وزارت صنعت و تجارت طالبان اعلام کرد مقامهای این گروه با مقامهای بلندپایه اوزبیکستان درباره امضای موافقتنامههای تجاری و ترانزیتی گفتوگو کردند. گفته شده این نشست برای تقویت روابط اقتصادی افغانستان-اوزبیکستان در حیرتان برگزار شده است.
وزارت صنعت و تجارت طالبان روز چهار شنبه (اول حمل) در خبرنامهای نوشت که نورالدین عزیزی، وزیر صنعت و تجارت طالبان و دیگر مقامهای این گروه در بندر حیرتان با مقامها اوزبیکستانی روی تجارت دو جانبه، موافقت ترانزیتی سهجانبه گفتوگو کرده است.
در خبرنامه این وزارت آمده که در این نشست مشاور ارشد معاونت اقتصادی ریاستالوزرای طالبان، وزارتهای امور خارجه، مالیه، معادن و پترولیم، ترانسپورت و هوانوردی و شماری از مقامها محلی حضور داشتند.
بر پایه این خبرنامه، در این نسشت روی صادرات یک میلیون تن زغال سنگ افغانستان، سرمایهگذاری اوزبیکستان در بخشهای زراعت، تولید سمنت و برق حرارتی با زغال سنگ موافقت صورت گرفت.
وزارت صنعت و تجازت طالبان گفته اشتراککنندگان این نشست روی تعرفههای کالاهای صادراتی افغانستان، تسهیلات در بررسی اقلام صادراتی، نصب اسکنر برای بررسی اموال وارداتی از افغانستان در خاک اوزبیکستان هم گفتوگو شد.
براساس این خبرنامه، دو طرف روی افزایش ساعت کاری در گمرکات هر دو کشور، توسعه و گسترش همکاریهای دوجانبه و چندجانبه در عرصه حمل و نقل بینالمللی صحبت کردند.
پیش از این در نشست سهجانبه افغانستان- پاکستان-اوزبیکستان شرکتکنندگان چشمانداز سرمایهگذاری در بخشهای گوناگون را بررسی و بر سرمایهگذاری مشترک در بخشهای خصوصی و دولتی تاکید کردند.
درحالی که طالبان اشتغال زنان را ممنوع کرده، وزارت کار و امور اجتماعی این گروه مدعی شده که در سال ١٤٠٢ برای ٢٦ هزار زن زمینه کار فراهم شده است. این وزارت افزوده که زمینه کار «مصون» برای زنان در ادارههای دولتی و بخش خصوصی فراهم شده است.
طالبان پس به قدرت رسیدن دوباره در ماه اسد ۱۴۰۰، زنان را از ادارات دولتی برکنار و مقررات سختگیرانه در برابر اشتغال زنان وضع کرد. با تسلط طالبان زنان مجبور به ترک شغلهای خود شدند.
طالبان همچنین زنان را از کار در موسسات غیردولتی منع و در بیش از دو و نیم سال اخیر آموزگاران زن را از مکاتب پسرانه هم برکنار کرده است.
با این حال، سخنگوی وزارت کار و امور اجتماعی طالبان مدعی شده که زمینه کار برای دهها هزار زن در بخشهای صحت، تعلیم و تربیه، امنیت و بخش خصوصی فراهم شده است.
سمیعالله ابراهیمی سخنگوی این وزارت این سخنان را روز چهارشنبه (اول حمل) در صحبت با رادیو ملی افغانستان تحت حاکمیت این گروه مطرح کرد.
این مقام طالبان افزود که در سال ١٤٠٢ برای ١٣٠ هزار نفر جواز کار توزیع شده است.
این درحالی است که بسیاری از شهروندان افغانستان در ولایتهای مختلف از افزایش گرسنگی، بیکاری و فقر اظهار نگرانی میکنند.
سازمان بینالمللی مهاجرت در ماه اسد سال ١٤٠٢ اعلام کرد که دستکم ٧٠ درصد افغانها زیر خط فقر زندگی میکنند و بیکاراند.
