جنبش همبستگی زنان افغانستان تایید کرد که یک عضو این گروه اعتراضی در ولایت قندوز خودکشی کرده است. مسئولان این گروه فعال حقوق زنان گفتند بیبیگل ۲۱ ساله در شروع حکومت طالبان زندانی شده بود و پس از رهایی از زندان «پیوسته به خودکشی فکر میکرد».
آنها گفتند بیبیگل که روز جمعه، ۲ جدی، خود را در ولایت قندوز به چاه انداخته بود، روز یکشنبه، ۱۰ جدی، در شفاخانهای در این ولایت جان باخت.
زهرا حقپرست، مسئول جنبش همبستگی زنان افغانستان در گفتوگو با افغانستان اینترنشنال خبر جان باختن بیبیگل را تایید کرد.
اعضای جنبش همبستگی زنان افغانستان گفتند این دختر ۲۱ ساله که با نام مستعار «زهرا محمدی» در اعتراضات علیه طالبان سهم میگرفت، با گروهی دیگر از فعالان حقوق زن در ماه سپتامبر ۲۰۲۱ در ولایت قندوز به دست طالبان بازداشت شده بود.
ساره همدم (نام مستعار)، یکی از اعضای این جنبش که با بیبیگل رابطه نزدیکی داشت، گفت او بعد از آزادی از زندان طالبان و هر باری که با محدودیتهای این گروه روبرو میشد، میگفت پیوسته «به فکر خودکشی میافتد».
خانم همدم گفت بیبیگل قبل از تسلط طالبان بر افغانستان از صنف دوازدهم مکتب در قندوز فارغ شده بود، ولی بعد از آنکه این گروه دروازه دانشگاهها را بهروی دختران بست، نتوانست در امتحان کانکور شرکت کند و وارد دانشگاه شود.
خانواده بیبیگل و مسئولان طالبان در قندوز درباره این موضوع هنوز ابراز نظر نکرده است.
پس از شکست داعش در عراق و سوریه، بیشتر جنگجویان کارکشته این گروه زیر نام شاخه خراسان داعش در امتداد مرزهای افغانستان، ایران و پاکستان مستقر شدهاند. یک عضو انجمن خاورمیانه میگوید انفجارهای مرگبار ایران نشان میدهد که داعش به دنبال بازسازی قدرت خود است.
دولت اسلامی، داعش که مسئولیت حمله روز چهارشنبه در چهارمین سالگرد قاسم سلیمانی، فرمانده نیروی قدس سپاه پاسداران در کرمان را بهعهده گرفت، از زمانی که توسط ائتلاف بزرگ به رهبری امریکا در عراق و سوریه سرکوب شد، در سایه فعالیت میکند.
کارشناسان میگویند این گروه تضعیف شده اما از بین نرفته است.
جنگجویان داعش در هستههای خودمختار در مناطق مختلف جهان پراکنده شدهاند، رهبری آن مخفی است و تعداد نفرات آن به سختی قابل اندازهگیری است. هرچند سازمان ملل تعداد جنگجویان داعش را در مراکز اصلی فعالیت این گروه، ۱۰ هزار نفر تخمین زده است.
همه جنگجویان خارجی مهم داعش از عراق به کشورهایی مانند افغانستان، سوریه و پاکستان گریختهاند. بیشتر آنها به شاخه خراسان داعش که در امتداد مرزهای ایران با افغانستان و پاکستان فعال است، پیوستهاند.
تاکتیکهای جدید داعش در خاورمیانه
داعش پس از فروپاشی خلافتش و یک رشته شکستهای دیگر در خاورمیانه، تاکتیکهای خود را تغییر داده است.
این گروه زمانی که از شهر رقه در سوریه و شهر موصل در عراق به مانند یک دولت متمرکز بر بخشهای وسیعی از دو کشور حکم میراند، به مناطق ناشناخته دو کشور از هم گسیخته پناه برده است.
به گفته یکی از مشاوران امنیتی دولت عراق که فعالیتهای داعش در عراق و کشورهای همسایه را دنبال میکند، این گروه فعالیتهای خود را زیرزمینی کرده و هستههای مخفی را تشکیل داده که حملات چریکی انجام میدهند.
گزارش سازمان ملل در سال گذشته تخمین زد که در ایالت سینای مصر در نزیکی مرز اسرائیل، احتمالا بین ۸۰۰ تا ۱۲۰۰ جنگجوی وفادار به داعش فعالیت دارد.
