یک عضو مجلس نمایندگان پیشین میگوید جمعی از زنان تصمیم گرفتهاند برای قدردانی از ایستادگی استادانی که در اعتراض به بسته شدن دانشگاهها به روی دختران استعفا کردهاند، سه معاششان را بپردازند. فوزیه کوفی در توییتی نوشت: «آنهای که با ما در عمل و در قلم همراه هستند را پاس میداریم."
هزاران دانشجو از دانشگاههای سرتاسر کشور نیز اعلام کردند که در اعتراض به فرمان رهبر طالبان مبنی بر ممنوعیت آموزش دختران دیگر در صنفهای خود حاضر نخواهند شد.
فوزیه کوفی میگوید ایستادگی جمعی، توان مقابله ظالم را کم میسازد.
خانم کوفی تاکید کرده است «آنهایی را که در عمل و در قلم همراه زنان هستند را پاس میداریم.»
خانم کوفی گفته که نشانه گرفتن زنان به معنی ترس طالبان از قدرت آنهاست.
پس از بسته شدن دانشگاهها به روی دختران، شماری زیادی از استادان در اعتراض به این تصمیم، استعفا کردند.
شماری از استادان هم گفتهاند که تا بازشدن دوباره دانشگاهها به روی دختران تدریس نخواهند کرد.
بهدنبال منع شدن دختران از رفتن به دانشگاهها و موسسات تحصیلات عالی خصوصی و دولتی، دهها استاد دانشگاه در کابل و ولایات به رسم اعتراض استعفا کردند و شماری نیز گفتند تا بازگشت دوباره دختران به دانشگاهها، از تدریس خودداری میکنند.
دانشجویان صنف سوم دیپارتمنت انرژی دانشکده انجینیری دانشگاه کابل به حمایت از دانشجویان دختر حضور در صنف را تحریم کردند. آنها به ریاست دانشگاه کابل نوشتند: "در اعتراض به بسته شدن دانشگاهها و نهادهای آموزشی به روی دختران، تا باز شدن دوباره آنها در صنف حاضر نخواهیم شد."
پس از تصمیم طالبان به بستن دانشگاهها به روی دختران، شماری زیادی از دانشجویان پسر در حمایت از دختران درس را تحریم کردهاند.
شماری از استادان دانشگاه هم در اعتراض به این تصمیم استعفا کردهاند.
طالبان نه تنها به خواست و اعتراضها توجه نکرده بلکه شماری از دانشجویانی پسر که در قندهار اعتراض کرده بودند را لتوکوب کردند.
پس از گسترش اعتراضها، وزارت تحصیلات عالی طالبان اعلام کرد که تمام دانشگاههای ولایتهای گرمسیر، برای یک هفته تعطیل خواهد بود.
کمیته بینالمللی نجات میگوید از فرمان تازه طالبان درباره ممنوعیت کار زنان در موسسات غیر دولتی ناامید و سرخورده شده است. این کمیته در اعلامیهای گفته است که ارایه خدماتش در افغانستان متکی به کارمندان زن است و در صورتی که نتواند زنان را استخدام کند، فعالیت خود را متوقف میکند.
کمیته بینالمللی نجات، آیسیآرسی از سال ۱۹۸۸ در افغانستان کار میکند. این کمیته در اعلامیه خود گفته که در حال حاضر در دوازده ولایت افغانستان در حوزههای خدمات اضطراری، صحت، آموزش و معیشت خدمات ارایه میکند.
کمیته بینالمللی نجات میگوید کارمندان زن و مرد این نهاد دوشادوش هم در مناطق شهری و روستایی برای شناسایی نیازمندیهای مردم، برنامهریزی و تطبیق برنامهها با در نظر داشت حساسیتهای فرهنگی و آداب و رسوم اجتماعی کار میکنند.
آیسیآرسی میگوید در افغانستان بیش از ۸ هزار کارمند دارد که بیشتر از ۳ هزار آن زنان هستند.
