. بر بنیاد این گزارش، مساحت زمین‌های زیر کشت کوکنار از حدود ۱۰ هزار هکتار در سال ۲۰۲۵ به بیش از ۴۳ هزار هکتار در سال ۲۰۲۶ رسیده است.
گزارش‌ها از قاچاق گسترده نفت عراق به ایران و انتقال آن به افغانستان و کشورهای آسیای مرکزی حکایت دارد.
شماری از تاجران و ناظران اقتصادی می‌گویند که جمهوری اسلامی و اداره طالبان با استفاده از پرداخت نقدی و مسیرهای زمینی، تحریم‌های بین‌المللی را دور می‌زنند.
یک دیپلومات پیشین افغانستان می‌گوید که سپاه پاسداران در این شبکه نقش محوری دارد و بخشی از معاملات با هدف پول‌شویی و تطمیع افراد مرتبط با طالبان انجام می‌شود.
قاچاق نفت عراق به افغانستان و انتقال آن از این کشور به بازارهای آسیای مرکزی، پس از آن مورد توجه قرار گرفت که شبکه اسکای‌نیوز عربی به نقل از منابع استخباراتی عراق از انتقال نفت شمال این کشور به ایران و سپس فروش آن در افغانستان خبر داد.
بر اساس این گزارش، شبکه‌هایی در اقلیم کردستان عراق، نفت خام و فرآورده‌های نفتی را از میدان‌های نفتی کرکوک و سلیمانیه قاچاق می‌کنند. بخشی از این محموله‌ها به ایران انتقال می‌یابد و پس از تصفیه، در بازار افغانستان فروخته می‌شود.
محموله‌های نفتی با تانکرهای ایرانی از مناطق شرقی ایران به مرز افغانستان انتقال می‌یابند و پس از عبور از گذرگاه‌های مرزی، در ذخیره‌گاه‌های بزرگ در شهرهای نزدیک مرز تخلیه می‌شوند. این ذخیره‌گاه‌ها را شرکت‌های خصوصی واردکننده افغان اداره می‌کنند.
سپس فرآورده‌های نفتی با تانکرهای کوچک‌تر به جایگاه‌های سوخت و مصرف‌کنندگان در شهرها و ولایت‌های افغانستان انتقال می‌یابند.
در واکنش به این گزارش‌ها، هیبت الحلبوسی، رئیس پارلمان عراق، دستور تشکیل یک کمیته موقت تحقیقاتی را برای بررسی اطلاعات مربوط به قاچاق نفت از میدان‌های نفتی کرکوک و اقلیم کردستان به افغانستان از مسیر ایران صادر کرده است. هم‌زمان، نخست‌وزیر عراق نیز دستور داده است که درباره سرقت و قاچاق فرآورده‌های نفتی در این کشور تحقیق شود.
افغانستان بخش عمده نیاز نفتی خود را از خارج تأمین می‌کند و ایران، عراق و ترکمنستان از مهم‌ترین تأمین‌کنندگان نفت این کشور هستند.
تاجران و سرمایه‌گذاران می‌گویند که بخش عمده نفت ایران از گذرگاه‌های ولایت نیمروز، فراه و بندر اسلام‌قلعه وارد افغانستان می‌شود؛ اما نفت قاچاقی عراق عمدتا از راه تورغندی به افغانستان انتقال می‌یابد.
در اول نوامبر مقام‌های محلی طالبان در هرات اعلام کردند که صدها تانکر نفت را در شش ماهه گذشته به دلیل کیفیت پایین مسترد کرده‌اند.
نفت ارزان عراق در بازار افغانستان و آسیای مرکزی
حسیب فرامرز پژوهشگر اقتصادی، می‌گوید حجم نفتی که از عراق به افغانستان می‌رسد، در مقایسه با نفت ایران کمتر است، اما انتقال نفت ایران به افغانستان و سپس کشورهای آسیای مرکزی، به‌ویژه اوزبیکستان، در مقیاس گسترده‌تری صورت می‌گیرد.
به گفته او، جنگ روسیه و اوکراین و اختلال در صادرات نفت به برخی کشورهای آسیای مرکزی، نیاز این بازارها به منابع جایگزین سوخت را افزایش داده است. در چنین شرایطی، نفت ایران و عراق از مسیر زمینی افغانستان به بازارهای منطقه منتقل می‌شود.
او می‌گوید بخش عمده این معاملات به‌صورت نقدی انجام می‌شود تا محدودیت‌های بانکی ناشی از تحریم‌ها دور زده شود. به گفته او، نفت از ایران و ترکمنستان به افغانستان انتقال می‌یابد، از بندر حیرتان وارد بازار اوزبیکستان می‌شود و بخشی از آن نیز به تاجیکستان می‌رسد.
او می‌افزاید که نیاز داخلی افغانستان نیز از طریق همین شبکه تأمین می‌شود و افراد مورد نظر اداره طالبان در این روند مشارکت دارند.
این پژوهشگر اقتصادی همچنین می‌گوید در گذشته، نظارت ماهواره‌ای امریکا بر مسیرهای انتقال نفت وجود داشت، اما به باور او، اکنون این نظارت مانند گذشته نیست.
در قوس ۱۴۰۳، خبرگزاری رویترز به نقل از منابع گزارش داد که یک شبکه پیچیده قاچاق نفت کوره در عراق هر سال از یک تا سه میلیارد دالر برای جمهوری اسلامی و گروه‌های نیابتی آن درآمدزایی می‌کند.
به گفته این منابع، شبکه‌ای از شرکت‌ها، گروه‌ها و افراد در عراق، ایران و کشورهای خلیج فارس در عملیات قاچاقی دست دارند که نفت کوره عراق را با استفاده از سیاست‌های دولت این کشور با قیمت‌های یارانه‌ای به کارخانه‌های آسفالت در این کشور می‌فروشند.
برای نخستین بار، انتقال ریلی محموله‌های نفتی عراق به افغانستان از مسیر کرمانشاه ایران آغاز شد. رسانه‌های ایرانی در ماه اسد امسال گزارش دادند که این محموله‌ها از طریق راه‌آهن کرمانشاه، در غرب ایران، وارد شبکه ریلی این کشور می‌شود و سپس به افغانستان انتقال می‌یابد.