در لیبیا، جایی که زمانی داعش نواری از قلمرو در سواحل مدیترانه را در اختیار داشت، ضعیفتر شده، اما همچنان میتواند از درگیریهای جاری در این کشور بهرهبرداری کند. در یمن نیز فعالیت داعش کاهش یافته است.
آفریقا
دولت اسلامی که اغلب به صورت مخفف داعش نامیده میشود، در بخشهایی از آفریقا رد پای خود را گذاشته است.
در اوگاندا، شبهنظامیان نیروهای دموکراتیک متفقین که با داعش مرتبط است، در ماههای اخیر مجموعهای از حملات از جمله قتل عام در یک مکتب شبانهروزی و حمله به یک روستا را انجام دادهاند.
این گروه که در اوگاندا قد علم کرد، تا حد زیادی عملیات خود را به جمهوری دموکراتیک کنگو در همسایگی این کشور گسترش داده است.
چندین گروه دیگر نیز در غرب آفریقا و در سراسر ساحل با داعش بیعت کردهاند. شاخههای وابسته به داعش کنترول ساحات وسیعی از مناطق روستایی مالی، نیجر و شمال بورکینافاسو و شمال آفریقا را در اختیار دارند.
در جنوری ۲۰۲۳، ارتش امریکا عملیاتی را انجام داد که در آن یکی از رهبران ارشد داعش در شمال سومالیا کشته شد.
گزارش سازمان ملل متحد این نگرانی را مطرح کرد که گروههایی مانند داعش میتوانند از بیثباتی سیاسی و خشونت در سودان نیز سوء استفاده کنند.
توانمندی کلی داعش
مرکز ملی مبارزه با تروریسم ایالات متحده امریکا در گزارشی که در ماه آگست منتشر شد، گفت که تهدید داعش و القاعده «با سرکوب خطرناکترین عناصر این گروه، در سطح پایینی قرار دارد». اما در ادامه هشدار داد که نیمی از شاخههای داعش «اکنون در شورشهای سراسر آفریقا فعالاند و ممکن است آماده گسترش ساحه فعالیت خود باشند.»
این اداره گفت که این گروه از اوایل سال ۲۰۲۲ کلا سه رهبر و دستکم ۱۳ فرمانده ارشد خود را در عراق و سوریه از دست داده است که «به از دست دادن تخصص و کاهش حملات داعش در خاورمیانه کمک کرده است».
آندریاس کریگ، دانشیار کینگز کالج لندن، گفت: «در مجموع، داعش در سال گذشته حملات بسیار کمتری نسبت به سالهای قبل انجام داده است».
او افزود: «حملات ادعایی داعش در سطح جهان به طور قابل توجهی کاهش یافته است، آفریقا تنها منطقهای است که گروههای وابسته (دولت اسلامی) هنوز در حال رشدند».
پیشینه داعش
دولت اسلامی، داعش در اوج قدرت خود، مدلی از حکومت وحشت و بربریت را بر میلیونها نفر تحمیل کرد و مدعی کنترول بخشهایی از سرزمینهای مشترک عراق و سوریه شد.
جنگجویان آن بارها ارتشهای عراق و سوریه را شکست دادند و در دهها شهر در سراسر جهان نیز حملاتی را انجام دادند یا از داعش الهام گرفتند. هر کس با الگوی اسلام این گروه مخالفت میکرد با بدترین نوع شکنجه و مرگ روبرو میشد.
ابوبکر البغدادی، رهبر داعش خلافت فرامرزی خود را از بالای منبر مسجد تاریخی النوری عراق در سال ۲۰۱۴ اعلام کرد و متعهد شد که بر آن حکومت کند. البغدادی پنج سال بعد در یک حمله توسط نیروهای ویژه ایالات متحده در شمال غرب سوریه کشته شد.
خلافت داعش در سوریه و عراق، جایی که زمانی پایگاهی در فاصله ۳۰ دقیقه رانندگی از بغداد، پایتخت داشت، پس از یک لشکرکشی مستمر توسط ائتلاف به رهبری امریکا فروپاشید.
ایمن جواد التمیمی، یکی از اعضای انجمن خاورمیانه، به رویترز گفت که حمله این هفته در ایران، نشانه این است که این گروه به دنبال بازسازی قدرت و توانمندی خود است.
او گفت: «اهداف این گروه همیشه یکسان است: جهاد علیه همه دشمنان این گروه به منظور ایجاد خلافت اسلامی که در نهایت باید بر کل جهان حکومت کند.
