سازمان همکاری شانگهای: از وضعیت امنیتی افغانستان نگرانیم

روابط پکن - دهلی در سال ۲۰۲۰ بعد از درگیری نیروهای دو کشور در منطقه مرزی دستخوش تنش شد. در این درگیری‌ها ۲۰ نظامی هند و چهار نظامی چین کشته شدند.

وانگ یی در دیدار با همتای هندی خود خواستار بهبود و گسترش روابط شده و تاکید کرده که با توجه به وضعیت منطقه باید یکدیگر را حمایت کنند.

چین در تلاش است تا علاوه بر حل مناقشات مرزی با هند، از نفوذ گروه‌هایی که پکن آن‌ها را اسلامگرایان افراطی می‌خواند، جلوگیری کند. مقامات پکن ادعا می‌کنند که این گروه‌ها از مرزها عبور می‌کنند و در ایالت سین‌کیانگ با ایغورها ارتباط می‌گیرند.

با همین ادعا، دولت چین در سال‌های اخیر سرکوب علیه مسلمانان اویغور را به خارج از مرزهای خود گسترش داد و اویغورهای ساکن کشورهای دیگر را با استفاده از روش‌های تهاجمی به سکوت کشاند و در مواردی مقامات محلی را وادار کرده آنان را دستگیر و به چین تحویل دهند.

چین روابط نزدیکی با طالبان دارد و از این گروه نیز خواسته با ایغورها مبارزه کنند. حکومت طالبان که در تقلای به رسمیت شناختن و نجات از بحران اقتصادی است به پکن اطمینان داده که هیچ تهدیدی از خاک افغانستان برای چین ایجاد نخواهد شد.

تویکو فیض‌آسیا، سخنگوی وزارت خارجه اندونزیا گفته است که این کشور «نسبت به این تصمیم طالبان نگران است». او به خبرگزاری اندونزیایی بنارنیوز گفته:‌ «ما امیدواریم که طالبان تجدید نظر کند زیرا همه به تحصیل دسترسی داشته باشند از جمله زنان و دختران. این مسئله همچنان برای برای آینده افغانستان مهم است».

یحیا کولیل استاقف، رئیس نهضت العلما بزرگترین سازمان اسلامی جهان نیز گفته که تحصیل زنان به نفع جامعه است. یحیا در بیانیه‌ای که در وبسایت این سازمان نشر شده، گفته است:‌ «امروز ما قادریم کارهای بیشتری انجام دهیم زیرا ما زنان را داریم». او به در این بیانیه گفته:‌ «لطفا به دختران خود بهترین تحصیلاتی را که می‌توانید، مهیا کنید زیرا آنان کسانی هستند که چگونگی نسل آینده شما را شکل می‌دهند».

منع دختران برای حضور در صنف‌های درسی ششم به بالا، مورد انتقاد شدید جامعه جهانی قرار گرفته است. این در حالی‌ است که طالبان هفت ماه پس از تصرف کابل هنوز تلاش می‌کند تا در داخل و خارج از کشور مشروعیت کسب کند.

اختلافات مرزی و موضوع حقابه ایران و افغانستان همواره یکی از موارد جدی بحث میان دو کشور بوده است.

حدود دو ماه پیش پس از مذاکرات متعدد ایران و طالبان، ذبیح‌الله مجاهد، سخنگوی حکومت طالبان اعلام کرد که این گروه با تمام مواد و محتویات فنی، اساسات حقوقی و پروتکل‌های معاهده آب دریای هلمند که در سال ۱۳۵۱ میان افغانستان و ایران منعقد شده، موافق است و آن را به صورت کامل می‌پذیرد.

وزیر نیروی ایران اما می‌گوید مقدار آبی که باید طبق توافق رهاسازی می‌شد، نشده است. علی‌ اکبر محرابیان صبح امروز جمعه، ۵ حمل به منظور بررسی شرایط آبی، به سیستان و بلوچستان سفر کرد و به مردم این منطقه قول داد مشکل کم‌آبی حل خواهد شد.

در بیانیه سخنگوی وزارت خارجه امریکا آمده است: "ما برخی از تعاملات خود از جمله جلسات برنامه ریزی شده در دوحه را لغو کرده‌ و به صراحت اعلام کرده‌ایم که این تصمیم (تعطیلی مکاتب دختران) را نقطه عطفی بالقوه در تعامل خود می‌دانیم."

یک منبع دیپلماتیک با اشاره به سفر امیرخان متقی گفت: "جت قطری که قرار بود هیات همراه متقی در کابل را ببرد، نیامده است."

وزارت خارجه قطر، که قرار بود میزبان این گفتگوها باشد، به درخواست خبرگزاری رویترز برای اظهار نظر در این مورد پاسخ نداده است.

اجندای دیدارهای دوحه

سه منبع آگاه به رویترز گفتند که رشته دیدارها میان امریکا و مقام‌های اداره طالبان قرار بود در حاشیه نشستی در پایتخت قطر در روزهای شنبه و یکشنبه برگزار شود.

این منابع افزودند که در برخی از جلسات قرار بود نمایندگان سازمان ملل و بانک جهانی نیز حضور داشته باشند.

