رسول پارسی، استاد دانشگاه، که از هشت ماه پیش در بازداشت طالبان است، در دستنوشتهای از داخل زندان نوشته: «آزادی آبروی تاریخ بشریت است.» دادگاه طالبان آقای پارسی را به اتهام «تبلیغ علیه نظام» و توهین به «مقدسات» به ۱۶ ماه زندان محکوم کرده است.
رسول پارسی (عبدی) در حاشیه دستنوشته خود نوشته است که "فیصله نهایی دادگاه امارت اسلامی تایید شد". وکیل این استاد دانشگاه علیه حکم ۱۶ ماه زندان دادگاه ابتدایی تقاضای فرجامخواهی کرده بود که دادگاه تجدیدنظر طالبان، این حکم را تایید کرده است.
نزدیکان آقای پارسی به افغانستان اینترنشنال گفتند که آنها برای کاهش محکومیت او به دادگاه عالی طالبان مراجعه خواهند کرد.
رسول پارسی همچنین بخشی از داستان "چارگرد قلا گشتم" نوشته رهنورد زریاب را در داخل زندان دستنویس کرده و آنرا به "رودابههای سرزمین خورشید" پیشکش کرده است.
بهنظر میرسد منظور این استاد دربند دانشگاه از رودابهها، زنان حقطلب افغانستان، و مراد از "سرزمین خورشید"، خراسان باشد که نام تاریخی بخش اعظم سرزمین افغانستان کنونی است.
آقای پارسی پیش از نوروز گذشته از سوی استخبارات طالبان بازداشت و تا مدت زیادی از سرنوشت و محل نگهداری او خبری نبود.
ماه پیش نهضتالله رادفر، وکیل این استاد دانشگاه خبر داد که دادگاه طالبان او را به اتهام توهین به نظام خود به ۱۲ ماه زندان و به اتهام توهین به آنچه مقدسات خوانده شده، به ۱۲۴ ماه زندان محکوم کرده است.
قرار است هشت ماهی که او در بازداشت استخبارات طالبان و زندان پلچرخی بوده، از مدت محکومیتش کم شود.
رئیس مرکز مبارزه با تروریسم کشورهای مستقل مشترکالمنافع هشدار داد که اظهارات رهبران طالبان درباره «صادرات شریعت» خطری برای آسیای میانه است. یوگنی سیسویف روز سهشنبه (۱۶ عقرب) در نشستی در تاشکند افغانستان را منبع «یکی از نگرانیهای ویژه» دانست.
نهمین کنفرانس علمی و عملی ساختار منطقهای ضدتروریسم سازمان همکاری شانگهای ۱۶ عقرب در تاشکند پایتخت اوزبیکستان برگزار شد.
به گزارش خبرگزاری تاس و ریانووستی، یوگنی سیسویف در این نشست تعصبات قومی و مذهبی در پسزمینه «پشتونیزه شدن نخبگان سیاسی» افغانستان را از چالشهای امروز وضعیت این کشور دانست.
رئیس مرکز مبارزه با تروریسم کشورهای مستقل مشترکالمنافع همچنین گفت که طالبان هرچند مبارزه علیه تروریسم را اعلام کرده، اما نمیتواند با نفوذ و تواناییهای روزافزون شاخه خراسان داعش کنار بیاید.
او شمار جنگجویان داعش را در افغانستان «شش هزار نفر» اعلام کرد و افزود: «همه آنها برای کشورهای آسیای میانه یک تهدید مستقیم هستند.»
طالبان میگوید امارات متحده عربی ۲۰ هزار خیمه به وزارت امور مهاجرین این گروه کمک کرده است. وزارت مهاجرین طالبان گفته این کمک را شب گذشته ۱۵ عقرب، در میدان هوایی کابل تحویل گرفته است.
محمد ارسلاح خروتی، معین این وزارت گفته این خیمهها به زودی در دسترس بازگشتکنندگان اجباری از پاکستان قرار میگیرد.