نقش شبکه‌های تجاری و اداره طالبان
یک تاجر شناخته‌شده و دخیل در این روند که نخواست نامش در گزارش ذکر شود، می‌گوید بخش عمده سوخت وارداتی افغانستان از مسیر ایران و ترکمنستان تأمین می‌شود. به گفته او، سوخت ترکمنستان از مسیر بندر آقینه وارد افغانستان می‌شود، در حالی که محموله‌های ایرانی بیشتر از مسیر ولایت‌های نیمروز و فراه به کشور می‌رسند.
او می‌گوید حجم واردات سوخت از ایران قابل توجه است و بخشی از نفت عراق نیز پس از انتقال به ایران و تصفیه در آن کشور، وارد افغانستان می‌شود. به گفته این تاجر، برخی محموله‌ها نیز مستقیماً از عراق انتقال می‌یابند.
او می‌افزاید که بخشی از این فرآورده‌ها پس از ورود به افغانستان، به اوزبیکستان و تاجیکستان صادر می‌شود؛ زیرا هزینه تمام‌شده آن‌ها در مقایسه با منابع دیگر پایین‌تر است.
این تاجر می‌گوید این معاملات با هدف دور زدن تحریم‌ها و از طریق شبکه‌های تجاری ایرانی و افغان انجام می‌شود. به گفته او، افراد مرتبط با اداره طالبان نیز در این روند مشارکت دارند و برای انتقال و تجارت این محموله‌ها تسهیلات فراهم می‌کنند.
او معتقد است که ورود حجم گسترده سوخت ارزان از مسیر ایران، موقعیت تجاری صادرکنندگان ترکمنستانی را نیز تحت تأثیر قرار داده است.
سپاه پاسداران؛ نفت به‌جای پول و تطمیع افراد طالبان
معین پیشین وزارت خارجه افغانستان می‌گوید سپاه پاسداران انقلاب اسلامی به‌گونه نزدیک با شماری از اعضای طالبان در تجارت نفت و گاز همکاری دارد.
این دیپلومات پیشین که نخواست نامش در گزارش ذکر شود، می‌گوید قاچاق نفت از عراق پدیده تازه‌ای نیست و شبکه‌های مربوط به آن سال‌ها پیش از این نیز فعالیت داشته‌اند؛ اما به گفته او، آنچه در شرایط کنونی اهمیت دارد، استفاده از این شبکه برای دو هدف عمده است: «پول‌شویی و تطمیع سران طالبان».
او می‌گوید سپاه پاسداران در رأس این روند قرار دارد و بخشی از همکاری‌ها با طالبان از طریق پرداخت نفت و گاز به‌جای پول نقد صورت می‌گیرد. به گفته او، شماری از چهره‌های طالبان، از جمله ابراهیم صدر و قیوم ذاکر و یکی از اعضای خانواده ملا منصور، رهبر سابق طالبان، در این معاملات دخیل هستند.
این دیپلومات پیشین همچنین مدعی است که سفارت جمهوری اسلامی در کابل برای انتقال پول از شبکه صرافی سرای شهزاده و همکاری افراد محلی طالبان در هرات استفاده می‌کند. به گفته او، قاچاق دالر نیز بخشی از این سازوکار است.
او می‌گوید جمهوری اسلامی با همکاری افراد مرتبط با طالبان، محدودیت‌های ناشی از تحریم‌ها را دور می‌زند و بخشی از کالاهای خود را به افغانستان و اوزبیکستان انتقال می‌دهد و سپس این کالاها با نام تولیدات افغانستان و اوزبیکستان در بازارها عرضه می‌شوند.
به باور این منبع، سپاه پاسداران در هماهنگی این معاملات، از انتقال نفت و فروش آن گرفته تا جابه‌جایی پول، نقش محوری دارد.
او همچنین می‌گوید شماری از اعضای خانواده طالبان، مقام‌های پیشین و تاجران شناخته‌شده در این روند دخیل هستند.
این دیپلومات پیشین، سازوکار پرداخت نفت و گاز به افراد بانفوذ طالبان را نوعی «تطمیع با نفت و گاز» توصیف می‌کند؛ روشی که به گفته او، جمهوری اسلامی از آن برای جلب همکاری و تأمین منافع خود استفاده می‌کند.
او مدعی است که امریکا از این روند آگاه است و برای متوقف کردن همکاری‌های قاچاقی اداره طالبان با جمهوری اسلامی، فشار بر این گروه را افزایش داده است. با این حال، او جزئیات مشخصی درباره این فشارها ارائه نکرد.
هدف از قاچاق نفت به افغانستان، دورزدن تحریم‌های امریکا و غرب است. جمهوری اسلامی با تحریم‌های بی‌سابقه روبه‌روست. طالبان متهم است که در دورزدن تحریم‌ها به ویژه پس از جنگ با جمهوری اسلامی همکاری کرده است.
شفیق شرق، دیپلومات پیشین افغانستان در ایران، می‌گوید سطح و دامنه تحریم‌های غرب علیه جمهوری اسلامی و اداره طالبان یکسان نیست. به گفته او، ایران با محدودیت‌های گسترده بین‌المللی در بخش‌های مختلف اقتصادی و مالی روبه‌رو است، در حالی که تحریم‌های اعمال‌شده بر طالبان ماهیت و دامنه متفاوتی دارد.
شرق معتقد است که تهران و اداره طالبان در چارچوب یک تعامل پنهانی، از ظرفیت‌های تجاری افغانستان برای ادامه معاملات نفتی استفاده می‌کنند.
او می‌گوید در این سازوکار، نفت عراق به نام افغانستان خریداری می‌شود و پس از انتقال به ایران، به‌عنوان کالای ایرانی به بازارهای افغانستان و منطقه صادر می‌شود.
به باور این دیپلومات پیشین، جمهوری اسلامی در دوره حاکمیت طالبان از فرصت‌های اقتصادی و تجاری افغانستان بهره قابل توجهی برده است. او این روابط را «معامله‌ای دوجانبه» می‌داند که در آن هر طرف در برابر همکاری، امتیازهایی به دست می‌آورد.
