دبیرکل سازمان پیمان امنیت جمعی گفت این سازمان در نظر دارد از ماه جولای طرح تحکیم امنیت مرز تاجیکستان با افغانستان را به اجرا بگذارد. یمانگلی تاسماگمبتوف گفت پیشنویس این طرح توسط شورای دائمی این سازمان تایید و به کشورهای عضو ارائه شده است.
آقای تاسماگامبتوف در مصاحبه با خبرگزاری تاس گفت که تلاشهای جدی از سوی سازمان پیمان امنیت جمعی برای تقویت مرز تاجیکستان با افغانستان جریان دارد.
تاجیکستان عضو این سازمان با افغانستان مرز مشترک دارد و مقامهای تاجیک بارها نگرانیشان را درباره تهدید گروههای تروریستی از داخل افغانستان ابراز کردهاند.
دبیرکل سازمان پیمان امنیت جمعی به تاس گفت که بحث درباره نهایی کردن این طرح در سطح وزرای کشورهای عضو و نهادهای مرتبط با این سازمان در هفتههای اخیر (اواخر فبروری-اوایل مارچ) انجام شده است.
آقای تاسماگامبتوف گفت که اراده سیاسی تاجیکستان و قرغیزستان که به گفته او مقیاس تهدیدهای ناشی از افغانستان را درک میکنند، برای اجرای این طرح مهم است.
او ابراز امیدواری کرد که دبیرخانه سازمان پیمان امنیت جمعی نتایج کار خود را در شش ماه نخست سال جاری ارائه کند.
"پیمان امنیت دستهجمعی" در ماه می سال ۱۹۹۲ در تاشکند، پایتخت اوزبیکستان، به امضا رسید و در سال ۲۰۰۲ این پیمان در مسکو به "سازمان امنیت دستهجمعی" تغییر نام داد.
روسیه، بلاروس، ارمنستان، قزاقستان، قرغیزستان و تاجیکستان عضو این سازمان اند.
شماری از فعالان زن افغان در مقر سازمان ملل از شیوه تعامل کشورهای جهان با طالبان انتقاد کردند. فوزیه کوفی گفت طالبان هفته ۴۰ میلیون دالر دریافت میکند و «بیش از هزار» ملاقات با دیپلوماتهای خارجی داشته است، اما رفتار این گروه تغییری نکرده است.
چهار فعال حقوق زن از جمله فاطمه گیلانی و فوزیه کوفی از اعضای هیات مذاکره کننده حکومت پیشین، ناهید سرابی، معین سابق وزارت مالیه و اصیلا وردک، از مقامهای پیشین وزارت خارجه افغانستان روز سه شنبه، (۲۲ حوت) در یک نشست خبری در مقر سازمان ملل در نیویورک در مورد چالشهای زنان افغان در بیش از دو نیم سال گذشته صحبت کردند.
دیدار سفارتخانهها با فعالان مدنی
فاطمه گیلانی تعامل را تنها راه حل مسئله افغانستان تعریف کرد اما شیوه تعامل جهان با طالبان را زیر سوال برد. او در این نشست گفت:« سفارتخانههایی که در کابل فعال اند و هفته یک دیدار با مقامهای طالبان دارند، میتوانند هفته دو دیدار با اعضای جامعه مدنی و گروههای مختلف دیگر داشته باشند.»
خانم گیلانی همچنین خواهان بازگشایی دروازههای مکاتب بر روی دختران شد. او گفت: «برای من بسته کردن دروازه مکاتب برای دختران دقیقا مثل این است که من روزه بگیرم و کسی به زور غذا به دهنم بگذارد یا اگر بخواهم نماز بخوانم کسی در مقابلم بیایستد و نگذارد.»
تعامل جهان با طالبان؛ عشق یک طرفه
فوزیه کوفی، نماینده پارلمان پیشین افغانستان در این نشست هم سیاست جامعه جهانی در قبال طالبان را مورد انتقاد قرار داد. او گفت که در دو و نیم سال گذشته هیچ فشاری روی طالبان وارد نشده است.
او با اشاره به بستههای میلیونی ارسالی به کابل گفت:«در هفته ۴۰ میلیون دالر به آنها (طالبان) داده میشود و در این مدت طالبان بیش از یک هزار دیدار با دیپلوماتهای جهان داشته است. کشورهای منطقه روابط عادی شان را (با طالبان) برقرار کردند.»
او در ادامه گفت در حالی که هزاران زن افغان از ترس طالبان به کشورهای همسایه پناه بردهاند، جهان رهبران طالبان را با جتهای شخصی به نشستها میبرند.
او با کنایه گفت:«من فکر میکنم این تعامل جامعه جهانی مانند عشق یکطرفه است. همیشه جامعه جهانی به طالبان پیشنهاد داشته است.»