او تاکید کرده مهاجران اخراجی نیاز به کمک دارند و از جامعه جهانی خواسته این زمینه کمک کند.
با اخراج دستهجمعی مهاجران افغان از پاکستان، طالبان در ننگرهار و قندهار برای مهاجران کمپهای موقتی ایجاد کرده است.
سفارت افغانستان در امارات متحده عربی، تحت کنترول طالبان در اعلامیهای از آغاز صدور پاسپورت برای افغانها خبر داد. بر اساس این خبرنامه، قنسولگری افغانستان در ابوظبی از سهشنبه (۱۶ عقرب) صدور پاسپورت را آغاز کرده است.
وزارت خارجه طالبان، عبدالرحمن فدا را سرپرست قنسولگری افغانستان در دبی و بدرالدین حقانی را سرپرستی نمایندگی افغانستان در ابوظبی تعیین کردهاند.
اشرف غنی، رئیسجمهور پیشین افغانستان در امارات متحده عربی بسر میبرد.
تاکنون هیچ کشوری طالبان را به رسمیت نمیشناسد.
معاون رئیسالوزرای طالبان در دیدار با وزیر نیروی ایران گفته رویکرد این گروه درباره آب هلمند به جاست. ملا عبدالغنی برادر به علی اکبر محرابیان گفته هیئت فنی ایران که اخیرا از رودخانه هلمند بازدید کردند، کاهش چند برابر آب این رودخانه را تایید کردند.
حساب کاربری ارگ طالبان روز سه شنبه ۱۶ عقرب، در شبکه اجتماعی اکس نوشت که ملا برادر در دیدار با وزیر نیروی ایران گفته است که افغانستان منابع سرشاری برای تولید برق آبی، بادی، آفتابی و تولید انرژی از زغال سنگ را دارد.
در خبرنامه ارگ همچنین آمده است ملا برادر با علی اکبر محرابیان در باره مدیریت آب، خشکسالی و همکاریهای فنی ایران در زمینه تولید برق در افغانستان و استفاده از سیستمهای آبیاری گفتوگو کرده است.
ملا برادر گفته که در بسیاری از مناطق افغانستان مردم به دلیل نبود آب، مجبور به ترک خانههای شان شدند و برخی هم مهاجرت کردهاند.
جمهوری اسلامی و طالبان در دو سال گذشته تنشهای لفظی درباره حقابه ایران از رودخانه هلمند داشتند.
در پی این تنشها وزیر خارجه ایران به طالبان گفته بود که رهاسازی عملی آب رودخانه هلمند و تامین حقابه ایران، مطالبه جدی این کشور است و بر مناسبات افغانستان و ایران تاثیر دارد.
طالبان با تاکید بر پذیرش معاهده آب رودخانه هلمند گفته بود که میزان آب این رودخانه به دلیل خشکسالی کاهش یافته است. اخیرا هیئتی از جمهوری اسلامی برای بررسی این موضوع از هلمند بازدید کردند.
معاون رئیسالوزرای طالبان در این دیدار گفته است که خشکسالیهای اخیر بر منابع آبی منطقه، بهویژه افغانستان تاثیر ناگوار داشته است.
دو سال پس از سقوط جمهوری افغانستان، صف مخالفان طالبان هنوز پراکنده است. تحرک قابل ملاحظهای از یک گفتوگوی جدی و معنادار بر سر شکلدهی یک بدیل سیاسی فراگیر به طالبان وجود ندارد.
جمعی از مخالفان هنوز میپندارند که وضعیت حاکم در افغانستان موقتی است و قدرتهای جهانی و منطقهای دخیل در قضیه افغانستان ناگزیر اند که راهحلی برای بنبست کنونی پیدا کنند. چنان امیدی ریشه در عدم خود ارادیت نیروهای سیاسی درونافغانستانی و تاریخ دخالت قدرتهای بیرونی در منازعه این کشور دارد.
