مولانا فضلالرحمان، رهبر جمعیت علمای اسلام پاکستان، روز یکشنبه به دعوت رهبری طالبان وارد کابل شد. این روحانی پاکستانی که در افغانستان به نام «پدر روحانی طالبان» مشهور است، پیش از این گفته قرار است با هبتالله آخندزاده در قندهار ملاقات کند.
این نخستین سفر مولانا فضلالرحمان، در راس هیئت ۱۱ نفری از چهرههای مذهبی و بانفوذ پاکستان به کابل، پس از به قدرت رسیدن طالبان در ۲۴ اسد ۱۴۰۰ است.
رسانههای پاکستانی به نقل از منابعی گزارش دادند که این سفر سه هدف مهم دارد: کشاندن پای تحریک طالبان پاکستان (تیتیپی) به میز مذاکره با دولت پاکستان، همکاری طالبان در زمینه تامین امنیت مناطق مرزی در انتخابات سراسری پاکستان که ماه آینده برگزار میشود و کاهش تنش میان کابل و اسلامآباد.
جایگاه مولانا فضلالرحمان در پاکستان
مولانا فضلالرحمان رهبر جمعیت علمای اسلام در پاکستان است. حزب او یکی از مهمترین احزاب اسلامی متحد حکومت پاکستان به شمار میرود.
این حزب در دو ایالت پاکستان، خیبرپختواه و بلوچستان، نفوذ قابل توجهی دارد.
این روحانی دیوبندی در افغانستان به نام «پدر معنوی طالبان» معروف است. این شهرت از حمایتهایی میآید که او در حوزه عمومی از طالبان از خود نشان داده است. در بیست سال گذشته در حالی که او حامیان طالبان در افغانستان به شمار میرفت، اما در پاکستان طرفدار انتخابات و دموکراسی است.
این روحانی حامی طالبان، همیشه در انتخاباتهای پاکستان اشتراک فعال دارد و سابقه چندبار ائتلاف با احزاب سیاسی و نظامیان پاکستانی را دارد. او رابطهای محکم و پیچیده با نظامیان و ارتش پاکستان دارد.
این روحانی پاکستانی در ائتلافی که علیه عمران خان، نخستوزیر پیشین و رهبر حزب تحریک انصاف پاکستان ایجاد شد، نقش کلیدی داشت و شانهبهشانه مریم نواز، دختر نواز شریف علیه عمرانخان شعار داد تا که حکومت او را از طریق پارلمان ساقط کرد.
سفر مولانا فضلالرحمان کمتر از یک هفته بعد از سفر ملا شیرین، والی قندهار به اسلامآباد صورت گرفته که برای کاهش تنش با مقامهای پاکستانی دیدار کرد. اما آیا واقعاً این مهمان ویژه طالبان میتواند سفر پردستاوردی داشته باشد و انتظارات رهبری نظامی و حکومت غیرنظامی را برآورده میکند یا خیر؟
در زیر به هر سه هدف مهم این سفر میپردازیم.
تیتیپی، طالبان و فضلالرحمان
فضلالرحمان، بهعنوان روحانی که عمدتا مشغول کارهای سیاسی است، در میان طالبان افغانستان در گذشته نفوذ و جایگاه مهمی داشت.
گروه طالبان در جریان جنگ بیست ساله خود علیه دولت پیشین افغانستان به فتوا و حمایت این روحانی مطرح نیاز داشت، اما در حال حاضر وضعیت تا حدی تغییر کرده است. طالبان دیگر یک گروه شورشی سرگردان نیست. این گروه عملاً رژیم و جغرافیایی را در اختیار دارد و سلسلهمراتبی که به زیردستان امر و نهی میکند.
طالبان قبلاً با استفاده از عقبه استژاتژیکی که پاکستان برایش فراهم کرده بود، به مدارس و ملاهای پاکستانی و فتوایها و حمایتشان نیاز جدی داشت، اما این نیاز پس روی کار آمدن این گروه در افغانستان تا حدی کاهش یافته است.