عطامحمد نور، رهبر یکی از جناحهای جمعیت اسلامی با پخش اعلامیهای از تشکیل شورای عالی تصمیمگیری این حزب خبر داد. افغانستان اینترنشنال دریافته که این شورا با هماهنگی عطامحمد نور، احمد مسعود و اسماعیل خان تشکیل شده و صلاحالدین ربانی عضو آن نیست.
در اعلامیهای که آقای نور در نخستین روز سال نو در صفحه کاربری خود در شبکه اجتماعی اکس پخش کرده، نام هیچکسی به عنوان عضو این شورا نیامده است.
اعلامیه افزوده که این شورا برای «وحدت، همکاری و هماهنگی تمامی فرزندان جمعیت اسلامی» تشکیل شده و «عالیترین مرجع تفاهم، انسجام و اتحاذ تصمیمهای لازم میان نیروهای جمعیت خواهد بود».
این اعلامیه دو صفحهای تشکیل این شورای را به تلاش «گروهی از فرزندان مخلص و دلسوز جمعیت» نسبت داده و افزوده است که «به سوی همه شخصیتها و اعضای محترم جمعیت دست همکاری دراز میکنیم».
اعلامیهای که آقای نور پخش کرده توضیح نداده که چه کسانی از اعضای جمعیت اسلامی خارج از این شورا مانده که به سوی آنها دست همکاری دراز شده است.
در ماه دلو گذشته عطامحمد نور و صلاحالدین ربانی، رهبران دو جناح حزب جمعیت اسلامی، برای «گسترش و تقویت هماهنگی، بسیج و همفکری در تصمیمگیریها» گفتوگو کردند.
برپایه اطلاعاتی که در اختیار افغانستان اینترنشنال قرار گرفته، سه مجموعه از اعضای جمعیت اسلامی شامل عطامحمد نور، رهبر یکی از دو جناح این حزب، احمد مسعود، رهبر جبهه مقاومت ملی و اسماعیل خان والی پیشین هرات در این شورا عضویت دارند.
این اطلاعات همچنین حاکی است که صلاحالدین ربانی، رهبر یکی دیگر از جناحهای جمعیت اسلامی در این شورا عضویت ندارد. به نظر میرسد که اشاره این اعلامیه به او باشد که «دست همکاری» به سویش دراز شده است.
همچنین موضع دیگر اعضای ارشد جمعیت اسلامی هم درباره تشکیل این شورا مشخص نیست.
طبق اعلامیه تازه، شورای تازهتشکیل تصمیمگیری جمعیت اسلامی شامل سه دفتر «دارالانشاء»، «اتاق فکر» و «دفتر سخنگو» است و حسامالدین تالقانی به عنوان سخنگوی آن معرفی شده است.
تا اکنون این اعلامیه از حساب کاربری آقای نور در شبکه اجتماعی اکس منتشر شده است و آقایان مسعود و اسماعیل خان در این مورد اظهار نظر نکردهاند.
از ۲۸ حوت ۱۳۹۹ که در نشست شماری از رهبران جمعیت اسلامی، آقای نور به عنوان «رهبر» یکی از جناحهای این حزب اعلام شد، این حزب عملا به دو جناح به رهبری او و آقای ربانی منشعب شد.
افزون بر این دو جناح، چندین مجموعه دیگر از اعضای این حزب در اطراف شماری دیگر از چهرههای برجسته این حزب از جمله احمد مسعود و اسماعیل خان جمع شدند.
در حال حاضر تقریبا همه رهبران همه جناحهای جمعیت اسلامی در خارج از افغانستان به سر میبرند.
در ماههای گذشته محمداسماعیل خان از رهبران حزب جمعیت اسلامی در مصاحبهای به افغانستان اینترنشنال گفت که در حال حاضر این حزب «رهبر ندارد».
با فرارسیدن نوروز در افغانستان جدل بر سر این است که نوروز را جشن بگیرند یا نه. این جدل نزدیک به سه دهه پیش با مخالفت طالبان با برگزاری جشن نوروز شدت یافت. طالبان و طیفهای همسو با این گروه نوروز را با استدلال دینی تحریم کردند، ولی بسیاری دیگر استدلال طالبان را بیبنیاد دانستند.
