کاخ سفید روز سهشنبه گفت که جو بایدن و محمد بن سلمان در مورد تلاشها برای جلوگیری از گسترش دامنه جنگ اسرائیل و حماس صحبت کردند. آنها بر انجام اقدامهای گسترده دیپلوماتیک برای «حفظ ثبات منطقه و جلوگیری از گسترش منازعه» موافقت کردند.
کاخ سفید گفت که این دو مقام بلندپایه از نزدیک در این مورد همکاری خواهند کرد.
کاخ سفید افزود که رئیس جمهور ایالات متحده و ولیعهد عربستان از ارسال کمکهای بشردوستانه از مصر به غزه استقبال کردند و گفتند که مردم غزه باید به طور پیوسته به غذا، آب و کمکهای صحی دسترسی داشته باشند.
همچنان، آنها از تلاشها برای رهایی گروگانها از نزد حماس استقبال کرده و خواستار رهایی فوری آنان شده اند.
در بیانیه کاخ سفید آمده است که بایدن و بن سلمان کار برای برقراری «صلح پایدار» میان اسرائیلیها و فلسطینیها پس از کاهش بحران در غزه را مهم دانستند.
در بیانیه بدون اشاره مستقیم به گفتوگوهای اسرائیل و عربستان برای برقراری روابط دیپلوماتیک آمده است که رهبران دو کشور« بر تلاشهایی که در چند ماه گذشته میان عربستان سعودی و ایالات متحده صورت گرفته، خواهند افزود.»
عربستان و اسرائیل با پادرمیانی امریکا برسر روابط دیپلوماتیک به توافقاتی دست یافته اند اما تصور میشود که جنگ غزه تاثیر منفی بر روند نزدیکی اسرائیل و عربستان بر جای خواهد گذاشت.
عربستان و دیگر دولتهای حوزه خلیج فارس نگران اند که گسترش دامنه جنگ حماس و اسرائیل بر امنیت ملی آنان تاثیر منفی بگذارد. از این رو، این کشورها بر آتشبس در غزه و پایان محاصره آنجا تاکید دارند.
اما، کاخ سفید گفته است که آتش بس به نفع حماس تمام خواهد شد.
اسماعیل هنیه با خوشحالی از محل امن زندگیاش در قطر، به تماشای نتایج هولناک مرگبارترین حمله حماس به اسرائیل نشسته است. تصاویر منتشر شده از محل کار رئیس دفتر سیاسی حماس در دوحه او را نشان دادند که جشن گرفته و سجده شکر به جا میآورد.
اسماعیل هنیه کیست و برای رسیدن به جایگاه کنونیاش چه مسیری را طی کرده است؟
بریتانیکا، سیانان و اکونومیکتایمز در گزارشهایی به این پرسشها پرداختهاند.
اوایل زندگی و فعالیت سیاسی
اسماعیل هنیه متولد سال ۱۹۶۲ در اردوگاه آوارگان شاطی در نوار غزه است.
والدین عرب-فلسطینی او در سال ۱۹۴۸ از روستای خود در نزدیکی اشکلون واقع در اسرائیل کنونی آواره شدند و زندگیشان را در اردوگاه پناهندگان نوار غزه گذراندند.
هنیه و همسرش امل، ۱۳ فرزند دارند.
به نوشته اکونومیک تایمز، هنیه یک میلیونر است. او ثروتش را از راه مالیات ۲۰ درصدی بر تمامی کالاهایی به دست آورده که از مصر و از طریق تونلها به نوار غزه میرسند.
بریتانیکا در گزارشی نوشت همانطور که برای کودکان پناهنده معمول است، هنیه در مدرسهای تحصیل کرد که از سوی آژانس امداد و کار سازمان ملل متحد برای آوارگان فلسطینی در «خاور نزدیک» اداره میشد.
او در سال ۱۹۸۱ وارد دانشگاه اسلامی غزه شد و در آنجا ادبیات عرب خواند.
هنیه در دوران دانشجویی انجمن دانشجویی اسلامگرای وابسته به اخوانالمسلمین را رهبری میکرد.