خانم کوفی افزود از زمانی که جامعه جهانی تعامل یک جانبه با طالبان را آغاز کرد، از همان زمان دچار اشتباه شد.
او از جامعه جهانی خواست که سیاستهایی با محوریت زنان را تعقیب کند، چرا که در دو و نیم سال گذشته زنان بیشتر از همه برای حقوق مردم افغانستان مبارزه کردند.
پیامدهای منفی محدودیتها بر زنان
ناهید سرابی، معین وزارت مالیه حکومت پیشین هم در این نشست گفت که محدودیتهای گسترده طالبان بر زنان تاثیر منفی بر توسعه اقتصادی کشور گذاشته است. او افزود که زنان در افغانستان به گونه نگران کننده با عدم امنیت غذایی روبرو اند و درصدی استخدام زنان از ۱۱ درصد در سال ۲۰۲۲ به شش درصد در سال ۲۰۲۳ رسیده است.
خانم سرابی در واکنش به گزارشهای رشد اقتصادی در حکومت طالبان گفت که این برداشت از رشد اقتصادی درست نیست. او گفت:«درست است که طالبان در بخش جمعآوری عواید رشد داشته، اما هیچ شفافیتی وجود ندارد که این عواید در کجا به مصرف میرسد.»
معین سابق وزارت مالیه همچنین ادعای طالبان درباره تامین امنیت را زیر سوال برد. او گفت: «طالبان ادعا دارد که امنیت بهتر شده است اما چرا بیشتر بودجه اداره این گروه بالای امنیت به مصرف میرسد و بخشهای دیگر به فراموشی سپرده شده است؟»
خانم سرابی هشدار داد در صورتی که دروازههای مکاتب به روی زنان و دختران بسته بماند، نمیتوان از هیچ رشد اقتصادی در آینده صحبت کرد چون هیچ زنی تحصیلکرده نخواهد بود که در بخش اقتصاد کار کند.
او افزود که سازمان ملل متحد در بخش اقتصادی و ارائه کمکهای بشری از پاسخگویی و تامین شفافیت کافی برخوردار نبوده است.
مشارکت زنان در نشستها
اصیلا وردک، رئیس پیشین بخش سازمان ملل وزارت خارجه افغانستان در این نشست خبری گفت که زنان افغان باید در تمام مذاکرات تصمیمساز در مورد افغانستان و مذاکرات پشت پرده سهیم شوند.
او هشدار داد که اگر به وضعیت زنان در افغانستان توجه نشود، منطقه و جهان با خطر جدی تروریسم مواجه خواهد شد.
خانم وردک از کشورهای همسایه افغانستان که در گفتگوهایشان با مقامهای طالبان هیچ شرط و شروطی در مورد حقوق بشر و حقوق زنان ندارند انتقاد کرد. او خواهان اتخاذ موضع واحد از سوی جامعه جهانی و کشورهای منطقه در قبال مسئله افغانستان شد.
نجلا ایوبی و یلدا رویان در یک نشست در سازمان ملل خواهان به رسمیت شناختن آپارتاید جنسیتی در افغانستان شدند. این فعالان روز سهشنبه در نشستی زیرنام «جنایت علیه بشریت در افغانستان از زاویه جنسیتی»، وضعیت زنان افغان را اضطراری توصیف کردند.
این نشست برای جلب حمایت بینالمللی از رسمیت یافتن آپارتاید جنسیتی، در مقر سازمان ملل و با حضور برخی فعالان حقوق بشر از افغانستان و کشورهای دیگر برگزار شد.
خانم نجلا ایوبی، قاضی در دولت پیشین افغانستان و فعال حقوق زن، بر ممنوعیتهای وضع شده بر زنان از سوی طالبان از جمله ممنوعیت آموزشی، شغلی و آزادی سفر اشاره کرد و گفت خشونت علیه زنان در افغانستان تحت حاکمیت طالبان افزایش یافته است.
خانم ایوبی از افزایش موارد ازدواج کودکان و ازدواج اجباری در افغانستان یاد کرد و گفت به دلیل فقر حاکم در کشور، برخی خانوادهها برای تامین نیازهای غذایی خود مجبور به فروش فرزندان خود میشوند.
خانم ایوبی همچنین به بازداشت خودسرانه، شکنجه و زندانی ساختن فعالان زن اشاره کرد که طالبان پدران و برادران یا همسران این زنان معترض را نیز بازداشت و تنبیه بدنی میکنند.
عدم دسترسی زنان به نهادهای قضایی و عدلی از دیگر مواردی است که خانم ایوبی به آن پرداخت. او گفت که زنان قربانی خشونت، بهویژه از سوی طالبان، هیچ پناهگاهی ندارند.