سخنگوی وزارت خارجه طالبان تایید کرد که یک هیات طالبان به شمول امیرخان متقی، سرپرست این وزارت در انتظار سفر به دوحه بوده است.

قرار بود در نشست‌های دوحه در مورد کمک‌های اقتصادی به افغانستان و همچنین استقلال بانک مرکزی افغانستان و چاپ بانکنوت‌های پول افغانی گفتگو شود.

آزاد کردن پول نقد و صدها میلیون دالر پولی که در حال حاضر در صندوق امانی بانک جهانی نگهداری می‌شود و قرار است برای بخش آموزش افغانستان اختصاص داده شود، در اجندای این گفتگوها بوده است.

پیامدهای تصمیم طالبان

لغو گفتگوهای دوحه اولین نشانه مشخصی است که نشان می‌دهد تحرکات اخیر طالبان در زمینه حقوق بشر و تشکیل حکومت همه شمول می‌تواند مستقیما بر تمایل جامعه بین‌المللی برای کمک به این گروه تأثیر بگذارد. برخی از رهبران طالبان هنوز در فهرست تحریم امریکا قرار دارند.

در همان حال، لغو این دیدارها نشان می‌دهد که حکومت طالبان در دسترسی به کمک‌های خارجی و آزاد کردن میلیاردها دالر پول‌ افغانستان با چالش جدی رو بروست.

قرار است نشست بزرگ اهداکنندگان کمک‌های بشردوستانه در ماه جاری به میزبانی بریتانیا برگزار شود تا برای افغانستان ۴.۴ میلیارد دالر کمک جمع‌آوری کند.

به نظر می‌رسد تصمیم تازه طالبان باعث خواهد شد بسیاری کشورهای که تمایل به کمک نشان داده بودند، پای‌شان را عقب بکشند.

پیشتر، وزیران خارجه زن هفده کشور از جمله آلمان، بریتانیا، آسترالیا و کانادا گفتند: "گستره و وسعت مشارکت کشورهای ما در افغانستان فراتر از کمک های بشردوستانه، با دستاوردها در این زمینه (آموزش دختران) مرتبط خواهد بود."

گریم اسمیت، مشاور ارشد گروه بین‌المللی بحران، درباره تصمیم طالبان گفت: "آنها قطعاً به پای خود شلیک می‌کنند."

طالبان روز چهارشنبه از تعهد قبلی خود مبنی بر باز کردن تمام مکاتب به روی دختران عقب نشینی کردند و گفتند که این مکاتب تا اطلاع ثانی تعطیل خواهند ماند.

سفارت چین در کابل با انتشار اعلامیه‌ای اعلام کرده که بیجینگ تلاش می‌کند افغانستان را شامل دهلیز اقتصادی چین و پاکستان کند.

یانگ یی، وزیر خارجه چین روز پنجشنبه در کابل با ملا عبدالغنی برادر، معاون رییس‌الوزرای طالبان دیدار کرد.

در اعلامیه سفارت چین آمده است که از مشارکت "فعال" افغانستان تحت کنترل طالبان در پروسه همکاری کمربند و جاده استقبال می‌شود و تلاش صورت می‌گیرد تا افغانستان به پلی برای اتصال منطقه‌ای تبدیل شود.

اظهارات سفر چین در باره این که این کشور به‌دنبال حوزه نفوذ در افغانستان نیست در حالی است که در ماه‌های گذشته نمایندگان چندین شرکت چینی به کابل سفر کرده و آمادگی‌شان را در مورد استخراج معادن افغانستان به خصوص معادن لیتیوم اعلام کرده‌اند.

در همان حال، سفر وزیر خارجه چین به افغانستان بیانگر اهمیت ویژه افغانستان تحت کنترل طالبان برای آن کشور است، که خروج نیروهای غربی را فرصت تازه‌ای برای سرمایه‌گذاری در افغانستان می‌داند.

نگرانی امنیتی چین

سفارت چین در کابل می‌گوید طالبان اهمیت زیادی به نگرانی‌های امنیتی چین می‌دهد و تدابیری قوی را برای امنیت افغانستان و امنیت منطقه‌ای روی دست دارد.

در اعلامیه این سفارت آمده است که طالبان ابراز امیدواری کرده که چین این گروه را در ارتقای ظرفیت‌های امنیتی اش کمک کند.

سفارت چین همچنین از این که طالبان وعده داده از خاک افغانستان علیه هیچ کشوری اقدام نخواهد شد، استقبال و ابراز امیدواری کرده که طالبان به تعهداتی خود عمل کنند.

چین که با افغانستان ۷۶ کیلومتر مرز مشترک دارد، به رغم کوتاه و صعب‌العبور بودن آن، نگران عبور و مرور جنگجویان ایغور از این مرز است.

موقعیت ایالت سین کیانک که اقلیت مسلمان ایغور را در خود جای داده، این نگرانی را بیشتر کرده است.

گفته می‌شود شمار زیاد از جنگجویان اسلامگرای ایغور در افغانستان حضور دارند اما طالبان در ماه‌های اول بازگشت شان به‌قدرت اعلام کردند که آنها را از مرز چین دور کرده‌اند.