او یکی از اعضای جوان موسس گروه اسلامگرای حماس در سال ۱۹۸۸ بود و روابط نزدیکی با رهبر معنوی این گروه، شیخ احمد یاسین داشت.
هنیه همان ابتدا و در سال ۱۹۸۸ به دلیل شرکت در انتفاضه اول به دست مقامات اسرائیلی دستگیر و به مدت شش ماه زندانی شد.
یک سال بعد هم دوباره دستگیر و زندانی شد تا اینکه در سال ۱۹۹۲ اسرائیل او را همراه حدود ۴۰۰ اسلامگرای دیگر به جنوب لبنان تبعید کرد.
هنیه پس از توافق اسلو در سال ۱۹۹۳ به غزه بازگشت. او پس از بازگشت، به ریاست دانشگاه اسلامی غزه منصوب شد.
نخستوزیری و رهبری حماس
زمینه رهبری هنیه در حماس از سال ۱۹۹۷ و زمانی فراهم شد که او منشی شخصی یاسین و از نزدیکان اصلیاش بود.
این دو در سال ۲۰۰۳ هدف یک سوءقصد از سوی اسرائیل قرار گرفتند.
به گزارش سیانان در آوریل سال ۲۰۰۴ پس از مرگ دو رهبر قبلی حماس، هنیه همراه محمود زهار و سعید صیام، بخشی از «شورای رهبری» مخفی این گروه شبهنظامی شد.
در سال ۲۰۰۶ حماس در انتخابات پارلمانی فلسطین شرکت کرد و هنیه در راس فهرست قرار گرفت. حماس در این انتخابات با کسب ۷۶ کرسی از ۱۳۲ کرسی پارلمان، به پیروزی قاطع رسید.
به این ترتیب هنیه نخستوزیر تشکیلات خودگردان فلسطین شد.
جامعه بینالمللی اما در اعتراض، با تعلیق کمکهای خود به تشکیلات خودگردان به رهبری حماس واکنش نشان داد و فشار مالی قابل توجهی را بر بدنه حاکمیت آن وارد کرد.
روز ۱۴ دسامبر ۲۰۰۶ هنیه از یک سوءقصد در مرز بین مصر و غزه جان سالم به در برد. در این حمله محافظ او کشته و یکی از پسرانش زخمی شد. حماس، گروه فلسطینی فتح را مسوول این حمله دانست.
اوایل ژوئن ۲۰۰۷ حماس پس از یک هفته نبرد با فتح، کنترل نوار غزه را به دست گرفت.
در ۱۴ ژوئن همان سال و در پی تشدید درگیریها میان حماس و فتح، محمود عباس دولت را منحل و هنیه را از سمت نخستوزیری برکنار کرد.
نتیجه این اقدام، شکلگیری یک دولت خودمختار به رهبری حماس و در راس آن اسماعیل هنیه در نوار غزه بود.
جیمی کارتر، رییسجمهوری سابق امریکا در ماه جون سال ۲۰۰۹ با هنیه در غزه ملاقات کرد تا در مورد روند صلح خاورمیانه با او گفتوگو کند.
بلافاصله پس از این دیدار، اسرائیل بسته تحریمی جدیدی را در نوار غزه اجرا و مصر نیز از تصمیم تلآویو پیروی کرد.
بر اساس گزارش سیانان، اسماعیل هنیه روز دوم ماه می سال ۲۰۱۱ کشتن اسامه بن لادن در پاکستان را محکوم و از او بهعنوان یک مبارز مقدس برای مسلمان و قربانی ظلم و ستم امریکا یاد کرد.
هنیه در زمان رهبری حماس در غزه توانست آزادی بیش از هزار اسیر فلسطینی را در ازای گیلاد شالیت، سرباز اسیر اسرائیلی تضمین کند.
علاوه بر این، عملکرد حماس در جنگ با اسرائیل در تابستان ۲۰۱۴ بهطور گسترده از سوی افکار عمومی فلسطین «موفقیتآمیز» تلقی شد.
در همین حال تلاش برای آشتی بین حماس در نوار غزه و تشکیلات خودگردان تحت رهبری فتح در کرانه باختری در جریان بود.