با این حال، آیا نوروز ریشههای دینی دارد؟ آیا مخالفت با نوروز انگیزههای دینی دارد یا انگیزههای دیگر؟ در این مطلب به گونه فشرده به این پرسشها پرداخته میشود.
«عید مجوسیان»؟
طالبان نوروز را «عید غیرمسلمانان» بهویژه زردشتیان میدانند. محمدیحیی عارف، از مقامهای وزارت امر به معروف طالبان پارسال با این استدلال که نوروز «عید مجوسیان است» و «کسانی که از نوروز تجلیل میکنند، از دایره اسلام خارج میشوند»، جشن نوروز را ممنوع اعلام کرد. پخش این سخنان او از منابع این وزارت، نظر رسمی طالبان تلقی شد.
طالبان هم در دور نخست حکومت خود، که در پاییز ۱۳۷۵ قدرت را در کابل به دست گرفتند و هم در دور دوم، که از ۲۴ اسد ۱۴۰۰ بر افغانستان مسلط شدند، نه تنها نوروز را ممنوع کردند، بلکه تقویم رسمی را هم از خورشیدی به قمری تغییر دادند. این گروه تعطیل ملی نوروز را هم از تقویم رسمی حذف کرده است.
چنین مخالفتی را نه حامیان برگزاری جشن نوروز، که بر اعتقاد اسلامی خود تاکید دارند، بلکه شماری از روحانیون و پژوهشگران دینی هم مردود دانستهاند. از جمله محمد محق، اسلامشناس معروف تاکید کرده است که هیچ حکمی در قرآن و احادیث معتبر در تحریم نوروز به صورت مطلق وجود ندارد.
جشن طبیعت
با این حال، آیا نوروز واقعاً ریشه دینی و بهویژه زردشتی دارد؟ ریشههای تاریخی نوروز به روشنی آشکار نیست. برخی پژوهشگران پیشینه آن را تا حدود سه هزار سال پیش جستوجو کردهاند. بنابراین، قدیمیترین روایات درباره نوروز ریشه در اسطورهها دارد. مهرداد بهار، اسطورهشناس ایرانی، باور دارد که در اوستا نامی از نوروز نیست؛ چون نوروز ریشه دینی ندارد.
بنابراین، ریشههای نوروز را باید در فرهنگ مردم و دربارهای پادشاهان قدیم جستجو کرد. از این نظر هم به این نتیجه میرسیم که نوروز محدود به جمعیت زردشتی و پادشاهان باورمند به آیین زردشت نبوده است. از نظر جغرافیایی، محل برگزاری نوروز از غرب چین تا شرق اروپا گسترده بوده است که در آن مردمانی با ادیان گوناگون میزیستهاند.
آیینهای نوروزی بیشتر با طبیعت و زندگی اینجهانی مرتبط است و نه با مسائل فراطبیعی و آنجهانی که بیشتر ماهیت دینی دارد. قرار گرفتن نوروز در آغاز سال نو، اعتدال بهاری، زنده شدن طبیعت و آغاز فصل کشاورزی در بسیاری از مناطق حوزه نوروز دلیلی بر گرایش نوروز به طبیعت و زندگی است.
روایات اسطورهای درباره نوروز هم غیردینی است. معروفترین روایت اسطورهای نوروز را به آغاز پادشاهی جمشید میرساند؛ چون آن را روزی بزرگ و نو در زندگی مردم دانستند، «نوروز» نامیدند. این روایت در آثارالباقیه ابوریحان بیرونی، شاهنامه فردوسی و برخی منابع دیگر آمده است.
نوروز و ادیان
با این حال، در مواردی به نوروز رنگ و بوی دینی داده شده است. به گونه نمونه، زردشتیان در سراسر جهان نوروز را به شیوههای گوناگون گرامی میدارند. افروختن آتش و چهارشنبه سوری از جلوههای زردشتی نوروز است. در یهودیت هم نوروز با عید پسح پیوند خورده است. بهائیان نوروز را به گونه رسمی عید دینی خود میدانند.
