برنامه جهانی غذا روز دوشنبه، ۲۸ جوزا، از وخیمتر شدن بحران اقلیمی در افغانستان ابراز نگرانی کرد. این سازمان گفت بدتر شدن بحران اقلیمی در افغانستان، والدین را وادار کرده است گاهی دختران خردسال خود را ازدواج کنند.
برنامه جهانی غذا با پخش ویدیویی در شبکه اجتماعی اکس داستان علاءالدين را روایت کرده است؛ مردی که برای تامین غذا به فرزندانش یک دختر پنج ساله خود را عروس کرد.
این نهاد وابسته به سازمان ملل نوشت: «بدتر شدن بحران اقلیمی در افغانستان گاهی راهی جز ازدواج دختران خرسال برای نجات بقیه فرزندان برای والدین باقی نمیگذارد.»
رسانههای بینالمللی گزارش دادهاند که ازدواج کودکان از دیرباز در بسیاری از مناطق افغانستان رایج بوده اما با تسلط طالبان و سقوط اقتصادی و سیستم بانکی مشکل فرزندفروشی در بین خانوادههای افغان افزایش یافته است.
پیش از این نیز تحلیلگران از ازدواج کودکان خردسال به دلیل فروپاشی اقتصادی در افغانستان ابراز نگرانی کردهاند.
واشنگتنپست در جنوری سال جاری میلادی گزارش داد که خانوادههای فقیر در افغانستان برای زنده ماندن مجبورند کودکان دختر خود را بفروشند.
براساس گزارش این روزنامه ۱۱۸ کودک ۸ تا ۱۰ ساله در افغانستان به علت فقر به عنوان کودکعروس فروخته شدند و ۱۱۶ کودک دیگر نیز منتظر خریدار اند.
ریاست هواشناسی طالبان درباره احتمال باران شدید، سیل و رعد و برق در شش ولایت افغانستان هشدار داد. این اداره گفت روزهای ۲۸ و ۲۹ جوزا در بدخشان، تخار، نورستان، پنجشیر و بغلان بارش باران و سیلابهای آنی پیشبینی شده است.
ریاست هواشناسی همچنان میزان باران در نقاط مختلف را بین ۱۵ تا ۲۵ ملیمتر پیشبینی کرده است.
بارش شدید باران و جاری شدن سیل در هفتههای اخیر خسارات مالی و جانی هنگفتی به مردم وارد کرده است.
بر پایه گزارشها، در نتیجه جاری شدن سیلابهای اخیر بیش از ۳۰۰ نفر در بغلان، دستکم ۵۰ نفر در غور و نزدیک به ۶۰ نفر در ولایت فاریاب جان باختهاند.
در آخرین مورد در نتیجه جاری شدن سیلاب در هفت ولایت ۲۱ نفر جان باختند.
سخنان هبتالله آخندزاده در خطبه عید قربان درباره عزل خودش، از اختلافات شدید درون رهبری طالبان، جنگ قدرت و نارضایتی عمیق حکایت دارد. او در واقع به تمام طالبان میگوید اگر با نوع رهبریاش مخالفاند، اکثریت را جمع کنند تا او از منصبش کنار برود.
هبتالله آخندزاده، رهبر حکومت طالبان، در نماز عید قربان، بخش عمدهای از ۲۴ دقیقه سخنرانی خود را به بررسی اختلافات درونی میان بخشهای مختلف از جمله میان اعضای رهبری طالبان اختصاص داد و درباره پیامدهای این اختلافات هشدار داد.
پیش از این بارها گزارشهایی درباره اختلافات درونی و مخالفت اعضای کابینه، فرماندهان، مسئولان و دیپلماتهای طالبان با سیاستهای اصلی هبتالله آخندزاده منتشر شده است.
در نوار صوتی منسوب به هبتالله آخندزاده که تلویزیون ملی افغانستان تحت کنترول طالبان منتشر کرده است، او درباره سیاستهای «فرعونی»، تفرقه، تخریب و اختلاف سخن میزند. با این حال شاید اوج سخنرانی او این باشد که برای نخستین بار درباره کنارهگیریاش از مقام رهبری طالبان که خود آنها به آن «امیرالمومنین» لقب دادهاند، سخن میزند و تاکید میکند اگر اعضای طالبان به صورت جمعی او را از این مقام عزل کنند، حاضر به کنارهگیری است. هبتالله اما یک پیششرط تعیین میکند که باید اول آنها به شکافها پایان دهند.
چیدن این کلمات برای یک رهبر نظام دموکراتیک شاید آسان باشد، اما برای فردی که از صدر تا ذیل رژیم یک حکومت روی کارآمده به زور تفنگ را کنترول میکند، رویدادی معنادار است.