در یکی از این اقدامها طی سال ۲۰۱۴، دولت خودگردان حماس در غزه رسما استعفا داد تا راه را برای تشکیل دولت وحدت با فتح باز کند.
هنیه با این کار، از سمت نخستوزیری خود استعفا داد. او همچنان رهبر محلی حماس در غزه باقی ماند تا اینکه در سال ۲۰۱۷ یحیی سنوار جایگزینش شد.
شورای حماس در ششم ماه می سال ۲۰۱۷ هنیه را به جای خالد مشعل، به ریاست دفتر سیاسی این گروه انتخاب کرد.
چند ماه بعد و در پی به رسمیت شناختن اورشلیم بهعنوان پایتخت اسرائیل از سوی دونالد ترامپ، رییسجمهوری وقت امریکا، هنیه خواستار یک «انتفاضه» دیگر برای مبارزه با اسرائیل شد.
انتساب عنوان تروریست و زندگی در خارج از غزه
سیانان در گزارش خود نوشت که امریکا در ۳۱ ژانویه ۲۰۱۸ هنیه را بهعنوان تروریست معرفی کرد.
پس از آن، هنیه در دسامبر ۲۰۱۹ نوار غزه را ترک و زندگی در ترکیه و قطر را آغاز کرد. با این تصمیم، توانایی او برای نمایندگی حماس در خارج از محاصره غزه بیشتر شد.
مقامات حماس در ماه آگست ۲۰۲۱ اعلام کردند که هنیه دوباره بهعنوان رهبر حماس انتخاب شده است.
گروههای فلسطینی حماس و فتح در ۱۳ اکتبر ۲۰۲۲ با میانجیگری الجزایر به توافق برای آشتی رسیدند.
هنیه با انتشار بیانیهای اعلام کرد که جنبش حماس از دیدار با مقامات فتح برای پایان دادن به شکاف میان فلسطینیان خرسند است.
موشکباران اسرائیل در روز هفتم اکتوبر که منجر به یک جنگ بزرگ میان اسرائیل و حماس شده است، بدون شک نیاز به برنامهریزی دقیق و تایید بالاترین سطوح رهبری حماس، چه در غزه و چه در دوحه داشت.
بر اساس گزارشها، سران حماس از جمله اسماعیل هنیه احتمالا برای این حمله با متحدان منطقهای خود، جمهوری اسلامی و گروه لبنانی حزبالله هماهنگ بودند.
استقرار هنیه در دوحه و خارج از محاصره غزه، امکان ملاقات آزادانه او را با متحدان حماس فراهم کرده است.
رئیس بانک جهانی گفته است که جنگ در خاورمیانه تنشهای ژئوپولیتیک را افزایش داده و خطر بزرگی برای اقتصاد جهان شده است. اجی بانگا روز سهشنبه (٢ عقرب) این موضوع را در کنفرانسی تحت نام «ابتکار سرمایهگذاری» بیان کرد.
به گزارش رویترز، اجی بانگا گفت که سرمایهگذاری خصوصی در اقتصادهای در حال توسعه ضروری است، اما خطرات سیاسی در برخی کشورها مانع این سرمایهگذاری میشود.
رئیس بانک جهانی گفته است: «جنگی که شاهد آن استید، اتفاقاتی که در اسرائیل و غزه به وقوع پیوسته، تغییرات زیادی در جهان و ژئوپولیتیک به وجود خواهد آورد.»
او همچنین گفت: «هرچند تا مدتی پیش، در جهان توسعه یافته همه چیز بهتر از تصور ما به نظر میرسید، اما اکنون ما در مقطع بسیار خطرناکی قرار گرفتهایم.»
رئیس بانک جهانی گفته است که برای انرژیهای تجدیدپذیر در بازارهای نوظهور به میلیاردها دالر نیاز است و پول کافی در خزانه حکومتها یا بانکهای توسعهای چندجانبه وجود ندارد.
بانگا تاکید کرده است که باید بخش خصوصی بههمراه سرمایهاش به میدان بیاید.