این فعال زن گفت که شماری از زنان قربانی خشونت به طالبان شکایت کردند، اما عاملان خشونت علیه زنان بازداشت و مورد تعقیب قرار نگرفتند. این قاضی پیشین هشدار داد که این سیاستهای ضد زنان از سوی دولتهای منطقه نیز تعقیب شده و رفتارهای تبعیضآمیز در مقابل زنان گسترش یافته است.
او از کشورهای جهان خواست تا آپارتاید جنسیتی را به رسمیت بشناسند و پروتکلهای جهانی برای پایان خشونتها علیه زنان در افغانستان به اجرا در آید.
در نشست سازمان ملل، خانم یلدا رویان، فعال حقوق بشر، موارد نقض حقوق زنان در افغانستان را مصداق آپارتاید جنسیتی دانست. او گفت که آپارتاید جنسیتی جز حاکمیت طالبان در افغانستان است که به همین علت زنان به خاطر جنسیت شان برخلاف مردان از تمام خدمات محروم اند و بیشتر در چارچوب خانه محدود شده اند.
خانم رویان با اشاره به یک تحقیق گفت ۹۱ درصد زنان افغان گزارش دادند که با تبعیض جنسیتی مواجهاند و ۸۶ درصد گفته اند که طالبان آنان را از تمام حقوق اساسی شان محروم کرده است. افزون بر آن ۷۱ درصد زنان در خانواده و جامعه نیز مورد خشونت قرار گرفته اند.
او گفت که این وضعیت باعث شده زنان کمتر در افغانستان احساس امنیت کنند، پولیس و دادگاههای طالبان نیز از آن محافظت نمیکنند. رویان افزود زنان شدیداً زیرفشارهای روانی به علت وضعیت موجود در افغانستان اند، وضعیتی که طالبان آن را حاکم کرده و تقویت میکند.
او از کشورهای جهان خواست که نه تنها طالبان را به رسمیت نشناسند، بلکه اعضای این گروه را در دادگاههای بین المللی مورد پیگرد قرار دهند.
جوزپ بورل، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا، در نشستی در شورای امنیت گفت وضعیت حقوق بشر و حذف زنان افغان از تمام عرصههای زندگی نگران کننده است و باید بر طالبان فشار آورده شود. او گفت: «این وضعیت در سطح جهان بیسابقه است و نمیتواند تحمل شود.»
این اظهارات مقام ارشد اروپایی روز سهشنبه در نشست همکاری سازمان ملل و اتحادیه اروپا در شورای امنیت مطرح شد.
بورل گفت: «در افغانستان وضعیت بشردوستانه، اقتصادی، سیاسی و حقوق بشری نگران کننده است. زنان و دختران عملاً از همه جنبههای زندگی حذف و محروم شده اند. این وضعیت در سطح جهان بیسابقه است و نمی تواند تحمل شود.»
مریم رحمتی، خبرنگار افغانستان اینترنشنال از سازمان ملل گزارش داد که آقای بورل از سیاستهای طالبان در برابر زنان افغانستان شدیداً انتقاد کرد. او به خبرنگاران گفت: «نباید افغانستان را فراموش کنیم، جایی که آپارتاید جنسیتی جریان دارد.»
طالبان پیش از این در واکنش به انتقادهای مقامهای بینالمللی از سیاستهای تبعیض آمیز آن علیه زنان افغان گفته بود که دستور ممنوعیت آموزش و کار زنان بخشی از سیاست داخلی این گروه است و انتقادهای خارجی از آن مداخله در امور داخلی طالبان است.
بورل در نشست شورای امنیت از گسترش تعامل سازمان ملل با طالبان حمایت کرد اما در عین حال گفت که باید بر این گروه فشار آورده شود.
او گفت: «من از اینکه دبیر کل سازمان ملل بار دیگر نشستی را میان فرستادگان ویژه در دوحه تشکیل داده است، استقبال میکنم. ما باید برای اجرای قطعنامه ۲۷۲۱ شورای امنیت سازمان ملل متحد و فرآیند تعامل به رهبری سازمان ملل متحد مشارکت داشته باشیم و فشار بیاوریم.»
مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا تاکید کرد که مردم افغانستان شایسته این هستند که حقوق شان حفظ شود.
طالبان در خبرنامهای از دیدار هیئت اوزبیکستانی با مقامهای ارشد طالبان در ارگ خبر داد. براساس اعلام طالبان، بختیار سعیدوف، وزیر خارجه اوزبیکستان، روز سهشنبه در این دیدار گفته که کشورش آماده است سفیر طالبان را در تاشکند بپذیرد.
اوزبیکستان از جمله چندین کشوری است که با وجود به رسمیت نشناختن طالبان به عنوان یک دولت، روابط دیپلوماتیک با این گروه دارد و سفیر آن در افغانستان تحت کنترول طالبان حضور دارد.