طالبان، در این سفر تشریفات ویژهای برای حضور رهبر جمعیت علمای اسلام در کابل و قندهار روی دست گرفته است.
نتیجه این سفر به پاسخ این سوال بستگی دارد که آیا او قادر خواهد بود رهبران تحریک طالبان پاکستان، شاگردان سابق خود را به پای میز مذاکره بکشاند یا خیر. اگر او موفق شود تیتیپی را متقاعد سازد که از شدت حملات خود در ایام انتخابات بکاهد، به اهداف خود نزدیک خواهد شد..
تیتیپی و داعش خراسان، که در پاکستان و افغانستان فعالیت میکنند، هر دو مولانا فضلالرحمان را مفتی و ملای حکومتی میدانند که از نظامیان پاکستان دستور میگیرد.
تجمعات صلحآمیز و کاروانهای او و همحزبیهایش در ماههای اخیر چند بار هدف حمله قرار گرفتند. تیتیپی در گذشته در کنار طالبان علیه نظام جمهوری در افغانستان میجنگید. نیروهای جنگی که توانایی به چالش کشیدن حکومت پاکستان را دارد. این گروه بهعنوان کارت مهم طالبان افغانستان برای چانهزنی با حکومت پاکستان به شمار میرود.
تیتیپی در دو ایالت هممرز با افغانستان میتواند در روز انتخابات پاکستان در هشتم فبروری ناامنی ایجاد کند و روند رایگیری را عملاً با چالش مواجه کند.
رهبران ارتش پاکستان طالبان افغانستان را مقصر ناامنی در این کشور میداند؛ برخلاف آن طالبان افغانستان بارها گفتهاند که نباید مسئولیت ناتوانی نیروهای امنیتی پاکستان را به دوش کابل انداخت.
هنوز یک ماه به زمان برگزاری انتخابات پارلمانی پاکستان مانده است، اما از ماههای گذشته تا امروز مناطق مرزی پاکستان با افغانستان شاهد ناامنی و بمبگذاری پیوسته بوده که تقریباً روزانه حملات تیتیپی و دیگر گروههای ضدحکومتی نیروهای نظامی پاکستان را هدف قرار میدهند.
آیا کاهش تنش با اسلامآباد اتفاق خواهد افتاد؟
براساس آماری که نهادهای پژوهشی پاکستان ارائه میکنند، از زمان به قدرت رسیدن طالبان در افغانستان میزان ناامنی نه تنها در مناطق مرزی افزایش یافته، بلکه تا قلب اسلامآباد و پنجاب نفوذ کرده است.
رهبری نظامی و غیرنظامی در پاکستان بدون پردهپوشی میگویند طالبان افغانستان به رهبران و سربازان تیتیپی در افغانستان پناهگاه داده است و تا زمانی که طالبان علیه این نیروها اقدام جدی نکند ناامنی در پاکستان کاهش نخواهد یافت.
با این حال، طالبان تاکنون برخورد جدی در برابر تیتیپی از خود نشان نداده است.
در پاکستان در حال حاضر حکومت موقت غیرنظامی بر سر کار است. هنوز مشخص نیست که سرنوشت انتخابات چه میشود و کدام حزب برنده خواهد شد. باور بر این است که ارتش نقش تعیینکنندهای در مسایل امنیتی دارد، اما نقش حکومت غیرنظامی و احزاب قدرتمند سیاسی مانند حزب مردم و حزب مسلملیک را نمیتوان نادیده گرفت.
تیتیپی و طالبان هم از این موضوع به خوبی آگاهاند که حتی اگر مذاکرهای هم صورت گیرد، این مذاکره به بعد از انتخابات خواهد بود. اما اینکه مذاکره نتیجه خواهد داد یا خیر پرسش دیگری است.
سفر مولانا فضلالرحمان شاید برای طالبان یک نمایش رسانهای با تشریفاتی ویژه باشد، اما به دلایلی که در بالا مطرح شد، انتظار زمینهسازی برای مذاکرات حکومت پاکستان با تیتیپی، تامین امنیت مناطق مرزی و کاهش تنش اسلامآباد با طالبان ممکن است به سادگی امکانپذیر نباشد.