واقعیت عینی افغانستان اما این است که طالبان به لطف حمایت و راهنمایی سیاسی-امنیتی سازمانهای اطلاعاتی پاکستان، لابی سیاسی حکومت قطر و اغماض جهان از نقض ساختارمند حقوق بشر و حقوق زنان توسط این گروه، دستکم برای اکنون حاکم بلامنازعه جغرافیا و صحنه سیاسی درون افغانستاناند. قدرتهای مهم منطقه و جهان به شمول چین، روسیه، هند، ایران و ایالات متحده امریکا بهرغم اینکه بر ماهیت تروریستی، زنستیز، تکقومی و عقبگرای رژیم طالبان آگاهاند، همچنان زیر نام ضرورت امنیت ملی با طالبان روابط اطلاعاتی و سیاسی دارند. مساله مدیریت بحران بشری، فقر و جلوگیری از مهاجرت میلیونی افغانستانی ها به کشورهای منطقه توجیه ظاهرا کاربردی دیگری برای حفظ و گسترش رابطه با طالبان است.
چه میتوان کرد؟
منطق روایتی که طالبان را به عنوان تنها واقعیت سیاسی افغانستان به جهان میفروشد استوار بر این گزاره است که گویا برگشت و تحکیم سلطه طالبان بر افغانستان اجتنابناپذیر بوده است و با خروج ایالات متحده امریکا از افغانستان نظم سیاسی این کشور به وضعیت سنتی و عادی خودش برگشته است. دوام تسلط طالبان بر اکثریت مطلق جغرافیای افغانستان این گزاره را تقویت میکند. از اینرو به باور من آزادسازی بخشهایی از افغانستان از اشغال طالبان و ایجاد یک نظم سیاسی بدیل در درون افغانستان توسط مخالفان طالبان نقطه آغاز تغییر معادله قدرت در افغانستان است. هر آنی که طالبان نتوانند انحصار تسلط بر جغرافیا را حفظ کنند، انحصار سایر امکانات و منابع سیاسی و اقتصادی را نیز از دست خواهند داد. ارزش استراتژیک اصل آزادی میهن این است که می تواند به بسیج سیاسی حوزه ضد طالبان کمک کند و مخرج مشترکی شود برای همه نیروهای سیاسی که امید برگشت به وطن شان را دارند.
در دو سال گذشته حوزه ضد طالبان که شامل نیروهای سیاسی و اجتماعی متعهد به حاکمیت قانون، مردمسالاری و آزادی میشود دچار خطای محاسباتی نسبت به اصل مسئله افغانستان شده است. این اشتباه ارجحیت سیاسی نوع نظام سیاسی، چگونگی توزیع قدرت و کارشیوههای حکومتداری پس از طالبان بر اصل مسئله آزادی و پایان دادن به حاکمیت مطلق طالبان بر جغرافیای افغانستان است. فهم گروههای سیاسی مخالف طالبان این است که اصول دولتسازی و حکومتداری پس از طالبان باید همین اکنون روشن باشد. به عبارت دیگر، اول باید توافق بر سر نظم پس از طالبان صورت بگیرد بعد انسجام نیرو برای براندازی طالبان. این فهم از منظر تئوریک، اشکالی ندارد. ما حق داریم به صورت همزمان بفهمیم چه چیزی را می خواهیم و چه چیزی را نمی خواهیم. اشکال کاربردی چنین کارشیوهای اما این است که واقعیت عینی را از نظر میاندازد. هیچ طرح بدیلی هرچند جامع و دموکراتیک اما روی کاغذ نمیتواند معادله عینی قدرت را در حالی که طالبان همچنان انحصار تسلط بر جغرافیا را در افغانستان دارند عوض کند.