یک تاجر شناخته‌شده هراتی نیز گفت که نفت عراق از راه ایران وارد افغانستان می‌شود. به گفته او، بسته به شرایط در عراق و افغانستان، حجم واردات نفت متفاوت است. این تاجر معروف گفت که انتقال نفت از عراق از سال‌ها بدین سو ادامه دارد.
بازار منطقه‌ای و پیامدهای اقتصادی
گسترش انتقال سوخت از ایران به افغانستان و سپس آسیای مرکزی، نشان‌دهنده شکل‌گیری یک شبکه تجاری فرامرزی است که در آن افغانستان نه‌تنها بازار مصرف، بلکه مسیر انتقال فرآورده‌های نفتی به کشورهای همسایه نیز محسوب می‌شود.
اوزبیکستان و تاجیکستان از بازارهای مقصد این محموله‌ها معرفی شده‌اند. در شرایطی که هزینه واردات سوخت و دسترسی به منابع تأمین انرژی برای کشورهای منطقه اهمیت دارد، قیمت پایین‌تر فرآورده‌های نفتی می‌تواند انگیزه‌ای برای خرید از این مسیر باشد.
با این حال، استفاده از مسیرهای غیررسمی، پرداخت نقدی و شبکه‌های تجاری واسطه، شفافیت معاملات را کاهش می‌دهد و بررسی منشأ واقعی نفت و درآمد حاصل از فروش آن را دشوار می‌سازد.
تجارت نفت در مسیر ایران، افغانستان و آسیای مرکزی فراتر از تأمین نیاز داخلی افغانستان رفته است. این شبکه می‌تواند برای تهران راهی جهت گسترش بازار فروش فرآورده‌های نفتی و برای شبکه‌های تجاری مرتبط با اداره طالبان منبع درآمد و امتیاز اقتصادی باشد.
لینا هشت ساله بود که حکومت نخست طالبان در قوس ۱۳۸۰ در کابل فروپاشید. مادرش که پیش از تسلط طالبان معلم بود، خواندن و نوشتن را در خانه به او آموخته بود؛ اما لینا هنوز نمی‌دانست که روزی فرصت رفتن به مکتب و ادامه آموزش را خواهد یافت.
پس از فروپاشی نخستین حکومت طالبان و بازگشایی مکاتب، لینا شامل صنف دوم شد. او می‌گوید فضای مکتب برایش تجربه‌ای تازه و دنیایی ناشناخته بود؛ دنیایی که تا آن زمان تنها وصف آن را از دیگران شنیده بود.
این فرصت آموزشی نگاه او را به آینده تغییر داد. لینا بعدها خبرنگاری را به‌عنوان حرفه مورد علاقه‌اش انتخاب کرد و اکنون در خارج از افغانستان در عرصه رسانه فعالیت می‌کند.
با این حال، همه دختران خانواده او فرصت مشابهی نیافتند. خواهران بزرگ‌تر لینا در دوره نخست حاکمیت طالبان از آموزش محروم ماندند. به گفته او، پس از بازگشایی مکاتب نیز خواهرانش به دلیل سن و شرایط اجتماعی نتوانستند تحصیلات ناتمام خود را از سر بگیرند.
لینا به افغانستان اینترنشنال گفت: «من بسیار خوش‌شانس بودم که در سن مناسبی نور آموزش به زندگی‌ام تابید، اما بخت با خواهران بزرگ‌ترم یاری نکرد. آن‌ها هنوز هم نتوانسته‌اند تحصیلات خود را تکمیل کنند.»
بازگشت زنان پس از پنج سال خاموشی
در دوره پنج‌ساله نخستین حکومت طالبان، زنان از رفتن به مکاتب و دانشگاه‌ها، اشتغال در بسیاری از بخش‌های دولتی و اجتماعی و حضور در عرصه‌های مختلف زندگی عمومی محروم بودند. ممنوعیت آموزش دختران، محدودیت اشتغال و رفت‌وآمد زنان و جلوگیری از حضور آنان در فضای عمومی، زندگی میلیون‌ها زن و دختر افغان را تحت تأثیر قرار داده بود.
برخی خانواده‌ها در پی این محدودیت‌ها ناگزیر به ترک افغانستان شدند و زنانی که در کشور ماندند، مجبور بودند فعالیت‌های خود را در شرایطی دشوار و با محدودیت‌های شدید ادامه دهند.
با سقوط حکومت طالبان در سال ۱۳۸۰، فرصت‌های تازه‌ای برای حضور زنان در عرصه‌های مختلف فراهم شد. یکی از جلوه‌های این تحول را می‌شد در لویه جرگه اضطراری کابل دید؛ جایی که بیش از ۱۵۰۰ نماینده از ولایت‌های مختلف افغانستان گرد هم آمده بودند و حدود ۲۰۰ نفر آنان را زنان تشکیل می‌دادند. این در حالی بود که تنها چند ماه پیش از آن، زنان از مشارکت در زندگی سیاسی و اجتماعی کشور محروم بودند.
یکی از نمایندگان زن از یک ولایت جنوب‌شرقی افغانستان که به دلیل نگرانی‌های امنیتی نخواست نامش فاش شود، گفت در دوره نخست حاکمیت طالبان پنج سال را در خانه سپری کرده و تصور روشنی از آینده خود نداشته است.
او پیش از آن به‌عنوان آموزگار و مدیر مکتب کار می‌کرد، اما در دوران حکومت طالبان، به‌صورت پنهانی و زیر عنوان آموزش قرآن کریم، صنف‌هایی تشکیل داده بود و به بیش از ۳۰ دختر خواندن و نوشتن می‌آموخت.
پس از سقوط طالبان و بازگشایی مکاتب، زمانی که همان دختران توانستند دوباره به مکتب بروند، برای او به یکی از شادترین لحظه‌های زندگی‌اش تبدیل شد. او در منطقه خود خانه‌به‌خانه می‌رفت و خانواده‌ها را تشویق می‌کرد دختران و خواهران‌شان را به مکتب بفرستند.