طالبان شکنجه زندانیان را رد کرده است اما چه برسر این زن معترض در بازداشت طالبان آمده بود که او پس از رهایی به جای ادامه زندگی، بر عمر خود نقطه پایان گذاشت؟
کابوس و تروما
خودکشی زندانیان و آسیبهای شدید روحی پس از رهایی از حبس در کشورهای غیردموکراتیک مانند افغانستان و ایران که حقوق بشر در آنجا رعایت نمیشود، پدیدهای جدید نیست. شکنجه، تجاوز و آزار جنسی، وضعیت بد زندان و پیامدهای ویرانگر روحی تحمل حبس پر مشقت در زندانهای این کشورها میتواند میل به خودکشی را در زندانیان پس از رهایی ایجاد کند.
زنان معترضی که از زندان طالبان، به خصوص استخبارات این گروه رها شدهاند، از شکنجه، لتوکوب و رفتار تحقیرآمیز ماموران طالبان با بازداشتشدگان روایت کردهاند. تمنا پریانی، یکی از این بازداشت شدگان درباره تجربهاش در زندان طالبان گفت: «هیچ موجودی نمیتواند زنی را چنان شکنجه کند. آن شب[بازداشت]، بدترین شب زندگیام را تجربه کردم و هرگز نمیتوانم فراموش کنم. آنها وقتی مرا با شلاق و کیبل میزدند، الله اکبر میگفتند.»
او افزود که « من در زندان، بارها تصمیم به خودکشی گرفتم.»
به گفته روانکاوان، تجربه وحشتناک زندان، اضطرابات بعدی را به وجود میآورد که منجر به افسردگی شدید میشود. افسردگی، نفرت و ناامیدی از پیامدهای «شکنجه و بیعزت شدن» زندانیان و بازداشتشدگان است.
زندانیان زن بیشتر در معرض این تروما قرار دارند. زیرا، بنا به گزارشهای سازمانهای حقوق بشری مانند عفو بینالملل، زندانیان زن علاوه بر بدرفتاری و شکنجه، با احتمال خطر و هراس از تجاوز و آزار جنسی در زندان قرار دارند. در این زندانها از تجاوز برای سرکوب معترضان زن و خاموش کردن صدای اعتراض در جامعه از طریق وحشت استفاده میشود.
طالبان گزارش سازمانهای حقوق بشری در باره شکنجه و بدرفتاری با زندانیان را رد کرده است اما یک گزارش روزنامه هشت صبح نشان میدهد که زنان زندانی توسط طالبان شکنجه شده و مورد تجاوز جنسی قرار گرفتهاند.
در این گزارش که بر اساس گفتوگو با قربانیان، پزشکان و منابع دیگر تهیه شده، آمده که برخی از این زنان زیرفشار شکنجه و آزار تن به سوءاستفاده جنسی طالبان دادهاند. همچنان زندانیان شوک برقی و شلاق خوردن را نیز تجربه کردهاند.
شکنجه مضاعف
دیدهبان حقوق بشر در ۹ قوس اعلام کرد طالبان همچنان زنان معترض در افغانستان را بازداشت، تهدید و شکنجه میکنند.به گفته این سازمان، بسیاری از خانوادهها با پنهان کردن دستگیری آنها، امیدوارند این فعالان رها گردیده یا در زندان کمتر آزار و اذیت شوند.
یک علت این سکوت، شرم و ملامت اجتماعیای است که خانوادههای این فعالان زن احساس میکنند. بازداشت طولانی مدت زنان در زندانهای طالبان که در آن شکنجه، بدرفتاری و تعرض جنسی به زنان وجود دارد، خانوادهها را در جامعه سنتی افغانستان تحت فشار اخلاقی و اجتماعی قرار میدهد.