آقای آخندزاده میگوید: «شخصا به شما میگویم من برادری، اتفاق، اتحاد و وحدت مسلمانان را خواهانم. من از این راضی نیستم که در نظام مسلمانان عام و خاص وجود داشته باشد. اختلاف نمیخواهم. اگر همه در یک روز متفق شوند، مرا از این منسب کنار بگذارند، معزول کنند، خوشحال خواهم بود. اما از این خوشحال نخواهم بود که در میانتان اختلاف و تفرقه وجود داشته باشد.»
این سخنان در شرایطی ایراد میشود که آقای آخندزاده تمام اختیارات امارت اسلامی طالبان را در دستان خود متمرکز کرده است.
او در قندهار نشسته و حکومتداری خود را از طریق صدور فرمانها و احکامی در بخشهای مختلف کشور اجرا میکند. تمام استخدامها در کنترول مستقیم هبتالله آخندزاده قرار دارد و سیاستهای اقتصادی، اجتماعی و خارجی طالبان را نیز تنظیم میکند.
بسته نگهداشتن مکاتب دخترانه برای بیش از هزار روز، خانهنشین کردن زنان که امروز نیز حتی یک بار نام آنها را در سخنرانی عید قربانش نگرفت، حمایت از گروههای مسلح اسلامگرای خارجی و حتی دستورش مبنی بر منع کشت خشخاش در افغانستان، به شدت اختلافبرانگیز است.
دیگر تردیدی نیست که عمده حکومت طالبان تنها یک فرد را مسئول عدم مشروعیت و رسمیت بینالمللی حکومت این گروه در جامعه جهانی میدانند.
بسیاری از رهبران کنونی و دوره اول طالبان از این روش حکومتداری ملا هبتالله به طور پیدا و پنهان انتقاد میکنند. صریحترین موارد انتقاد از این نوع حکومتداری شاید در سخنان شیرمحمد عباس ستانکزی، معاون وزیر امور خارجه طالبان باشد. آقای ستانکزی بارها از حق آموزش دختران، کار زنان و مخالفتش با روش حکومتداری هبتالله آخندزاده جلو دوربین رسانهها انتقاد کرده است.
همین هفته گذشته نیز ملا عبدالسلام ضعیف، از افراد نزدیک به ملا عمر، بنیانگذار طالبان، زندانی سابق گوانتانامو و سفیر پیشین طالبان در پاکستان، لب به انتقاد از رهبر «مستبد» گشود.
عبدالسلام ضعیف، سفیر پیشین طالبان در اسلامآباد گفت استبداد و حاکمیت مطلق امیر، از عوامل اصلی زوال جوامع اسلامی است.
آقای ضعیف توضیح داد هر «امیری» که قدرت مطلق در دستش بیفتد به مرور زمان به یک «مستبد مطلق» مبدل میشود.
به گفته عبدالسلام ضعیف، پس از بدل شدن امیر به یک فرد مستبد، او اهل تملق را در نزدیکی خود جمع میکند و اهل دانش و رای را از خود میراند.
عبدالسلام ضعیف پیشنهاد داده است که یک «شورای رهبری مقتدر» میتواند به «جای خالی» امیر کار بدهد.
رهبر طالبان تاکنون به این پیشنهادها برای تغییر روش کار پاسخ مثبت نداده و بارها تاکید کرده است که میخواهد شریعت مورد نظر خود را اجرایی کند.
اما سه سال نگذشته از حاکمیت طالبان، عدم مشروعیت طالبان و رسمیت بینالمللی، نظر میرسد حداقل در بیانات رهبری طالبان انعطاف دیده میشود.
آخندزاده، درست دو سال پیش در سخنرانی اول جولای لویه جرگه به شرکتکنندگان گفت که «افغانستان حالا یک کشور آزاد و مستقل است» و افزود که دیگر به مشورتهای به گفته او «کافران حتی اگر مورد حمله اتمی قرار بگیریم گوش فرا نخواهیم داد.»
اما امروز او میگوید: «نفع اختلافات شما به دشمن میرسد. دشمن از این استفاده منفی میکند. چرا به همدیگر بد میگویید؟ برادر مسلمان شما است. به او از چشم برادر نگاه کنید. غیبت نکنید، افشا نکنید و نصیحت پنهانی کنید. در جلو خلق عیب کسی را گفتن، معیوب کردن او است، نصیحت نیست. مخالفت نکنید. مقابله نکنید. نصیحت کنید. مرا هم نصیحت کنید. حتما مرا هم نصیحت کنید. نصیحت برای امامان مسلمانان هم است.»
این سخنان یک هبتالله آخندزاده دیگر را نشان میدهد. کسی را که موج اختلافات و فشارهای حکومتداری حداقل در زبان باعث انعطاف او شده است. روشن نیست که چقدر این سخنان را میتوان به حساب عوامفریبی و پوپولیسم رهبران مستبد گذاشت که میکوشند با تحریک احساسات مردم به بقای حاکمیت خود کمک کند، اما اگر سطح فشار، انتظارات و ناتوانی طالبان در ارائه خدمات بیش از این شود، هیچ چیز مانع بروز شکافهای عمیقتر و در نهایت تهدید نظام طالبانی نخواهد شد.