تلاش‌های او در میان مردم محل با استقبال روبه‌رو شد و سرانجام باشندگان منطقه، او را به‌عنوان نماینده خود برای شرکت در لویه جرگه اضطراری انتخاب کردند.
این زن گفت: «وقتی پس از مدت‌ها زنان و مردان را در یک میدان، بدون تبعیض جنسیتی و در کنار یکدیگر دیدم، نسبت به آینده افغانستان امیدوار شدم.»
«سیاست چادری دیگر به پایان رسیده است»
آیا یک زن می‌تواند لباس دلخواه خود را بپوشد و بدون ترس به محل کارش برود؟
حلیمه احمدی در دوران نخستین حکومت طالبان پاسخی برای این پرسش نداشت. اما پس از تحولات سال ۲۰۰۱، روزهایی را تجربه کرد که می‌توانست بدون چادری به مناطق دوردست و روستاها سفر کند.
پس از سقوط طالبان، او در یکی از سفرهای کاری خود برای نخستین بار بدون چادری به منطقه‌ای دوردست در ولایت کابل رفت. حلیمه لباس سنتی زنان کابل را پوشیده و روسری بر سر داشت، اما ظاهرش برای مردم آن منطقه چنان ناآشنا بود که تصور می‌کردند مهمانی از کشوری دیگر به آنجا آمده است.
حلیمه در دوران حکومت طالبان نیز در ولایت تخار، در یکی از پروژه‌های مرتبط با زنان در موسسه «اکتید» کار می‌کرد، اما از وضعیت موجود رضایت نداشت. به گفته او، در آن زمان چنین فرصت‌هایی برای همه زنان افغانستان فراهم نبود.
پس از تشکیل وزارت امور زنان در حکومت جدید، از او خواسته شد از تخار به کابل برود. او نیز همراه با خانواده‌اش راهی پایتخت شد.
حلیمه گفت: «در مسیر راه، شوهرم چندین بار از من خواست که به دلایل امنیتی چادری بپوشم، اما من با اطمینان به او می‌گفتم که آرام باش، هیچ مشکلی وجود ندارد؛ سیاست چادری دیگر به پایان رسیده است.»
او چند سال بعد کار خود را به‌عنوان رئیس امور زنان آغاز کرد، اما به گفته او، آثار محرومیت پنج‌ساله همچنان تا پایان در زندگی‌اش احساس می‌شد.
بازگشت سایه محرومیت بر زندگی زنان
حاکمیت دوباره طالبان بر افغانستان در اسد ۱۴۰۰، روند زندگی زنان افغان را که پس از سقوط حاکمیت نخست این گروه در سال ۱۳۸۰ آغاز شده بود، به‌طور اساسی تغییر داد.
مکاتبی که برای نخستین بار درهای آموزش را به روی دخترانی مانند لینا گشوده بودند، بار دیگر به روی شمار زیادی از دختران بسته شدند. حضور زنان در دانشگاه‌ها، ادارات دولتی، رسانه‌ها و فعالیت‌های عمومی به‌شدت محدود شد.
وزارت امور زنان نیز منحل و ساختمان آن به وزارت امر به معروف واگذار شد. نهاد دولتی‌ای که نزدیک به بیست سال مسئولیت حمایت از حقوق زنان و حضور اجتماعی آنان را بر عهده داشت، از میان رفت.
بر اساس گزارش صندوق حمایت از کودکان سازمان ملل متحد، از سال ۱۴۰۰ تاکنون بیش از ۲.۶ میلیون دختر افغان از آموزش متوسطه محروم شده‌اند.
بخش زنان سازمان ملل متحد نیز در گزارشی اعلام کرده است که نزدیک به ۸۰ درصد زنان افغان در گروه سنی ۱۸ تا ۲۹ سال، نه امکان تحصیل دارند، نه شاغل‌اند و نه در بخش‌های حرفه‌ای و تخصصی مشارکت می‌کنند.
حلیمه احمدی درباره بازگشت طالبان به قدرت می‌گوید: «دستاوردهای سال‌های گذشته نباید به این شکل از میان می‌رفتند.»
او بازگشت طالبان به قدرت را عقب‌گرد بزرگی برای دستاوردهای زنان افغان می‌داند. به باور او، زنان و مردان باید تا آخرین لحظه برای جلوگیری از بازگشت طالبان مبارزه می‌کردند تا این گروه در نتیجه سیاست‌های کشورهای خارجی بار دیگر بر افغانستان حاکم نمی‌شد.
این زن اما همچنان امیدوار است که همانند سال ۱۳۸۰، دوره کنونی حکومت طالبان نیز روزی به پایان برسد.
سازمان بهداشت جهانی هشدار داده است که جنوب افغانستان به‌دلیل پایین بودن سطح ایمنی کودکان و ضعف پوشش واکسیناسیون، همچنان کانون اصلی انتقال فلج اطفال است.
بر مبنای آمار این سازمان، از آغاز سال جاری میلادی تاکنون، ۲۵ مورد ابتلا به ویروس وحشی پولیو نوع یک در افغانستان ثبت شده است.
کمیته اضطراری سازمان بهداشت جهانی در گزارش تازه خود که روز جمعه، ۲۲ عقرب، منتشر کرده است، توقف واکسیناسیون خانه‌به‌خانه و مشارکت محدود زنان واکسیناتور را از موانع اصلی ریشه‌کن‌سازی این بیماری در کشور عنوان کرده است.
این سازمان گفته است از زمان نشست قبلی این کمیته در ماه ثور سال جاری تاکنون ۲۲ مورد جدید ابتلا به ویروس وحشی فلج اطفال نوع یک در افغانستان شناسایی شده است. با این حساب، شمار موارد ابتلا در افغانستان از آغاز سال جاری میلادی به ۲۵ مورد رسیده است.
با این‌حال، بررسی‌های افغانستان اینترنشنال نشان می‌دهد که پس از بازگشت طالبان به قدرت، در پنج سال گذشته موارد ابتلا به بیماری فلج اطفال با افزایش ۹۵۰ درصدی، بیش از ۱۰ برابر شده است.