در عین حال، زنان زندانی به خصوص زنان معترض، علاوه بر این که قربانی بدرفتاری و شکنجه طالبان اند، به علت شرکت در اعتراضها از سوی خانواده و وابستگان نیز ملامت میشوند. به عنوان مثال، به این زنان گفته میشود که اگر در اعتراضها شرکت نمیکردند، با زندان و بدرفتاری طالبان مواجه نمیشدند. این در حالیست که مقصر اصلی طالبان باید شناخته شود که تمام حقوق زنان و فرصت یک زندگی عادی و شرافتمندانه را از زنان گرفته است و این زنان برای حفظ حقوق خود خطر اعتراض را به جان میخرند.
پژوهشگران از این برخورد خانواده و جامعه، به عنوان «ملامتگری قربانیان» یاد میکنند که به خصوص درباره زندانیانی که مورد تعرض جنسی قرار گرفتهاند، یک پدیده رایج است.
زنان آسیبدیده پس از رهایی در مواجهه با فشار و ملامت مستقیم و غیرمستقیم خانواده و جامعه و همچنان تجربه تلخ زندان، نه تنها احساس میکنند که ارزش و جایگاه خود را از دست داده بلکه دیگر احتمالا نمیتوانند به عنوان یک عضو عادی خانواده و جامعه زندگی کنند. این وضعیت، فعالان زن را بیشتر از گروههای دیگر اجتماعی در معرض افسردگی و تمایل به خودکشی قرار میدهد.
داوود ناجی، روزنامه نگار و فعال سیاسی شناخته شده با اشاره به خودکشی یک دختر پس از رهایی از بازداشت طالبان در کابل که هنوز رسما تایید نشده، از خانواده و جامعه در شبکه اکس خواست که قربانیان زندانهای طالبان را «به زندگی بازگردانیم، نه اینکه با نمکپاشی بر زخمهای شان جامعه را بدتر از زندان طالب کنیم.»
نه تنها افغانستان بلکه در کشورهای دیگر از جمله کشورهای غربی، زنان قربانی خشونت و تعرض اغلب ملامت میشوند، جامعه و اطرافیان شان طوری وانمود میکنند که این زنان زمینه خشونت و تعرض به خود را فراهم کردهاند.
در افغانستان که مسئله زنان با مسایل 'ناموس' و 'عزت' پیوند خورده است، وضعیت فعالان زن به مراتب پیچیدهتر است. در افغانستان و کشورهای سنتی دیگر، ارزش و اهمیت زنان با «بکارت و دست نخوردگی جنسی» پیوند خورده است. نکته دردناک این است که زنان حتا به علت خشونت جنسی اهمیت و ارزش سنتی شان خدشهدار میشود و این احساس به آنها دست میدهد که یک فرد عادی دارای جایگاه همیشگی در میان خانواده، دوستان و وابستگان نیستند.
در افغانستان مانند شماری از کشورها، نهادها و خدماتی درمانی روانکاوانه وجود ندارد تا زنان زندانی قربانی خشونت بیرحمانه طالبان مورد حمایت و درمان قرار گیرند. در نتیجه این زنان باید زیربار فشار ملامت اجتماعی، نبود خدمات و حمایتهای درمانی بارسنگین درد، تروما و سرخوردگی زندانهای طالبان را به تنهایی به دوش بکشند که متاسفانه برخی از آنان از عهده این کار بر نمیآیند و مانند بی بی گل به زندگی خود پایان میبخشند.
هدف از بهکارگیری این کیسههای خاص (بوجیها) هم از نظر ضخامت و هم از نظر مقاومت این است تا ساختار یکنواخت و فشردهای را شکل دهد تا هرچه بیشتر در استحکام سازه موثر واقع شود.
هنگامیکه خاک تقویتشده در درون کیسهها قرار میگیرد، فشردگی مطلوب توسط کوبیدن این خاک توسط دستگاههای کوبنده دستی، حاصل میشود. در مدتزمان کوبیدن خاک، آنچه مهم است حفظ هر لایه در زاويه و موقعیت تعیین شده است.
بوجیهای انباشته شده از خاک تقویتشده به شکل یک تیوب مدور گذاشته شده و کماکان تا رسیدن به فورم و سختی مورد نظر کوبیده میشوند. این عمل، خاک تقویتشده داخل بوجی را به شکل یک خشت حلقوی در میآورد.