رهبر جبهه مقاومت ملی افغانستان روز جمعه، ۱۵ جدی، به موج جدید بازداشت زنان توسط طالبان بهدلیل رعایتنکردن پوشش مورد نظر این گروه واکنش نشان داد. احمد مسعود گفت طالبان «با اختطاف زنان و بیحرمتی به آنها» سند نابودی زودهنگام خود را امضا میکنند.
آقای مسعود در بیانیهای که در شبکه اجتماعی اکس منتشر کرد، نوشت «اختطاف زنان» توسط طالبان، «انگیزه مقاومت را در نیروهای شجاع و مبارزان عزت و آزادی افغانستان، بیش از پیش تقویت میکند».
اخیرا وزارت امر به معروف و نهی از منکر طالبان به رسانهها تایید کرد که شماری از زنان در کابل به دلیل «بدحجابی» بازداشت شدهاند. این وزارت اما توضیح نداده که شمار زنان و دختران بازداشت شده به چند نفر میرسد.
پیش از این منابع به افغانستان اینترنشنال خبر داده بودند که ماموران امر به معروف طالبان شماری از دختران را در غرب کابل به اتهام رعایتنکردن حجاب مورد نظر این گروه «لتوکوب» و بازداشت کرده است.
به گفته منابع، طالبان این دختران را به محل نامعلومی منتقل کردهاند.
رهبر جبهه مقاومت ملی افغانستان در بیانیه خود بازداشت این زنان را نکوهش کرده و تاکید کرده که چشمپوشی از «جنایات» طالبان «قابل دفاع و توجیه نیست».
او همچنین گفته مسئولیت این رفتار طالبان بر دوش «مبلغان مدارا و تعامل با طالبان» نیز خواهد بود.
موج تازهای از بازداشتهای زنان توسط گروه طالبان با واکنشهای گستردهای مواجه شده است.
پیشتر ریچارد بنت، گزارشگر ویژه سازمان ملل برای نظارت بر حقوق بشر در افغانستان گفته بود دستگیریهای اخیر زنان در کابل، بیانگر محدودیتهای بیشتر بر آزادی بیان و تضعیف دیگر حقوق زنان است.
آقای بنت از طالبان خواست همه این زنان را فورا و بدون قید و شرط آزاد کند.
حجاب مورد نظر طالبان کدام است؟
پیش از این وزارت امر به معروف و نهی از منکر طالبان با انتشار تصاویر و رهنمودهایی حجاب مورد نظر خود را معرفی کرده بود.
در تصاویر و رهنمودها دیده میشود که زنان باید برای رعایت حجاب مورد نظر این گروه سرتاسر وجود خود را به شمول صورت، دستها و پاها بپوشانند.
استفاده از خشونت و فشار برای تحمیل حجاب مورد نظر طالبان بر زنان افغانستان پیش از این نیز در میان اقشار مختلف جامعه افغانستان واکنشبرانگیز شده بود.
گلبدین حکمتیار، رهبر حزب اسلامی افغانستان پیش از این گفته بود که طالبان پوشش خاصی را به زنان و دختران «تحمیل نکنند»، چرا که به گفته او «پوشاندن صورت و دست و پای زنان شامل حجاب نیست.»
با این حال سخنگوی وزارت امر به معروف و نهی از منکر گفته حجاب زنان دستور الهی و شرعی و این گروه به هر صورت آنرا اجرا خواهد کرد.
مقامات طالبان میگوید «برای اولین بار» ۱۵۲ «عالم و حافظ قرآن» از یک مدرسه جهادی این گروه در پنجشیر فارغ شدند. سخنگوی وزارت معادن و پترولیم طالبان با کنایهای در شبکه اجتماعی اکس نوشت این همان ولایتی است که روزی مخالفان این گروه در آن فعال بودند.
پنجشیر، آخرین ولایتی بود که در سال ۱۴۰۰ خورشیدی به دست طالبان سقوط کرد. این ولایت بهعنوان پایگاه سنتی نیروهای مسلح مخالف طالبان شناخته میشود.
جبهه مقاومت ملی افغانستان که پس از فرار اشرف غنی، رئیسجمهور پیشین در اسد ۱۴۰۰ در پنجشیر اعلام موجودیت کرد، تاکنون به حملات چریکی علیه این گروه در ولایتهای مختلف افغانستان ادامه میدهد.