براساس خبرنامه طالبان، آقای سعیدوف گفته که به منظور گسترش روابط اقتصادی و سیاسی با افغانستان، کشورش آمادگی دارد در آینده نزدیک میزبان سفیر طالبان در تاشکند باشد.
کشورهای دیگری چون چین، روسیه، ایران و پاکستان نیز پس از تسلط طالبان بر افغانستان سفیران خود را از کابل خارج نکردند.
طالبان در خبرنامه خود به نقل از آقای سعیدوف نوشت که او در دیدار خود با محمد حسن آخند، رئیس الوزرای طالبان گفته که «افغانستان نباید تنها گذاشته شود» و اوزبیکستان در بخش استخراج معادن و تولید برق در افغانستان سرمایهگذاری خواهد کرد.
براساس اعلام طالبان، در دیدار وزیر خارجه اوزبیکستان با حسن آخند، عصمت الله ایرگاشف نماینده خاص رئیس جمهور اوزبیکستان برای افغانستان، امیر خان متقی وزیر خارجه و شهابالدین دلاور وزیر معادن و پترولیم طالبان نیز حضور داشتند.
طبق خبرنامه طالبان، آقای سعیدوف در دیدار با عبدالغنی برادر، معاون اقتصادی رییس الوزرای طالبان نیز گفته که استفاده افغانستان از رودخانه آمو برای اوزبیکستان مهم است و این کشور آمادگی دارد تا در بخش فنی استفاده از آب این دریا و همچنین در ایجاد سیستمهای آبیاری مدرن با اداره طالبان همکاری کند.
پیش از این حکومت اوزبیکستان از بهره گیری طالبان از آب آمو در چارچوب کانال قوشتپه انتقاد کرده و گفته بود که طالبان در استفاده از این منابع آبی، کشورهای دیگر و معاهدات بینالمللی را رعایت کند.
خبرنامه افزوده که وزیر خارجه اوزبیکستان اعلام آمادگی کرده تا کشورش علاوه بر سرمایه گذاری در تولید برق از زغال سنگ در افغانستان، در پروژههای مهمی چون پروژه خط راهآهن افغان ترانس به منظور افزایش سطح تجارت و ارتباطات منطقهای کمک کند.
پیش از این نیز هیئت طالبان به رهبری بختالرحمان شرافت، رئیس اداره خطآهن طالبان، اول ماه حوت به اوزبیکستان سفر کرد و قرارداد مطالعه فنی این پروژه را با مقامهای اوزبیکستان به امضا رساند.
براساس خبرنامه طالبان، آقای سعیدوف در دیدار با عبدالسلام حنفی، معاون اداری ریاست الوزراء نیز گفت که کشورش برای اجرا و شریک سازی تجربیات خویش در پروژههای جدید در افغانستان در زمینههای زمین شناسی، معادن، زراعت، منابع آبی و ایجاد کارخانههای مشترک میان مزار شریف و ولایت سرخان دریا اوزبیکستان آماده است.
طالبان همچنین درباره این دیدار نوشت که بنا به پیشنهاد این گروه، مرحله مطالعات فنی از سوی اوزبیکستان برای آغاز کار اعمار یک مدرسه دینی در مزارشریف آغاز شده است.
اداره ملی استندرد طالبان روز سهشنبه اعلام کرد که ۶۷ تانکر سوخت و ۱۴ تن کالای غیرنفتی را در گذرگاههای مرزی در هرات، فراه و نیمروز به ایران و ترکمنستان مسترد کرده است. این اداره در یادداشتی در اکس نوشت که این مواد «غیرمعیاری» بود.
برپایه این یادداشت، ۶۱ تانکر مواد نفتی در نیمروز و شش تانکر در بندر تورغندی بررسی و مسترد شدند.
نیمروز با ایران مرز مشترک دارد و گذرگاه مرزی تورغندی نزدیک مرز ترکمنستان واقع شده، ولی اداره استندرد طالبان نامی از ترکمنستان نبرده است.
این اداره افزوده که ۱۴ تن مواد دیگر، که جزئیات آن را توضیح نداده، در ولایت فراه، در مرز مشترک با ایران، بازگردانده شده است.
طالبان پیش از این هم بارها از بازگرداندن مواد نفتی و در مواردی مواد غیرنفتی ایرانی را به دلیل «غیرمعیاری» بودن خبر داده بود، ولی این ظاهرا این نخستین بار است که چند تانکر مواد نفتی را از به ترکمنستان بازگردانده است.
مقامهای طالبان از بازرگانان خواسته که از وارد کردن کالای «بیکیفیت» به کشور خودداری کنند.
افغانستان مواد نفتی مورد نیاز خود را معمولا از کشورهای همسایه به ویژه ایران، پاکستان و کشورهای آسیای مرکزی تامین میکند.