مقامهای امریکایی به رویترز گفتند با توجه به نگرانی از حملات «گروههای نیابتی ایران»، ارتش امریکا وضعیت منطقه را زیر نظر داشته و قدمهای جدیدی برای محافظت از نیروهایش و در صورت نیاز بیرون کردن خانوادههای نظامیان امریکایی از منطقه برداشته است.
مقامهای ارشد حکومت جو بایدن، رئیسجمهور امریکا از جمله وزیر دفاع او، لوید آستین، در مورد خطر تشدید حملات به نیروهای امریکایی در خاورمیانه و اینکه ایران میتواند در پی گسترش جنگ اسرائیل و حماس باشد، هشدار دادهاند.
برخی مقامها با حفظ هویت به رویترز گفتهاند که ارتش امریکا برخی تدابیری مانند افزایش گشتزنی نظامی و جمع آوری اطلاعات در خاورمیانه روی دست گرفته است.
ایالات متحده کشتیها و هواپیماهای جنگی را برای بازداشتن ایران و شبه نظامیان آن از حمله بر منافع و نیروهای امریکایی به منطقه فرستاده است.
جنرال مایکل کوریلا، رئیس ستاد فرماندهی مرکزی امریکا در خاورمیانه به رویترز گفت: «با افزایش تعداد حملات و تلاشها برای حمله به مکانهای نظامی ایالات متحده، بازنگری مستمر و اقدامات برای حفاظت از نیروهای ما حیاتی است.»
آقای کوریلا گفت: «اقداماتی که اخیرا برای حفاظت نیروها و استقرار تجهیزات نظامی اضافی ایالات متحده در منطقه در روزهای اخیر انجام شده است، از تلفات جدیتر نیروهای ما در صحنه جلوگیری کرده است.»
پنتاگون گفته که دستور مستقیم از بالاترین سطوح تصمیمگیری در ایران برای انجام این حملات ندیده است، اما در عینحال، سخنگوی شورای امنیت کاخ سفید گفت واضح است که ایران در حال تسهیل چنین حملاتی است.
جان کربی گفت: «ما میدانیم که ایران از نزدیک این رویدادها را زیر نظر دارد و در برخی موارد به طور فعال این حملات را تسهیل میکند.»
منابع امنیتی ایران به رویترز گفتهاند که استراتژی ایران این است که نیروهای نیابتیاش در خاورمیانه مانند حزبالله حملات محدودی را به اهداف اسرائیل و ایالات متحده انجام دهند، اما از دامنزدن به تنش بزرگ برای تهران خودداری کنند.
از زمان آغاز درگیری اسرائیل و غزه، نیروهای امریکایی در عراق و سوریه بارها مورد هدف قرار گرفتهاند. این حملات تاکنون باعث زخمیشدن جزیی چهار نظامی و پنج پیمانکار نظامی امریکایی شده است.
هفته گذشته در سواحل یمن، یک کشتی جنگی امریکایی بیش از ۱۲ پهپاد و چهار موشک کروزی را که حوثیهای مورد حمایت ایران شلیک کرده بودند، سرنگون کرد.
تشدید تنشها در خاور میانه، نیروهای امریکایی را در حالت آمادهباش قرار داده است.
رئیس جمهور فرانسه روز سهشنبه پیشنهاد کرد که دامنه ماموریت ائتلاف بینالمللی که با داعش در عراق و سوریه میجنگد، گسترش یابد و با حماس نیز نبرد کند. امانوئل ماکرون گفت که تروریسم برای فرانسه و اسرائیل یک «دشمن مشترک» است.
مکرون جزئیاتی درباره چگونگی مشارکت ائتلاف دهها کشور به رهبری ایالات متحده برای جنگ با حماس ارائه نکرد.
ائتلاف تحت رهبری ایالات متحده برای مبارزه با داعش در سپتامبر ۲۰۱۴ تشکیل شد و با حملات سنگینش توانست که داعش را شکست داده و از مناطق گستردهای در عراق و سوریه بیرون کند.
ماکرون با اشاره به داعش به خبرنگاران گفت: «فرانسه آماده مشارکت در ائتلاف بینالمللی علیه داعش بوده و در عملیات آن در عراق و سوریه شرکت کردهاست، حالا [آمادهایم] که این ایتلاف علیه حماس نیز بجنگد.»