این در حالی است که افغانستان در سال گذشته، ۲۱ مورد ابتلا به فلج اطفال ثبت کرده بود. پاکستان نیز در سال جاری تاکنون چهار مورد ابتلا گزارش کرده است.
بر اساس این گزارش، از آغاز سال ۲۰۲۶ تاکنون ۷۶ نمونه محیطی مثبت از ویروس فلج اطفال در افغانستان شناسایی شده است. این نمونه‌ها از منابع محیطی به دست آمده‌اند و با شمار موارد ابتلای انسانی تفاوت دارند.
جنوب افغانستان، کانون اصلی انتقال ویروس
کمیته اضطراری سازمان بهداشت جهانی می‌گوید با وجود کاهش کلی موارد فلج اطفال در سطح منطقه، انتقال ویروس در افغانستان و پاکستان همچنان ادامه دارد و جنوب افغانستان نگران‌کننده‌ترین منطقه از نظر شدت انتقال این بیماری است.
این کمیته سطح پایین ایمنی جمعیت در برابر ویروس را از عوامل اصلی تداوم انتقال بیماری در مناطق جنوبی افغانستان می‌داند.
در کنار جنوب افغانستان، شرق کشور نیز با افزایش شناسایی ویروس روبه‌رو شده است. گزارش می‌گوید موارد شناسایی ویروس در شرق افغانستان در شش ماه گذشته روند افزایشی داشته و بیشتر این موارد ناشی از انتقال ویروس از مناطق جنوبی کشور بوده است.
سازمان بهداشت جهانی می‌گوید با وجود بهبود کیفیت برنامه واکسیناسیون در شرق افغانستان، دستاوردهای این منطقه هنوز شکننده است و برای جلوگیری از گسترش دوباره ویروس، باید سطح ایمنی جمعیت، به‌ویژه در میان گروه‌های آسیب‌پذیر، حفظ شود.
توقف واکسیناسیون خانه‌به‌خانه و کمبود زنان واکسیناتور
یکی از نگرانی‌های اصلی کمیته اضطراری، ادامه توقف واکسیناسیون خانه‌به‌خانه در افغانستان است. بر اساس این گزارش، این شیوه از میزان ۱۴۰۳ تاکنون اجرا نشده و کارزارهای واکسیناسیون عمدتاً به روش مراجعه به مراکز و محل‌های مشخص انجام می‌شوند.
کمیته می‌گوید این روش در بسیاری از مناطق نتوانسته است همه کودکان را به‌طور منظم و با پوشش کافی واکسینه کند؛ به‌ویژه کودکان خردسال که ممکن است به مراکز واکسیناسیون مراجعه نکنند.
مشارکت زنان به‌عنوان کارکنان واکسیناسیون نیز در افغانستان بسیار محدود است و این مشکل به‌خصوص در مناطق جنوبی کشور برجسته‌تر است.
گزارش هشدار می‌دهد که ترکیب توقف واکسیناسیون خانه‌به‌خانه و حضور اندک زنان واکسیناتور می‌تواند زمینه گسترش جغرافیایی ویروس را در داخل افغانستان و فراتر از مرزهای آن فراهم کند.
کمیته اضطراری از برنامه مبارزه با فلج اطفال افغانستان خواسته است گزینه‌های عملی برای بازگشت واکسیناسیون خانه‌به‌خانه در سراسر کشور را بررسی کند. به گفته این کمیته، شیوه کنونی واکسیناسیون در بسیاری از مناطق، به‌ویژه جنوب افغانستان، پوشش و کیفیت لازم برای ریشه‌کن‌سازی بیماری را تأمین نکرده است.
بازگشت مهاجران از پاکستان و خطر انتقال فرامرزی
سازمان بهداشت جهانی رفت‌وآمد جمعیت میان افغانستان و پاکستان، به‌ویژه بازگشت مهاجران از پاکستان به افغانستان، را از عوامل افزایش خطر انتقال فرامرزی ویروس می‌داند.
در گزارش آمده است که بازگشت مهاجران فاقد اسناد از پاکستان، چالش‌های عملیاتی برنامه واکسیناسیون را بیشتر کرده است. این سازمان تأکید می‌کند که دو کشور باید برای شناسایی و واکسیناسیون جمعیت‌های در حال رفت‌وآمد، هماهنگی نزدیک‌تری داشته باشند.
کمیته اضطراری افغانستان و پاکستان را از نظر همه‌گیری‌شناسی فلج اطفال یک بلوک مشترک می‌داند و هشدار می‌دهد که انتقال ویروس در یکی از این دو کشور، خطر گسترش آن در کشور دیگر را نیز افزایش می‌دهد.
این کمیته همچنین بر ادامه واکسیناسیون افراد در همه گروه‌های سنی در گذرگاه‌های مرزی دو کشور تأکید کرده است.
کارزارهای واکسیناسیون در افغانستان
بر اساس گزارش سازمان بهداشت جهانی، افغانستان در سال ۲۰۲۵ دو کارزار سراسری و پنج کارزار منطقه‌ای واکسیناسیون فلج اطفال برگزار کرد. در سال ۲۰۲۶ تاکنون نیز یک کارزار سراسری و دو کارزار منطقه‌ای در این کشور اجرا شده است.
همچنین واکسیناسیون هدفمند با دوزهای کسری واکسین تزریقی فلج اطفال در مناطق پرخطر شرق، جنوب و جنوب‌شرق افغانستان در سال گذشته انجام شد. این برنامه در سال جاری در مناطق پرخطر شرق کشور ادامه یافته است.
کمیته اضطراری از تلاش‌ها برای بهبود روش‌های اجرایی و اطلاع‌رسانی در کارزارهای واکسیناسیون استقبال کرده، اما تأکید کرده است که این اقدامات هنوز برای توقف انتقال ویروس در سراسر کشور کافی نیست.