اما خاک تقویت شده چیست؟
در کنار اینکه نوعیت خاک بسیار مهم است، خاک باید نمناک باشد که البته نمناکی خاک اندازه خاصی دارد. مقدار مواد افزودنی مثل آهک و دیگر مواد افزودنی نیز به این خاک نمناک افزوده میشود که مقدار و استفاده از هریک از این مواد افزودنی دلایل خاص خودش را دارد.
استفاده از آهک برای شِفتهسازی بناها از قدیمالایام شهرت دارد. تجربه و مشاهدات ما نشان میدهد که خاک نمناک و تقویتشده با آهک، هنگامی که به این روش کوبیده میشود از استحکام خوبی برخوردار میشود.
کوبیدن و به اصطلاح تپککاری این خاک که توسط مواد افزودنی تقویتشده، به قدری ادامه پیدا میکند که این حلقه با دقت و ظرافت تبدیل به یک خشت حلقوی شده باشد، سپس کار ردیف بعدی آغاز میشود.
برای اینکه دو ردیف بوجی باهم متصل شوند، میان دو ردیف بوجی، به مقدار معینی سیم خاردار قرار میگیرد که نقش ملات میان دو ابَرخشت را ایفا کند و اصطکاک کافی را برای مانع شدن از لغزشهای جانبی به وجود آورد.
شکل هندسی این سازه، که مدور است، ابعاد و نوع مواد مورد استفاده در ساخت این سازه، همه و همه ضمن اینکه از یکسو مقاومت خوبی برای این سازه میدهند، از سوی دیگر عایق خوبی در برابر گرما و سرما اند.
با استفاده از "ابرخشت" یا Superadobe در کشورهای مختلفی خانهها و اتاقهایی درست شده است که هم از نظر سرعت ساخت و نیز از نظر استحکام و ایمنی نتیجه مثبتی داده است.
ما برای اولین بار در افغانستان، ابرخشت را به شکل بسیط و ساده آن طرح و تطبیق کردیم که به شکل یک پناهگاه اضطراری برای مردمی باشد که هنوز خانههایشان ساخته نشده است و امیدواریم در راستای توسعه و معرفی هرچه بیشتر و بهتر این طرح گامهای بیشتری برداریم.
کشورهایی چون نیپال، ایران، شیلی، اکوادور و ... مدتها میشود که در این عرصه فعالاند و طرحهای نوی درافکندهاند. امیدواریم ما نیز در قسمت بومیسازی این طرح بهزودی در کنار این کشورها بایستیم.
چرا ما این طرح را ساختیم؟
در نخستین هفتههایی که زلزلههای پیاپی هرات تا حدی فروکش کرده بود، در هنگام بازدید از منطقه زلزلهزده، متوجه شدیم که کمکهای فوری زیادی به مردم رسیده است، ولی آنچه مردم را نگران کرده، اقلیم خشن منطقه و سرمای سخت آن بود که در حال فرارسیدن بود و در عین حال به نظر نمیرسید تا فرا رسیدن فصل سرما مردم آسیبدیده صاحب خانه شوند.
در اثر سرمای هوا و زندگی در تلی از آوار در درون خیمهها، بیماریهای تنفسی در میان کودکان و افراد سالخورده شدت گرفته بود. مردم روستا برای حل مشکل بیسرپناهیشان از ما کمک خواستند. در مشورت با اهل فن، بهترین طرحی که به نظر میرسید استفاده از اَبَرخشت بود.
تصمیم بر این شد که تا یک نمونه از این اتاقکهای اضطراری ساخته شود تا تمام ظرایف و دقایق کار اجرایی آن معلوم شود. هزینه این پول به شکل شخصی و حمایت برخی دوستان تأمین شد و اتاقک در مدتزمان ۱۴ روز کاری تکمیل شد.