رایزنی بر سر چگونگی ساختارهای سیاسی تقسیم قدرت و منابع امر مهم و بنیادی است و باید بخشی از گفتمان سیاسی و جمعی ما بر سر آینده افغانستان باشد. شرایط اما ایجاب میکند که مخالفان طالبان فهم عملگرایانهتری از اولویتهایشان داشته باشند. پیگیری هدفهایی که نتواند تهدید عینی به انحصار سلطه طالبان بر جغرافیا ایجاد کند، انرژی جمعی را به هدر میدهد. عینیت حاکمیت بر سرزمین است که امکان تعیین چگونگی ساختار دولت و حکومتداری را میدهد، نه بر عکس. بنا بر این اصل آزادی افغانستان از سلطه طالبان و اعاده حق برگشتاندن حاکمیت به مردم بایست مخرج مشترک نیروهای سیاسی ضد طالبان شود و آنها را در یک صف واحد مبارزه آزادیخواهانه قرار بدهد.
متاسفانه در فضای متشت کنونی اصل دیگری که بتواند جایگزین چنان مهمی شود وجود ندارد. سرخوردگی و سردرگمی نیروهای سیاسی افغانستان از یکسو و افت اعتماد نسبت به کار مشترک سیاسی باعث شده است که کار چندانی در دو سال گذشته صورت نگیرد. در جبهه مخالفان طالبان آجندای سیاسی هیچ طرفی به طرف دیگری پذیرفتنی نیست. همه در صدد اند تا نخست نوعیت نظام پس از طالبان را تعیین کنند بعد حاضر شوند تا برای ساختن نظام سیاسی مورد نظر شان با "دیگران" و با پیش شرطهای تغییرناپذیر گفتوگو کنند. در حالی که اگر همه نیروهای سیاسی حوزه ضد طالبان متحدانه منابع انسانی و سیاسیشان را خرچ اصل آزادی افغانستان از سلطه طالبان و اعاده حق برگشت حاکمیت به مردم کنند، میتوانند در فردای پس از طالبان از طریق رایزنی و مراجعه به آرای عمومی مردم بر سر چگونگی نوعیت نظام، تقسیم قدرت و شیوه های حکومتداری به توافق برسند. چنان امری با توجه به زمینه و تاریخ منازعه افغانستان کار سهلی نیست، اما فقط در صورتی ممکن است که به حاکمیت یک گروه تروریستی و متحجر پایان داده شود.
طالبان را چگونه باید فهمید؟
مهمترین درس نزدیک به پنجاه سال منازعه در افغانستان این است که تضمینی برای اجتنابناپذیر بودن تحکیم و تداوم سلطه فقط یک گروه بر افغانستان وجود ندارد. طالبان یک اقلیت افراطی ضد آزادی، ضد زن و ضد تکامل انسانی و اجتماعی جامعه متکثر افغانستان اند. ماهیت دینی طالبان از یکسو و آجندای سیاسی برپایی یک حکومت مطلقالعنان و یکدست قومی از سوی دیگر سبب شده است که بخشهایی از جامعه افغانستان در این مرحله خطر طالبان را دستکم بگیرند و بپندارند که در درازمدت احتمال تحول طالبان به یک نیروی سیاسی معتدل وجود دارد و بنا بر این ضرورتی برای پرداختن هزینه به براندازی سلطه طالبان نیست.
از این رو در سطح ملی یا درون افغانستانی باید فهم بهتر و جامعتری از خطرهای کوتاهمدت و درازمدتی که طالبان متوجه کلیت امنیت فیزیکی و انسانی جامعه افغانستان میسازند به وجود بیاید. فارغ از اینکه عنصر دینی-قومی طالبان چه جذابیتی به کدام گروه سیاسی و قومی افغانستان دارد، طالبان ماهیتا یک تهدید وجودی و دایمی به همه مردم افغانستان اند. در حاکمیت یک گروه از ملاهای افراطی که جهانبینی و فهمشان از مناسبات انسانی، خدمات عمومی، حقوق شهروندی، فرهنگ، توسعه انسانی و ... از چهاردیواری های مدرسههای دینی نمیگذرد، هیچ انسانی به جز ملاها صاحب حق، کرامت و سرنوشت نیست و نخواهد بود. رویای سیاسی طالبان آن طوری که از نزدیک به سی سال حضور این گروه در عرصه سیاسی افغانستان بر می آید این است که جامعه افغانستان را از منظر انسانی و سیاسی به نفع یک حکومت مستبد دینی -که با تمام نمادها و نشانه های تکثر انسانی و فرهنگی از بیخ و بن در تضاد هست – مهندسی خواهد کنند.