تمدید وضعیت اضطراری بین‌المللی فلج اطفال
مدیرکل سازمان بهداشت جهانی روز ۲۱ عقرب ۱۴۰۵ اعلام کرد که خطر گسترش بین‌المللی ویروس فلج اطفال همچنان یک وضعیت اضطراری بهداشت عمومی با نگرانی بین‌المللی است و توصیه‌های موقت برای مقابله با این بیماری را برای سه ماه دیگر تمدید کرد.
افغانستان و پاکستان همچنان در فهرست کشورهای آلوده به ویروس وحشی فلج اطفال نوع یک قرار دارند.
بر اساس توصیه‌های تازه، ساکنان و افرادی که بیش از چهار هفته در کشورهای دارای انتقال ویروس اقامت دارند، باید در فاصله چهار هفته تا ۱۲ ماه پیش از سفر بین‌المللی واکسین شوند و گواهی بین‌المللی واکسیناسیون دریافت کنند.
سازمان بهداشت جهانی می‌گوید با وجود کاهش کلی موارد ابتلا در یک سال گذشته، ادامه انتقال ویروس در جنوب افغانستان و بخش‌هایی از پاکستان، ضعف پوشش واکسیناسیون و رفت‌وآمد جمعیت میان دو کشور همچنان خطر گسترش بین‌المللی این بیماری را حفظ کرده است.
۲۵ سال پیش، شهروندان کابل صبح روز سه‌شنبه، ۲۲ عقرب ۱۳۸۰، هنگامی که از خواب بیدار شدند، با واقعیتی تازه روبه‌رو شدند: رژیم طالبان فروپاشیده و نیروهای این گروه پایتخت را ترک کرده بودند.
طالبان شبانه از کابل گریخته بودند و شهروندان پس از پنج سال حاکمیت این گروه، روز خود را بدون حضور پولیس مذهبی و جنگجویانی آغاز کردند که پیش از آن در خیابان‌ها مردم را لت‌وکوب می‌کردند.
اما با فرار نیروهای طالبان، فضای شهر یک‌باره تغییر نکرد. شماری از مردم هنوز سقوط این رژیم را باور نکرده بودند. در برخی محله‌ها، مردم به استقبال نیروهای مخالف رفتند و در محله‌های دیگر، خانواده‌ها منتظر ماندند تا ببینند نیروهای تازه‌وارد چه خواهند کرد.
فروپاشی رژیم طالبان از یک روز پیش آغاز شده بود. آنتونی دیویس، خبرنگار مجله تایم، شدیدترین نبرد در شمال کابل را در روز دوشنبه، ۲۱ عقرب، بین ساعت‌های ۱:۳۰ تا ۳:۳۰ پس از چاشت ثبت کرده است. تا ساعت ۴:۳۰، زره‌پوش‌های نیروهای مقاومت از خطوط دفاعی طالبان عبور کرده بودند. نیروهای پیش‌رو شامگاه همان روز در قره‌باغ و کلکان توقف کردند.
حدود ساعت ۹ شب، وکیل میرآغا، یکی از بزرگان محلی در حوالی میدان هوایی، از بام خانه‌اش شنید که طالبان درباره سقوط ولسوالی قره‌باغ صحبت می‌کردند. به روایت او، اندکی بعد، روند خروج آنان آغاز شد. مسیرهای خروج متفاوت بود؛ برخی از راه میدان‌شهر و مسیر غزنی، برخی از راه لوگر و شماری نیز از مسیر جلال‌آباد رفتند. خروج طالبان حرکت یک ستون واحد در ساعتی مشخص نبود، بلکه گروه‌ها و موترهای آنان در طول شب از مسیرهای مختلف شهر را ترک می‌کردند.
نیمه‌شب، هشت امدادگر خارجی که در زندان به سر می‌بردند نیز همراه طالبان برده شدند. اجمل میر، نگهبان بازداشتگاه، به خبرگزاری آسوشیتدپرس گفت: «آن‌ها را داخل موتر گذاشتند و نیمه‌شب رفتند.»
از بام هوتل انترکانتیننتال، کاروان موترهای طالبان در حال حرکت به سوی جنوب دیده می‌شد. آسوشیتدپرس گزارش داد که خروج موترها حتی پس از طلوع آفتاب نیز ادامه داشت.
ساعت ۵:۳۰ صبح
محمدگل به روزنامه واشنگتن‌پست گفت که تا ساعت ۵:۳۰ صبح، طالبان خیابان‌ها را ترک کرده بودند و «در سراسر شهر هیچ‌کس نبود».
گزارش‌های خبرنگاران، از مشاهده موترهای در حال عقب‌نشینی تا حضور جنگجویانی که از کاروان‌ها جا مانده بودند، تصویری تدریجی از پایان سلطه رژیم طالبان ارائه می‌دهند.
صبح آن روز، هوا سرد و آسمان پایتخت صاف بود. کیت کلارک، خبرنگار وقت بی‌بی‌سی، در مسیر ورودش به کابل این وضعیت را ثبت کرده است. خبرنگار آیریش‌تایمز نیز شهر را زیر نور آفتاب صبحگاهی و آسمان آبی توصیف کرده بود.
نیروهای مقاومت در مسیر کابل
در مسیر شمال، خانه‌ها و باغ‌های ویران‌شده، آثار آتش‌سوزی در شمالی و گودال‌های ناشی از بمباران، در برابر چشمان خبرنگاران قرار داشت.
ورود نیروهای مقاومت نیز به‌تدریج انجام شد. پیش‌قراولان بامداد روز سه‌شنبه وارد کابل شدند، اما بخش بزرگی از نیروها در کوتل خیرخانه توقف کردند.
کیت کلارک در آنجا تانک‌ها و زره‌پوش‌هایی را مشاهده کرد که مسیر را مسدود کرده بودند. امریکا خواسته بود ورود نیروهای مقاومت به پایتخت تا زمان دستیابی به توافق سیاسی به تأخیر بیفتد. در میان نیروهایی که در نزدیکی کابل حضور داشتند، جنگجویان پنجشیر و شمالی نقش اصلی را ایفا می‌کردند.