پس از تکمیل این طرح، اهالی روستا بارها و به اصرار میخواستند که در هر حویلی یک اتاقک اضطراری و یا سرپناه برای درامان ماندن خانوادههایشان در هنگام سرما، بادها و سیاهبادهای سوزان ساخته شود. با تأسف بودجهای در این راستا در اختیار نبود. پس از اطلاعرسانی از تطبیق این طرح و مزایای آن برای مردم آسیبدیده، دوستان دیگری بر این شدند تا با حمایت مالی از این طرح، برای مردمیکه هنوز خانههای دایمیشان ساخته و تکمیل نشده است، سرپناههای اضطراری بسازند.
این پناهگاهها بنا بر تقاضای مردم محل در ملکیتهایشان، و درست در کنار آوار خانههایشان ساخته شد.
ملکیتهایی که این پناهگاهها در آن ساخته شدهاند، تلی از آوار اند که تاکنون فقط در آن خیمه و تشنابهای اهدایی توسط نهادهای سازمان ملل متحد وجود دارد و این مردم قادر نشدهاند تا برای مصون ماندن از سرمای طاقتفرسای منطقه، کوچ و زمینشان را رها کنند و به نقاط دیگر شهر کوچ کنند.
ساخت و بهرهبرداری این پناهگاهها رضایت عمیق و گسترده اهالی را در پی داشت.
انتشار عکسهای غرضآلود از زمانیکه ساخت این خانهها هنوز تکمیل نشده بود، و ظاهر متواضعانه این پناهگاهها واکنشهای زیادی به همراه داشت. ما خوشبینیم که این مسئله باعث معرفی و مطرح شدن خانهسازی با فناوری ابرخشت در افغانستان شود.
صرفنظر از موجهای موقت واکنشهای روزمره فضای مجازی افغانستان به تطبیق این طرح، نظر اهل فن و تخصص در این زمینه باعث دلگرمی بود.
شکاف میان شهر و روستا در افغانستان ریشه درازدامنی دارد. نسخهپیچیهای بورژوایی که از مأمن گرم خانهای مجهز در شهر صادر میشود، همخوانی زیادی با بافت و زندگی و طبیعت روستا ندارند. آنچه در این زمینه از اهمیت حیاتی برخوردار بود، رضایت کامل اهلی روستا بود.
روستاهای افغانستان طبیعت و نظم طبیعی خودشان را دارند. هرگونه مداخله در راستای تحمیل یک نظم هندسی بر یک نظم طبیعی، منجر به بیمار شدن بافت روستایی میشود که زندگی را برای روستانشینان دشوار میکند.
شکلیابی روستاها بر اساس مناسبات و تعاملات انسانها با طبیعت است. نوع معماری روستا، نوع کشت، نوع مالداری، استفاده مواد ساختمانی و ... همه و همه در شکلدهی زندگیِ روستایی موثر اند. روستاها با همین مؤلفهها شکل گرفتهاند و بقا پیدا کردهاند.
صدور هرگونه دستور برای نوع زیستن مردم، بدون درنظرداشت تقاضا و نیاز مردم، میتواند از سویی سبب هدر رفتن انرژی شود و از سویی اعتماد روستاییان را به تدبیر کمککنندگان کمرنگ کند. یکی از ملزومات کمکرسانی به روستاها این است که در پروسه و روند کمکرسانی، نه تنها این مؤلفههای که اشاره رفت حفظ شوند، بلکه باید تقویت شوند.
بهعنوان مثال شکل همین پناهگاههاست که اصولاً از معماری بومی همین حوزه الهام گرفته شده است. اگر این موضوع برای عدهای بهانهای برای تمسخر میشود، این تمسخر به تمام معماری روستایی افغانستان تعمیم مییابد. این دید که هر خانه باید خانهای شبیه نمای خانههای شهری با خطوط موازی و متقاطع باشند، سطحینگرانه است.
خانههای روستایی شاید نظم هندسی نداشته باشند، اما نظم طبیعی و کارآمد برای زندگی روستایی دارند.
از سویی متأسفانه شاهد استفاده بیرویه و بیمورد از مواد ساختمانی گرانقیمت برای خانههایی هستیم که لزومی ندارد تا با آن مواد ساخته شوند. اغلب استفاده بیرویه از این مواد باعث شده است تا نوع اقلیم منطقه، طبیعت منطقه، نظم و بافت تاریخی منطقه، زندگی و اقتصاد بومی مردم منطقه تحت تاثیر قرار گیرد و از رونق بیفتد.