ماکرون که نسبت به خطرات یک درگیری منطقهای هشدار داد، همچنین گفت که مبارزه با حماس «باید بدون رحم باشد، اما نه بدون قاعده.»
دفتر رئیس جمهور فرانسه گفت که فرانسه با الهامگیری از ایده ایتلاف ضد داعش، برای گفتوگو با اسرائیل و شرکایش علیه حماس آماده است. با این حال، رویترز به نقل از مشاوران ماکرون نوشت که منظور رئیس جمهور فرانسه اعزام سرباز به غزه نیست، بلکه کشورهای عضو ایتلاف میتوانند اطلاعات استخباراتی با اسرائیل شریک کنند.
بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل در مورد پیشنهاد ماکرون اظهار نظر نکرد، اما گفت که این مبارزه نبردی بین «محور شرارت» و «جهان آزاد» است.
او گفت: «این نبرد فقط به ما مربوط نیست، نبرد همه است.»
۳۰ شهروند فرانسه در حمله شبهنظامیان حماس در جنوب اسرائیل در ۱۵ میزان کشته شدند.
رئیس جمهور فرانسه که با خانوادههای قربانیان فرانسوی در فرودگاه تل آویو دیدار کرد، گفت که آزادی ۹ گروگان فرانسوی از بند از اولویتهای فرانسه است.
سفیر اسرائیل سهشنبه به اظهارات دبیرکل سازمان ملل واکنش نشان داد و او را به دلسوزی و جانبداری از حماس به رغم «ارتکاب بدترین جنایات»، متهم کرد. گوترش گفته که حملات حماس «در خلا اتفاق نیفتاده» و «فلسطینیها ۵۶ سال تحت اشغال خفهکننده زیستهاند.»
گیلعاد اردان، سفیر اسرائیل خواست که گوترش « فورا استعفا دهد.»
آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل متحد روز سهشنبه در جلسه شورای امنیت از نقض قوانین بینالمللی در جریان حملات اسرائیل به غزه اظهار تاسف کرد و خواستار آتشبس بشردوستانه فوری شد.
آقای گوترش در جلسه شورای امنیت بدون نام بردن صریح از اسرائیل گفت: «من عمیقا نگران نقض آشکار قوانین بینالمللی بشردوستانه هستم که در غزه شاهد آن هستیم. هیچ درگیری مسلحانه بالاتر از قوانین بشردوستانه بینالمللی نیست.»
دبیرکل سازمان ملل گفت: «نارضایتی مردم فلسطین نمیتواند حملات وحشتناک حماس را توجیه کند. این حملات وحشتناک نمیتواند مجازات دستجمعی مردم فلسطین را توجیه کند. »
آقای گوترش همچنین بر توجیهناپذیری قتلعام و گروگانگیری غیرنظامیان اشاره کرد و گفت: «هیچ چیز نمیتواند قتلعام و ربودن غیرنظامیها یا شلیک موشک به مواضع غیرنظامی را توجیه کند.»
وزیر خارجه اسرائیل در واکنش به اظهارات گوترش، اعلام کرد که دیدار برنامهریزی شده با دبیرکل سازمان ملل را لغو کرده است.
الی کوهن در جلسه شورای امنیت سازمان ملل خطاب به آقای گوترش گفت: «آقای دبیرکل شما در چه دنیایی زندگی میکنید؟»
او در صفحه اکس خود نوشت: «من با دبیرکل سازمان ملل ملاقات نخواهم کرد. پس از هفتم اکتوبر دیگر جایی برای رویکرد متعادل وجود ندارد و حماس باید از جهان پاک شود.»
سفیر اسرائیل در سازمان ملل سخنرانی گوترش را «تکاندهنده» خواند. او در صفحه خود در شبکه اکس در مورد علت درخواست استعفای گوترش نوشت: «هیچ توجیه و دلیلی برای صحبت با کسانی که در برخورد با ارتکاب بدترین جنایات در حق مردم اسرائیل و یهودیان، رحمت و شفقت نشان میدهند، وجود ندارد.»