«طالبان رفته‌اند»
از سمت شهر، مردان و پسران پیاده و با بایسکل به سوی نیروهای مقاومت می‌آمدند و خبر می‌دادند که طالبان رفته‌اند. سرانجام، مسیر باز شد. کاروان موترها پیچ‌های پایانی جاده را پشت سر گذاشت و با جمعیتی روبه‌رو شد که برای استقبال دست تکان می‌دادند.
مردی به زبان انگلیسی فریاد زد: «به شهر کابل خوش آمدید!» شادی در خیابان‌ها موج می‌زد و صدای هارن موترها با زنگ بایسکل‌ها درهم آمیخته بود.
برای کسانی که عزیزان‌شان از جبهه‌های جنگ یا تبعید بازمی‌گشتند، آن ساعت‌ها فرصتی برای دیدار دوباره بود. فریدون، تخنیکر کمپیوتر، به آیریش‌تایمز گفت: «قدم‌زدن در خیابان چقدر خوب است؛ احساس می‌کنم آزاد شده‌ام.»
آزادی در سخنان او معنایی ساده و روزمره داشت: بیرون‌آمدن و قدم‌زدن در خیابان، بدون ترس از متوقف‌شدن.
شاه مری، عکاس افغان خبرگزاری فرانسه که سال‌ها در دوران حاکمیت طالبان در کابل زندگی کرده بود، بعدها خروج آنان را با تصویری از بازگشت مردم به خیابان‌ها به یاد آورد: «گویی مردم از سایه‌ها بیرون می‌آمدند و دوباره به روشنایی زندگی قدم می‌گذاشتند.»
در خاطره او، شلوغ‌شدن کوچه‌ها نشانه پایان انزوایی بود که حتی حرفه عکاسی را نیز در معرض خطر قرار داده بود.
با این حال، همه نقاط کابل چنین منظره‌ای نداشت. جف تامپسون، خبرنگار شبکه ای‌بی‌سی استرالیا، با یک تکسی زردرنگ از راه فرعی وارد شهر شد و خیابان‌هایی خلوت را دید. او در گزارش زنده خود، حوالی ساعت ۱۱:۴۵ پیش از چاشت، گفت که بسیاری از مردم هنوز در خانه‌های‌شان مانده‌اند.
راکت‌اندازهای رهاشده در مسیر دیده می‌شدند و حضور نیروهای تازه‌وارد هنوز در همه نقاط شهر گسترده نشده بود. در کنار استقبال مردم از نیروهای مقاومت، نگرانی از تکرار تجربه جنگ‌های داخلی نیز وجود داشت. مردم با احتیاط رفتار نیروهای تازه‌وارد را زیر نظر داشتند.
دکان‌های بسته، سلمانی‌های پرمشتری
بازار نیز یک‌دست باز نبود. تیم جودا، خبرنگار شبکه شاهد، بیشتر دکان‌ها را بسته دید؛ اما برخی سلمانی‌ها فعالیت می‌کردند و مردان در بیرون آن‌ها صف کشیده بودند.
پروانه، یکی از سلمانی‌ها، گفت: «این پرکارترین روز زندگی من است.» آقای تامپسون در دکان دیگری نوارهای موسیقی را دید که از مخفیگاه بیرون آورده شده بودند و مردم با شنیدن آن‌ها می‌رقصیدند. جوانی به رویترز گفت: «فقط می‌خواهم از شرش خلاص شوم.» منظور او ریشی بود که به اجبار گذاشته بود.
در پی فرار طالبان از کابل، مردان برای اصلاح موی خود به سلمانی‌ها رفتند
در جریان روز، صدای موسیقی نیز دوباره در شهر شنیده شد. آقای تامپسون در رادیویی که در دوران حاکمیت طالبان «رادیو شریعت» نام داشت، دو گوینده زن را دید که بدون چادری و با چادرهای معمولی نشسته بودند. موسیقی نیز دوباره از رادیو پخش می‌شد. این تغییر برای باشندگانی که در دوران طالبان ممکن بود به‌دلیل شنیدن موسیقی مجازات شوند، معنایی ملموس داشت.
با این حال، بیشتر زنان هنوز چادری می‌پوشیدند. پایان فعالیت پولیس مذهبی طالبان، موسوم به امر به معروف و نهی از منکر، نمی‌توانست ترس و عادت‌های شکل‌گرفته در سال‌های گذشته را در چند ساعت از میان ببرد.
جنگجویان جامانده و انتقام‌گیری
آن روز، پایان تیراندازی و درگیری‌های مسلحانه نبود. مجله تایم از دو جنگجوی عرب در آشپزخانه خانه‌ای در نزدیکی میدان هوایی گزارش داد که پس از درگیری با باشندگان مسلح، با انفجار نارنجک خودکشی کردند. در شهرنو نیز جنگجویان عرب و پاکستانی که از کاروان طالبان جا مانده بودند، درگیر شدند. خبرنگاران اجساد شماری از آنان را در پارک شهرنو مشاهده کردند. گزارش آقای دیویس همچنین از کشته‌شدن زخمی‌ها به دست افراد مسلح محلی حکایت دارد.
شماری از اعضای طالبان از جمله ملا محمد خاکسار، معاون سابق وزارت داخله طالبان، در خانه‌های خود ماندند. خاکسار پیش از آن ریاست استخبارات طالبان را بر عهده داشت و از نزدیکان ملا محمد عمر، بنیانگذار طالبان بود. پس از سقوط کابل، خاکسار از طالبان جدا شد و از دولت جدید افغانستان حمایت کرد. او در انتخابات پارلمانی سال ۲۰۰۵ از قندهار نامزد شد، اما به مجلس راه نیافت. در ۱۴ جنوری ۲۰۰۶، دو مرد موترسایکل‌سوار او را در شهر قندهار به ضرب گلوله کشتند. طالبان مسئولیت قتل او را به عهده گرفتند.
پس از چاشت، واحدهای بیشتری از نیروهای مقاومت وارد کابل شدند و کنترل مراکز دولتی و چهارراه‌ها را به دست گرفتند. رهبران این نیروها از اعزام پولیس برای تأمین نظم و امنیت سخن می‌گفتند، اما خبرنگاران در میان نیروهای تازه‌وارد، سربازانی را نیز مشاهده کردند که از نبرد روز پیش به شهر آمده بودند. در آن روز انتقال قدرت، مرز میان نیروهای نظامی و پولیس چندان روشن نبود.