هدف ما ارائه مهارتی برای اهالی تمام قریهها و روستاهای نیازمند و آسیبدیده است تا که بتوانند با کمترین امکانات و هزینه، بدون متوسل شدن و منتظر ماندن برای شرکتهای ساختمانی و مؤسسات و بروکراسیهایی که رایج و مد شده است، با در اختیار داشتن مواد ابتدایی مثل خاک، بوجی، سیم خار و آهک و ابزار ساختمانی ابتدایی، در مدت زمان ده الی پانزده روز برای خودشان سرپناهی مطمئن بسازند.
در این شکی نیست که مردم روستاهای ما فقیر اند و پولی برای خرید مصالح ساختمانی گران قیمت از قبیل سیخ گول و خشت پخته و کانکریت و ... ندارند و این مواد همیشه در دسترس و به صرفه هم نیست.
استفاده از اَبَرخشت میتواند این امکان را برای ما فراهم سازد تا با استفاده از موادی که در اکثر نقاط افغانستان به وفور یاد میشود، «خاک»، و رجوع آگاهانه به میراث نیاکان ما و بهرهگیری از دانش نوین و تجربیات دیگر کشورها، در تمام نقاط افغانستان، به خصوص روستاهای آسیبدیده و آسیبپذیر، سرپناههای امن، و از همه مهمتر ارزان ساخته شود.
دولت اسلامی، داعش که مسئولیت حمله روز چهارشنبه در چهارمین سالگرد قاسم سلیمانی، فرمانده نیروی قدس سپاه پاسداران در کرمان را بهعهده گرفت، از زمانی که توسط ائتلاف بزرگ به رهبری امریکا در عراق و سوریه سرکوب شد، در سایه فعالیت میکند.
کارشناسان میگویند این گروه تضعیف شده اما از بین نرفته است.
جنگجویان داعش در هستههای خودمختار در مناطق مختلف جهان پراکنده شدهاند، رهبری آن مخفی است و تعداد نفرات آن به سختی قابل اندازهگیری است. هرچند سازمان ملل تعداد جنگجویان داعش را در مراکز اصلی فعالیت این گروه، ۱۰ هزار نفر تخمین زده است.
همه جنگجویان خارجی مهم داعش از عراق به کشورهایی مانند افغانستان، سوریه و پاکستان گریختهاند. بیشتر آنها به شاخه خراسان داعش که در امتداد مرزهای ایران با افغانستان و پاکستان فعال است، پیوستهاند.
تاکتیکهای جدید داعش در خاورمیانه
داعش پس از فروپاشی خلافتش و یک رشته شکستهای دیگر در خاورمیانه، تاکتیکهای خود را تغییر داده است.
این گروه زمانی که از شهر رقه در سوریه و شهر موصل در عراق به مانند یک دولت متمرکز بر بخشهای وسیعی از دو کشور حکم میراند، به مناطق ناشناخته دو کشور از هم گسیخته پناه برده است.
به گفته یکی از مشاوران امنیتی دولت عراق که فعالیتهای داعش در عراق و کشورهای همسایه را دنبال میکند، این گروه فعالیتهای خود را زیرزمینی کرده و هستههای مخفی را تشکیل داده که حملات چریکی انجام میدهند.
گزارش سازمان ملل در سال گذشته تخمین زد که در ایالت سینای مصر در نزیکی مرز اسرائیل، احتمالا بین ۸۰۰ تا ۱۲۰۰ جنگجوی وفادار به داعش فعالیت دارد.
در لیبیا، جایی که زمانی داعش نواری از قلمرو در سواحل مدیترانه را در اختیار داشت، ضعیفتر شده، اما همچنان میتواند از درگیریهای جاری در این کشور بهرهبرداری کند. در یمن نیز فعالیت داعش کاهش یافته است.
آفریقا
دولت اسلامی که اغلب به صورت مخفف داعش نامیده میشود، در بخشهایی از آفریقا رد پای خود را گذاشته است.