این کمیته افزوده که فرمان تازه طالبان مبنی بر ممنوعیت کار زنان افغان در سازمانهای غیردولتی، پس از دستور قبلی این گروه که زنان را از حضور در دانشگاهها، آموزشهای حرفهای و موسسات خصوصی منع میکند، تأثیرات مادام العمری بر حال و آینده افغانستان خواهد داشت.
این نهاد بینالمللی میگوید که محرومیت زنان از ارائه خدمات بشردوستانه عواقب فاجعهباری برای مردم افغانستان خواهد داشت زیرا خدمات این نهادها به کارمندان زن وابسته است.
کمیته بینالمللی نجات گفته در زمانی که بیش از ۹۷ درصد از جمعیت افغانستان در خطر فقر هستند، این نهاد از طالبان میخواهد که پیامدهای بشردوستانه شدید تصمیم خود را در نظر بگیرند.
این کمیته در اعلامیه خود گفت: «برای ارائه خدمات به کارکنان زن در تمام سطوح سازمان متکی است. اگر اجازه استخدام زنان را نداشته باشیم، نمیتوانیم خدمات خود را به نیازمندان ارایه دهیم. بنابراین، کمیته بینالمللی نجات خدمات ما را در افغانستان متوقف میکند.»
در روزهای گذشته دانشجویان سرتاسر دانشگاههای افغانستان از صنفهای خود بیرون شدند تا درس بزرگی را در بیرون از چهاردیواری دانشگاه تمرین کنند: مشق یک مبارزه تاریخی برای آزادی و عدالت.
در هر رژیم استبدادی، دیکتاتورها سعی میکنند نظام آموزشی را به ابزاری برای ترویج سلطه خود بدل کنند. طالبان نیز پس از بهدست گرفتن قدرت در آگست سال گذشته، دست به تغییرات گسترده در نصاب تحصیلی افغانستان زدند.
آنها تدریس اجباری ثقافت اسلامی را از ۸ کریدت به ۲۴ کریدت افزایش دادند، برخی از دانشکدهها را حذف و تغییراتی را در محتوای جزوههای درسی برخی از دانشکدهها وارد کردند.
هدف طالبان از تغییر نصاب درسی مثل هر رژیم مستبد دیگر پرورش یک نسل مطیع، رام و فرمانبردار است.
همچنین طالبان مثل هر رژیم استبدادی دیگر از «گسترش ترس» به عنوان ابزاری برای تداوم سلطه خود استفاده میکنند.
هنر «نه گفتن»
در میانه رعب و وحشت نظامهای توتالیتر در تاریخ، همواره جنبشهای آزادیخواه، با یک جرقه کوچک آغاز شدهاند.
از جایی که از دل جمعیتی مایوس و وحشتزده، فریادی بلند شده و به فرمانبرداری، اطاعت و تسلیم در برابر ستم «نه» گفته است.
در یک و نیم سال گذشته ناامیدی، بزرگترین مانع در برابر اقدام مدنی علیه طالبان بود.
با این حال، این ترس با استعفای استادان دانشگاهها و تحریم صنوف درسی توسط دانشجویان فرو ریخت. نافرمانی که «یک نه شکوهمند» بود در برابر «همه آریهای دروغین.»
جایی که «جنبش دانشجویی» و «جنبش زنان» به همدیگر میرسند
حرکتی را که دختران پیشرو دانشجو ماهها قبل آغاز کرده بودند، اکنون به بزرگترین حرکت دانشگاهی افغانستان بدل شده است.
دانشجویان دختر در این دادخواهی از مسمومشدن در خوابگاه تا بازجویی، لتوکوب، شکنجه، اخراج از دانشگاه و قتل، هزینههای بسیاری پرداختند.
تا یک هفته قبل آنها حس میکردند در میانه ستم بیپایان طالبان تنها رها شدهاند و جز خودشان، هیچ وجدانی از رنجی که آنها تحمل میکنند تکان نخورده است تا اینکه استادان دانشگاه با استعفا و دانشجویان پسر با نافرمانی مدنی خود ورق را برگرداندند.