در جامعه سراپا طالبانیزه شده دولتی که بتواند حاکمیت قانون، آزادی و کرامت انسانی استوار بر حقوق و مکلفیتهای شهروندی را تضمین کند، هرگز پا نخواهد گرفت. زنان به حقوق اساسیشان دست نخواهند یافت؛ فقر و توسعه نیافتگی انسانی و شهری همچنان ادامه خواهد یافت؛ امکانات فرهنگی و فکری شادی و شادمانی برچیده خواهد شد و برای چند دهه دیگر افغانستان همچنان یک کشور فقیر، فاقد خود ارادیت ملی و وابسته به کمکهای بشردوستانه و اثرپذیر از کنشهای سیاسی قدرتهای منطقهای و جهانی باقی خواهد ماند. حاکمیت دو ساله طالبان نشان میدهد که این گروه برغم منابع مالی که از مجاری مختلف به دست میآورد ظرفیت فکری و سیاسی ساختن و مدیریت دولت و حکومتی را ندارد که بتواند به سی و چند میلیون انسان خدمات اولیه ارایه کند و یا دو سوم آن ها را از زیر خط فقر بیرون بکشد.
برگشت به افغانستان آزاد
در صورتی که نیروهای سیاسی ضد طالبان بتوانند به انسجام فکری و تشکیلاتی معطوف به آزادسازی افغانستان برسند، امکان آزادسازی بخشهایی از افغانستان و ایجاد یک نظم سیاسی بدیل در درون افغانستان به میان خواهد آمد. گام نخست و عملی این کار گذار از مرحله "ببینیم چه میشود" است. حوزه سیاسی ضد طالبان باید ابتکار راهاندازی و مدیریت تحرک معنادار سیاسی و نظامی در درون افغانستان را بگیرد. بدون ایجاد تغییر در معادله انحصار سلطه بر جغرافیا، پیشرفتی برای آزادی افغانستان به دست نخواهد آمد. حوزه ضد طالبان باید مناطقی از شمال و شمال شرق افغانستان را از اشغال طالبان آزاد کند. تاریخ مبارزات ضد طالبانی در حوزه شمال، شمال شرق، مناطق مرکزی و غرب افغانستان میتواند درسهای مهمی برای اجرایی شدن این هدف سیاسی داشته باشد.
مرحله بعد حفظ جغرافیای آزاد شده و ایجاد یک پایگاه سیاسی برای مدیریت آزادسازی سایر مناطق اشغالی است که میتواند در درازمدت سرآغازی برای آزادی افغانستان باشد. مدیریت گفتوگو و دعوت نیروهای سیاسی در محوریت اصل آزادی افغانستان، چگونگی ارایه خدمات در مناطق آزادشده، تضمین کرامت و حقوق شهروندی به ویژه حقوق زنان از کارهای استراتژیکی است که میتواند حوزه ضد طالبان را در ارایه یک بدیل سیاسی مملوس در درون افغانستان کمک کند. وضعیت انسانی، آزادی و توسعه در مناطق آزاد شده افغانستان باید مثالی از آیندهای باشد که ما برای افغانستان آزاد میخواهیم. در چنان وضعی است که حق حاکمیت به مردم از طریق همهپرسی و انتخابات برگشتانده خواهد شد و نظام سیاسی مورد نظر مردم بر مردم حاکم خواهد شد.
از همین رو مسئله نوعیت دولت و حکومت دموکراتیک پس از طالبان، کار پس از آزادی افغانستان است.