در اوگاندا، شبهنظامیان نیروهای دموکراتیک متفقین که با داعش مرتبط است، در ماههای اخیر مجموعهای از حملات از جمله قتل عام در یک مکتب شبانهروزی و حمله به یک روستا را انجام دادهاند.
این گروه که در اوگاندا قد علم کرد، تا حد زیادی عملیات خود را به جمهوری دموکراتیک کنگو در همسایگی این کشور گسترش داده است.
چندین گروه دیگر نیز در غرب آفریقا و در سراسر ساحل با داعش بیعت کردهاند. شاخههای وابسته به داعش کنترول ساحات وسیعی از مناطق روستایی مالی، نیجر و شمال بورکینافاسو و شمال آفریقا را در اختیار دارند.
در جنوری ۲۰۲۳، ارتش امریکا عملیاتی را انجام داد که در آن یکی از رهبران ارشد داعش در شمال سومالیا کشته شد.
گزارش سازمان ملل متحد این نگرانی را مطرح کرد که گروههایی مانند داعش میتوانند از بیثباتی سیاسی و خشونت در سودان نیز سوء استفاده کنند.
توانمندی کلی داعش
مرکز ملی مبارزه با تروریسم ایالات متحده امریکا در گزارشی که در ماه آگست منتشر شد، گفت که تهدید داعش و القاعده «با سرکوب خطرناکترین عناصر این گروه، در سطح پایینی قرار دارد». اما در ادامه هشدار داد که نیمی از شاخههای داعش «اکنون در شورشهای سراسر آفریقا فعالاند و ممکن است آماده گسترش ساحه فعالیت خود باشند.»
این اداره گفت که این گروه از اوایل سال ۲۰۲۲ کلا سه رهبر و دستکم ۱۳ فرمانده ارشد خود را در عراق و سوریه از دست داده است که «به از دست دادن تخصص و کاهش حملات داعش در خاورمیانه کمک کرده است».
آندریاس کریگ، دانشیار کینگز کالج لندن، گفت: «در مجموع، داعش در سال گذشته حملات بسیار کمتری نسبت به سالهای قبل انجام داده است».
او افزود: «حملات ادعایی داعش در سطح جهان به طور قابل توجهی کاهش یافته است، آفریقا تنها منطقهای است که گروههای وابسته (دولت اسلامی) هنوز در حال رشدند».
پیشینه داعش
دولت اسلامی، داعش در اوج قدرت خود، مدلی از حکومت وحشت و بربریت را بر میلیونها نفر تحمیل کرد و مدعی کنترول بخشهایی از سرزمینهای مشترک عراق و سوریه شد.
جنگجویان آن بارها ارتشهای عراق و سوریه را شکست دادند و در دهها شهر در سراسر جهان نیز حملاتی را انجام دادند یا از داعش الهام گرفتند. هر کس با الگوی اسلام این گروه مخالفت میکرد با بدترین نوع شکنجه و مرگ روبرو میشد.
ابوبکر البغدادی، رهبر داعش خلافت فرامرزی خود را از بالای منبر مسجد تاریخی النوری عراق در سال ۲۰۱۴ اعلام کرد و متعهد شد که بر آن حکومت کند. البغدادی پنج سال بعد در یک حمله توسط نیروهای ویژه ایالات متحده در شمال غرب سوریه کشته شد.
خلافت داعش در سوریه و عراق، جایی که زمانی پایگاهی در فاصله ۳۰ دقیقه رانندگی از بغداد، پایتخت داشت، پس از یک لشکرکشی مستمر توسط ائتلاف به رهبری امریکا فروپاشید.
ایمن جواد التمیمی، یکی از اعضای انجمن خاورمیانه، به رویترز گفت که حمله این هفته در ایران، نشانه این است که این گروه به دنبال بازسازی قدرت و توانمندی خود است.
او گفت: «اهداف این گروه همیشه یکسان است: جهاد علیه همه دشمنان این گروه به منظور ایجاد خلافت اسلامی که در نهایت باید بر کل جهان حکومت کند.