در تاریخ افغانستان کمتر اتحاد فراگیر و سرتاسری اینگونه در برابر تصمیم خودسرانه یک رژیم نامشروع در دانشگاهها شکل گرفته بود.
تاکنون دستکم ۶۰ استاد دانشگاه از سرتاسر کشور استعفا دادند و هزاران دانشجو از دانشگاههای سرتاسر کشور اعلام کردند تا زمانی که فرمان ممنوعیت آموزش دختران لغو نشود، در صنفها حاضر نخواهند شد.
نافرمانی دانشجویان به گونه خودجوش شکل گرفت، به سرعت رشد کرد و هیچ تشکل سازمانی گسترده در پشت آن وجود نداشت، با این حال در تظاهرات دانشجویان دانشگاه هرات از آن به عنوان «جنبش دانشجویی» نام برده شد.
در روزهای گذشته «جنبش دانشجویی» به مدد «جنبش زنان افغانستان» رفت و از مطالبات آن با قدرت پشتیبانی کرد.
شاید به دشواری بتوان نمونه دیگری از اتحاد قدرتمند این دو جنبش را در تاریخ افغانستان پیدا کرد.
اقدام دانشجویان و استادان دانشگاهها به جامعه افغانستان نشان داد که اگر اقشار مختلف اجتماع برای دفاع از حقوق صنفی خویش دست به اقدام جمعی بزنند، قادر به تغییر معادلات سیاسی حاکم خواهند شد، هرچند طالبان تا حال با این اعتراضات با خشونت برخورد کرده است.
عفیف باختری گفته بود: «شهر از درد به خود میپیچد / درد هر کس به خودش مربوط است». زمانه ما، زمانه تنهایی انسان است. روزگاری که آدمها هر کدام با ستمهایی که بر آنها تحمیل میشود، تنها رها شدهاند و همدردی، همراهی و حمایت از اقشار آسیبپذیر به فراموشی سپرده شده است.
در چنین وضعیتی، دادخواهی مشترک «جنبش دانشجویی» و «جنبش زنان» الگویی است برای تمرین ایستادگی جمعی در برابر ستمگران.
امکان «فلج نهادهای مجری ستم»
دانشگاهیان نشان دادند که امکانهای کمهزینه برای فلجسازی ادارات دولتی رژیم طالبان وجود دارد.
مقاومت مدنی در سرتاسر جهان از یک واقعیت ساده سرچشمه میگیرد. اینکه هرگاه مردم عام از فرمانبرداری و همکاری با حکومتها پرهیز کنند، نظام آنها واژگون خواهد شد.
دانشجویان در چهار روز گذشته مثال برجسته این فروپاشی را به جامعه افغانستان نشان دادند. آنها با خالی کردن دانشگاهها، وزارت تحصیلات عالی طالبان را ناگزیر کردند که اعلام کند: «دانشگاههای ولایتهای گرمسیر تعطیل شده است.»
اگر نافرمانی مدنی با همین سرعت پیش برود، دیگر وجود وزارت تحصیلات عالی در ساختار رژیم طالبان معنایی نخواهد داشت و میتوان این را به عنوان نقطه آغاز فروپاشی دستگاه دولتی طالبان نام برد.
اگر نامههای ارسال شده دانشجویان به ریاست دانشگاهها را زیر ذرهبین ببرید، میتوان درسهای درخشانی را در آنها پیدا کرد. دانشجویان یکی از صنفهای دانشگاه کابل نوشته بودند: «مبارزه با تبعیض را رسالت خود میدانیم.»
خودداری از فرمانهای ظالمانه که ستم علیه انسانها را مشروعیت میبخشد، وظیفه هر جنبش رهاییبخش در تاریخ بوده است.
شعار «یا همه یا هیچکس» که به عنوان اصلیترین پیام جنبش دانشجویی عمل کرد، در موجز و مختصرترین شکل ممکن، مخالفت جمعی دانشجویان را با حذف، طرد و تبعیض انسانها بازتاب داده است.