رابطه مسلمانان اما با نوروز متناقض است. برخی با باور بر این که آغاز خلافت حضرت علی در روز نوروز بوده، نوروز را گرامی میدارند. برگزاری جشن نوروز دو آرامگاه منسوب به او در بلخ و کابل هم ریشه در همین باور دارد. با این همه، مخالفت مسلمانان با نوروز شدیدتر از تایید آنها بوده است. معروف است که غزالی میگفت نوروز باید «مندرس» شود.
با این حال، در واقع، صدها سال است که نوروز در گستره جغرافیایی از غرب چین تا شرق اروپا، از روسیه تا هند در میان مردمانی با فرهنگها و ادیان گوناگون جشن گرفته میشود. نوروز در ۱۰ کشور تعطیل ملی است: افغانستان، ایران، تاجیکستان، اوزبیکستان، ترکمنستان، قرقیزستان، قزاقستان، آذربایجان، عراق و آلبانیا.
جشن جهانی
در حال حاضر برپایه سند شماره ۱۱۶۱ سال ۲۰۱۶ یونسکو، نوروز از ۸ میزان ۱۳۸۸ به عنوان «میراث فرهنگی ناملموس بشری» به پیشنهاد دوازده کشوری که در آنها این روز جشن گرفته میشود، به رسمیت شناخته شده است: افغانستان، آذربایجان، هند، ایران، عراق، قزاقستان، قرغیزستان، پاکستان، تاجیکستان، ترکیه، ترکمنستان و اوزبیکستان.
مجمع عمومی سازمان ملل با تصویب قطعنامه شماره ۲۵۳/۶۴ در ۱۰ می ۲۰۱۰، نوروز را به عنوان جشنی که بیش از ۳۰۰ میلیون نفر در بیش از سه هزار سال از بالکان تا دریای سیاه، قفقاز، آسیای میانه، خاور میانه و منطقه گرامی داشته میشود، جشن جهانی اعلام کرد و روز نوروز (۲۱ مارچ) به عنوان روز جهانی نوروز در تقویم سازمان ملل ثبت شد.
بنابراین، نوروز در مجامع جهانی و کشورهای گوناگون به عنوان میراث بشری شناخته میشود و متعلق به هیچ گروه ویژه دینی، مذهبی و اجتماعی نیست. ملل و جوامع گوناگون با ادیان و باورهای متفاوت به آن به عنوان پدیدهای فرهنگی ارزش قایلند که مخاصمت دینی با نوروز را منتفی میکند.
نوروز در افغانستان معاصر
با این حال، چه انگیزههای دیگری میتواند دلیل مخالفت با نوروز در افغانستان باشد؟ افغانستان مدرن با امارت عبدالرحمان در ۱۸۸۰ آغاز میشود. معصومه نظری، رئیس پیشین آرشیف ملی افغانستان با اشاره به اسناد دوره عبدالرحمان میگوید نوروز در این امیر با حضور اعیان و اشراف در دربار جشن گرفته میشد و او مانند پادشاهان قدیم «بار عام» برگزار میکرد.
به گفته خانم نظری، در جشن نوروز در دربار امیر عبدالرحمان مجلس آوازخوانی و در یک جلسه خصوصیتر با حضور امیر بازی نرد و شطرنج برگزار میشد. او میگوید جشن بزرگتری در بیرون دربار هم برگزار میشده که براساس سندی، شهزاده حبیبالله چهار روز برای حضور در آن مرخصی درخواست کرده بوده است.
در دوران حبیبالله خان و امانالله خان جشن نوروز گسترش یافت و در منطقهای از باغ بابر تا «هندکی» (چهلستون) برگزار میشد. جشن در روضه مزارشریف و سخی کابل هم از گذشته مراسمی با رنگ و بوی مذهبی برگزار میشد. امانالله خان در ۱۹۲۲ تقویم رسمی کشور را از قمری به خورشیدی تغییر داد که باعث تقویت نوروز شد.