محمد خاکسار، معاون پیشین وزارت داخله طالبان
با فرارسیدن شام، شهر به‌تدریج زیر کنترل و نظارت نیروهای تازه‌وارد قرار می‌گرفت. در میان امیدهای بزرگ مردم، خواسته‌های ساده و روزمره نیز شنیده می‌شد.
روحینا، دختر نه‌ساله‌ای که آقای جودا با او صحبت کرده بود، آرزویش را چنین بیان کرد: «می‌خواهم به مکتب بروم.» برای او، معنای پایان حاکمیت طالبان می‌توانست از همین دروازه آغاز شود.
بیست‌ودوم عقرب ۱۳۸۰ مسیر زندگی میلیون‌ها شهروند افغانستان را تغییر داد و دریچه‌ای تازه به روی نسلی گشود که تجربه‌ها و انتظارات متفاوتی داشت.
در دو دهه پس از آن، میلیون‌ها کودک، از جمله دختران، به مکتب رفتند؛ زنان وارد دانشگاه‌ها، بازار کار و عرصه سیاست شدند و رسانه‌ها فضای تازه‌ای برای بیان دیدگاه‌ها و طرح مطالبات فراهم کردند. با این حال، جنگ ادامه یافت و برای بسیاری از خانواده‌ها، این سال‌ها با مرگ، آوارگی و مهاجرت همراه بود.
فساد، انحصار قدرت و وابستگی نهادها به حمایت خارجی نیز به تضعیف و فرسایش نظم تازه انجامید؛ ضعف‌هایی که گزارش‌های بعدی سیگار در بررسی دلایل سقوط نظام جمهوری برجسته کردند. بازگشت طالبان در ۲۴ اسد ۱۴۰۰ بسیاری از آزادی‌های به‌دست‌آمده را محدود کرد.
از این منظر، میراث آن صبح دوگانه بود: از یک‌سو، فرصت‌هایی که زندگی میلیون‌ها نفر را دگرگون کرد و از سوی دیگر، ناکامی در ایجاد صلح پایدار و ساختن نهادهایی که بتوانند از آن دستاوردها و فرصت‌ها پاسداری کنند.
شماری از شهروندان افغانستان می‌گویند به دلیل نداشتن مدارک رسمی اقامت در عراق، ماه‌هاست در یک مرکز نگهداری اتباع خارجی در شهر کربلا به سر می‌برند.
آنان گفتند که با وجود پرداخت جریمه و هزینه بلیت بازگشت به افغانستان، هنوز اجازه خروج نیافته‌اند و در شرایط دشواری زندگی می‌کنند.
ویدیویی از محل نگهداری شهروندان افغانستان در عراق به افغانستان اینترنشنال رسیده است که نشان می‌دهد ده‌ها نفر در یک اتاق نگهداری می‌شوند و به‌دلیل کمبود جا، هنگام خوابیدن با دشواری زیادی روبه‌رو هستند.
شماری از این افراد روز جمعه، ۲۲ عقرب، به افغانستان اینترنشنال تأیید کردند که حدود ۴۰ شهروند افغانستان در این محل نگهداری می‌شوند.
یکی از شهروندان افغانستان گفت که در اتاق محل نگهداری آنان حدود ۱۰۰ نفر، به‌شمول شهروندان کشورهای دیگر از جمله پاکستان، حضور دارند.
او گفت که به دلیل حضور شمار زیاد افراد، فضای کافی برای خوابیدن وجود ندارد.
این شهروند که به نمایندگی از دیگر بازداشت‌شدگان صحبت می‌کرد، گفت برخی از شهروندان افغانستان چهار تا شش ماه است که در این محل نگهداری می‌شوند.
او افزود که این افراد به‌دلیل ورود غیرقانونی به عراق بازداشت شده‌اند. به گفته او، شماری از آنان برای زیارت و برخی دیگر برای کار به این کشور رفته بودند.
این شهروند افغانستان گفت که بازداشت‌شدگان جریمه‌های خود را پرداخته و هزینه بلیت هواپیما برای بازگشت به افغانستان را نیز تأمین کرده‌اند، اما هنوز نتوانسته‌اند عراق را ترک کنند.
به گفته او، حدود ۱۰ نفر از بازداشت‌شدگان پس از پرداخت هزینه بلیت، با همراهی دو نفر از مسئولان به میدان هوایی منتقل شدند، اما در آنجا به آنان گفته شد که پرواز لغو شده است. او افزود که این افراد دوباره به محل نگهداری بازگردانده شدند و اکنون از آنان خواسته می‌شود برای خرید بلیت‌های تازه پول پرداخت کنند.
او گفت که این افراد پول کافی برای خرید دوباره بلیت ندارند و تاکنون هیچ‌کس درباره سرنوشت پول‌هایی که پیش‌تر پرداخت کرده‌اند، پاسخ روشنی به آنان نداده است.
این شهروند همچنین از وضعیت غذایی و شرایط زندگی در این محل شکایت کرد و گفت که به مشکلات افراد نگهداری‌شده رسیدگی نمی‌شود.
او افزود که روند بازگشت اتباع برخی کشورهای دیگر، از جمله پاکستان، سریع‌تر انجام می‌شود، اما شهروندان افغانستان همچنان در بلاتکلیفی به سر می‌برند.
او از سفارت و قنسولگری افغانستان در عراق خواست برای رسیدگی به وضعیت این افراد اقدام کنند و زمینه بازگشت آنان به کشور را فراهم سازند.
وزارت داخله عراق پیش‌تر اعلام کرده بود که از آغاز سال جاری میلادی تا ۲۷ میزان، بیش از ۳۲ هزار شهروند خارجی را به‌دلیل نقض قوانین اقامت از این کشور اخراج کرده است. به گفته این وزارت، بیش از ۲۰ هزار نفر از بغداد و بیش از ۱۲ هزار نفر از سایر ولایت‌های عراق اخراج شده‌اند.