نهادهای اکادمیک افغانستان تنها فضایی نیستند که در یک و نیم سال گذشته مورد تاختوتاز طالبان قرار گرفته اند.
فهرستی از جنایات جنگی و جنایت علیه بشریت در این مدت از آدرس طالبان به وقوع پیوسته که از اقشار مختلف قربانی گرفته است.
از کشتار گسترده غیرنظامیان در نقاط مختلف کشور تا کوچ اجباری، بازداشت خودسرانه و ناپدیدسازی اجباری مردم، باجگیری از کسبهکاران و کارگران، فشار بر هنرمندان، سلمانها، رانندگان، دستفروشان، قتل و ناپدیدسازی نظامیان دولت پیشین، شکنجه فعالان حقوق بشر و خبرنگاران و...
جنایتهایی که به رفتار روزمره در رژیم طالبان بدل شده است.
قشر دانشگاهی افغانستان با پرهیز از همکاری با طالبان پیام صریحی به همه صنفهای اجتماعی تحت ستم صادر کردند.
اقدام آنها فراخوانی بود به نافرمانی مدنی گسترده تا فروپاشی رژیم طالبان.
معصوم استانکزی، رئیس هیات مذاکرهکننده صلح دولت پیشین افغانستان میگوید: «رهبری طالبان ثابت کرد که نه از دین چیزی میفهمد نه از حکومت.» به گفته آقای استانکزی: «طالبان قادر نیستند از ملت در برابر استکبار، جهل و فقر محافظت کنند.» او تاکید کرده است که «توهین به زنان شرمآور است.»
رئیس هیات مذاکرهکننده صلح دولت پیشین افغانستان گفته است پاکستان مسئول فاجعه به میان آمده در افغانستان و جهان است.
رهبری طالبان اخیرا با صدور فرمانهای جدید محدودیتهای سختگیرانه در برابر زنان را شدت بخشیده است.
در آخرین مورد حق کار زنان به جز نهادهای صحی، از همه نهادهای دولتی و غیردولتی سلب شده است.
طالبان همچنین به هیچ دختر و زنی اجازه نمیدهد به حق آموزش و پرورش در افغانستان دسترسی داشته باشند.
فرمانهای تازه رهبری طالبان با واکنشهای گسترده داخلی و بینالمللی مواجه شده است.
شماری از موسسات مددرسان خارجی اعلام کردهاند که با ممنوعیت حق کار زنان، حاضر نیستند به خدماتشان در افغانستان ادامه دهند.
چهارمغز مخالفت شدید خود را با تصمیم طالبان مبنی بر ممنوعیت کار زنان اعلام کرده و میگوید کارش را تا رفع ممنوعیت متوقف میکند. چهارمغز میگوید ما کار خود را با یک رویا آغاز کرده بودیم. اینکه آینده بهتری را برای کودکان تضمین کنیم و افغانستان پر از کتاب، آموزش، عشق و صمیمیت باشد.
کتابخانههای سیار چهارمغز در سال ۲۰۱۸ با هدف گسترش تفکر انتقادی در میان کودکان افغانستان آغاز به فعالیت کرد.
اکثریت کارمندان چهارمغز زنان بودند.
این کتابخانههای متحرک زمانی کوچه به کوچه کابل میرفت تا کودکان را به نوشتن و خواندن تشویق کند.
موسسه چهارمغز در سالهای اخیر به جای بسهای متحرک، دکههایی از کتابخانه کوچک را در قسمتهایی از کابل تاسیس کرده بود.
مسئولان کتابخانه چهارمغز میگویند این کتابخانه مشاوری نیز برای کودکان داشت که در زمینه درمان بیماریهای روانی کودکان را مشوره میداد.
چهارمغز میگوید جهان آگاه باشد که پیامدها و تأثیرات چنین ممنوعیتهایی برای زنان، کودکان و کل کشور و نسل آینده افغانستان ویرانگر است.