در دوران نادر شاه و ظاهر شاه و پس از آن هم تلاشها بر هرچه باشکوهتر برگزار کردن جشن نوروز بود. در این دوره تبریک گفتن آغاز سال نو و نوروز در رسانهها رایج بود. در سراسر این دوره مخالفت جدی با نوروز وجود نداشته است. موردی که به طور صریح مخالفت با نوروز شمرده نمیشود، ولی زمینهساز محدود شدن جشن نوروز شد، نامگذاری «جشن دهقان» در روز دوم حمل در زمان محمد ظاهر بود. در زمان حکومت حزب دموکراتیک خلق، به دلیل اعلام حمایت حزب از دهقانان، جشن دهقان نوروز را تا حد زیادی تحت تاثیر قرار داد.
بنابراین، از نظر تاریخی در افغانستان مخالفت آشکاری با نوروز دیده نشده است. این گروه طالبان بوده که برای نخستین بار نوروز را به صورت رسمی و آشکارا تحریم کرده است. برخی این نظر را مطرح کردهاند که طالبان به دلایل «قومی» و «سیاسی» با نوروز مخالفت میکند؛ چرا که نوروز را متعلق به تبار خود و به سود قدرت خود نمیداند. طالبان خود چنین استدلالی را مطرح نکرده است.
مسیح علینژاد، فعال مخالف جمهوری اسلامی ایران در پیامی به مناسبت نوروز، سال جدید خورشیدی را «سال اتحاد ایرانیان و افغانستانیها علیه آپارتاید جنسیتی» خواند. او گفت: «این سال، سال حقیرتر شدن خامنهای و جمهوری اسلامی است.»
مسیح علینژاد با اشاره به مبارزات زنان ایران در دو سال گذشته، علی خامنهای را رهبر «خودخوانده» و «درمانده» جمهوری اسلامی خواند.
خانم علینژاد در صفحه کاربری خود در شبکه اجتماعی اکس نوشت: «نوروز اصلی ما ایرانیان زمانی خواهد بود که بالاخره رنگ دموکراسی، آزادی، رهایی و حقوق بشر را در سرزمین، در خانه و در کشور خود ببینیم.»
این روزنامهنگار و فعال حقوق بشر تاکید کرد که بیش از پیش صدای مردم آزادیخواه خواهد بود.
مسیح علینژاد پیش از این طالبان را «رژیم زنستیز» خوانده و خواستار بازگشایی مکاتب و دانشگاهها بهروی دختران در افغانستان شده بود.
رئیسجمهور پیشین افغانستان ادامه محرومیت دختران از آموزش را «زجردهنده و برباددهنده کشور» خواند. اشرف غنی در پیام نوروزی خود از امارات متحده عربی، به گونه مستقیم از طالبان انتقاد نکرد اما بعضی سیاستهای آنها از جمله منع آموزش دختران را زیر سوال برد.
آقای غنی در این پیام صوتی یازدهدقیقهای درباره مسائل گوناگون از کمک به نیازمندان در ماه رمضان، مقابله با پیامدهای تغییرات اقلیمی و حفظ محیط زیست گرفته تا آموزش دختران سخن گفته است.
او در دقیقه نهم پیام خود با اشاره به ممنوعیت آموزش دختران، بدون اشاره صریح به دستور طالبان برای منع آموزش آنها، گفته است که بیش از هزار روز میشود که دختران از آموزش محروم هستند.
اشرف غنی ادامه محرومیت دختران از آموزش را مغایر دستورهای اسلام و پیامبر دانسته و ادامه آن را «زجردهنده و برباددهنده کشور» خوانده است.
او تاکید کرده است که باید به این وضعیت هرچه زودتر پایان داده شود.
آقای غنی در مورد مقابله با تغییرات اقلیمی گفته که استفاده از منابع و همکاری بینالمللی در این زمینه، نیازمند «مشروعیت» نظام سیاسی است که اشارهاش به عدم مشروعیت حکومت طالبان است.
اشرف غنی از ۲۴ اسد ۱۴۰۰ که با سه هلیکوپتر از ارگ ریاست جمهوری فرار کرد، تا اکنون در امارات متحده عربی به سر میبرد و هنوز عنوان «رئیسجمهور» را از پروفایل خود در شبکههای اجتماعی حذف نکرده است.
او در این مدت هرازگاهی به مناسبتهای گوناگون پیام صادر میکند و به بیان مواضع خود درباره مسائل جاری افغانستان میپردازد.