با این حال در گزارشی که از فعالیت نظامی شش ماه اخیر این جبهه منتشر شده، دیده میشود که جبهه مقاومت فعالیتهای خود را در ولایت پنجشیر کاهش داده است.
پس از آنکه طالبان تسلط کامل افغانستان را در اسد ۱۴۰۰ به دست گرفتند، این گروه به اعمار گسترده مدارس دینی و مسجدها در سراسر کشور اقدام کرده است.
طالبان در ماه ثور امسال از تاسیس یک «مدرسه جهادی» در ولسوالی عنابه پنجشیر خبر داده بود. این گروه در آن زمان گفته بود که قرار است در این مدرسه یک هزار «طالب دین» جذب شود.
کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل و بانک توسعه اسلامی برای حمایت از آموزش، مراقبتهای صحی و فرصتهای معیشتی در افغانستان سه توافقنامه همکاری امضا کردند. ارزش توافقنامههایی که در شهر جده عربستان سعودی امضا شد، به ۱۰ میلیون دالر میرسد.
در اعلامیه کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل آمده است که در واکنش به بحران عمیق انسانی افغانستان، سه موافقتنامه مهم را با هدف تقویت دسترسی به آموزش امضا کرده است.
بربنیاد این توافقنامهها، کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل چندین پروژه را برای حمایت از برنامههای آموزشی در افغانستان اجرا میکند. ساخت ۱۶ مکتب برای پسران و دختران شامل این پروژه میشود.
همچنین ایجاد هشت مرکز مراقبتهای صحی که بیش از نیم میلیون نفر از عودتکنندگان و آوارگان داخلی در دستور کار این نهاد قرار دارد.
این توافقنامهها همچنین اجرای برنامههایی را برای افزایش مهارتهای حرفهای و تسهیل فرصتهای معیشتی از طریق صنایع دستی امکانپذیر میسازد.
خالد خلیفه، مشاور ارشد کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل گفته است: «درگیریهای چند دهه در افغانستان تأثیر مخربی بر تمام جنبههای زندگی مردم داشته است و بیش از دو سوم جمعیت افغانستان را به کمک فوری نیاز دارد.»
گزارشگر ویژه سازمان ملل برای نظارت بر حقوق بشر در افغانستان میگوید دستگیریهای اخیر زنان در کابل، بیانگر محدودیتهای بیشتر بر آزادی بیان و تضعیف دیگر حقوق زنان است. ریچارد بنت از طالبان خواست همه این زنان را فورا و بدون قید و شرط آزاد کند.
اخیرا وزارت امر به معروف و نهی از منکر طالبان به رسانهها تایید کرد که شماری از زنان در کابل به دلیل «بدحجابی» بازداشت شدهاند. این وزارت اما توضیح نداده که شمار زنان و دختران بازداشت شده به چند نفر میرسد.
پیش از این منابع به افغانستان اینترنشنال خبر داده بودند که ماموران امر به معروف طالبان شماری از دختران را در غرب کابل به اتهام رعایت نکردن حجاب مورد نظر این گروه «لتوکوب» و بازداشت کرده است.
به گفته منابع، طالبان این دختران را به محل نامعلومی منتقل کردهاند.
این منابع به شرط عدم افشای هویتشان گفتند که ماموران امر به معروف و نهی از منکر طالبان این دختران را در فروشگاهها و خیابان بازداشت کردهاند.
حجاب مورد نظر طالبان
پیش از این وزارت امر به معروف و نهی از منکر طالبان با انتشار تصاویر و رهنمودهایی حجاب مورد نظر خود را معرفی کرده بود.
در تصاویر و رهنمودها دیده میشود که زنان باید برای رعایت حجاب مورد نظر این گروه سرتاسر وجود خود را به شمول صورت، دستها و پاها بپوشانند.
استفاده از خشونت و فشار برای تحمیل حجاب مورد نظر طالبان بر زنان افغانستان پیش از این با واکنشهای گستردهای مواجه شده است.
گلبدین حکمتیار، رهبر حزب اسلامی افغانستان باری گفته بود که طالبان پوشش خاصی را به زنان و دختران «تحمیل نکنند»، چرا که به گفته او «پوشاندن صورت و دست و پای زنان شامل حجاب نیست.»
با این حال سخنگوی وزارت امر به معروف و نهی از منکر گفته حجاب زنان دستور الهی و شرعی و این گروه به هر صورت آنرا اجرا خواهد کرد.