سخنگوی وزارت تحصیلات عالی طالبان فتوای «شیخ عبدالعلی دیوبندی» درباره ناروا بودن آموزش دختران حتی در خانه را در شبکه اجتماعی اکس بازنشر کرده است. ضیاالله هاشمی سخنان این مفتی که گفته آموزش دختران باعث ترویج فحشا میشود را «فتوای مهم» خوانده است.
در این فایل صوتی «شیخ عبدالعلی دیوبندی» با استناد به روایاتی از رویدادهایی در «صدر اسلام» میگوید که زنان اجازه ندارند به نماز جماعت بروند و نوشتن را بیاموزند.
این مفتی طالبان در مورد کشورهای اسلامی که به زنان حق آموزش قایلاند، میگوید این کشورها به نام «اسلامی» هستند، اما در واقعیت قادر به تطبیق احکام شریعت نیستند.
عبدالعلی دیوبندی تاکید میکند که رفتن زنان به نماز جماعت و یادگیری نوشتن برای آنها «موجب فساد میشود.»
معلوم نیست که این فایل صوتی دقیقا چه زمانی ثبت شده است.
با این حال ضیاالله هاشمی، سخنگوی وزارت تحصلات عالی طالبان در روزهای اخیر سخنان این مفتی را بازنشر کرده و آنرا یک «فتوای مهم» خوانده است.
بیش از هزار روز میشود که طالبان مانع بازگشایی مکاتب دورههای ثانوی و عالی به روی دختران شده است. طالبان همین گونه از ۲۹ قوس ۱۴۰۱ به اینسو ادامه تحصیل دختران و زنان در دانشگاهها را نیز متوقف کرده است.
مقامات طالبان پیش از این گفته بودند ممنوعیت آموزش دختران در افغانستان یک تصمیم موقتی است. با این حال از بازنشر این فتوا توسط سخنگوی تحصیلات عالی طالبان معلوم میشود که این گروه تصمیم ندارد تصمیم خود در مورد ممنوعیت آموزش دختران را تغییر بدهد.
به نظر میرسد که عبدالعلی دیوبندی در پاسخ به سوال یک شنونده رادیو درباره آموزش از منظر «شریعت اسلامی» برای زنان میگوید: «اگر زنان نوشتن را بیاموزند، به دیگران نامه مینویسند.» او اضافه میکند: «زنان پیر و جوان از آموزش و رفتن به جماعت ممنوع شدهاند، چون عصر ما زمانه فتنه است و این امر باعث فساد زنان میشود».
دیوبندی همچنان در سخنرانی خود در مورد استفاده زنان از گوشیهای همراه نیز هشدار میدهد و میگوید زنان با استفاده از تلفن همراه «روابط ایجاد میکنند و به فحشا و منکرات روی میآورند».
در فایل صوتی که تلویزیون ملی افغانستان از سخنرانی عیدی هبتالله آخندزاده در قندهار پخش کرده، رهبر طالبان از اختلافات میان طالبان ابراز نگرانی میکند. آخندزاده میگوید خوشحال میشود از موقف خود کنار برود اما طالبان به اختلافات خود پایان دهند.
در یک فایل صوتی بیش از ۲۲ دقیقهای که رادیو تلویزیون ملی افغانستان تحت کنترول طالبان پخش کرده است، هبتالله آخندزاده بیش از هر چیزی درباره نگرانیهایش از اختلافات میان طالبان سخن میگوید.
آخندزاده از اعضای طالبان میخواهد اختلافات را کنار بگذارند و دشمنیها را به دوستی مبدل کنند.
رهبر طالبان در بخشی از سخنرانی خود گفت «فرعون کوشش میکرد مردم را به گروههای مختلف تقسیم کند و بر آنها حکومت کند.»
هبتالله آخندزاده در ادامه گفت او میتواند میان دیگران اختلاف بیندازد و یک گروه را از طریق گروه دیگری کنار بزند، اما چنین کاری نمیکند. زیرا ایجاد اختلافات بین مردم را «سیاست فرعونی» میداند.
رهبر طالبان خطاب به اعضای این گروه گفت اگر آنها همه در روزی بیایند و هبتالله آخندزاده را از رهبری این گروه عزل کنند، خوشحال میشود اما در میان اعضای این گروه اختلاف نمیخواهد.
اختلافات میان طالبان چیست؟
شورای تحقیقات بینالمللی امور مذهبی (IRCRA) هفته گذشته در پژوهش جدیدی اعلام کرد که طالبان در میان خود اختلافات متفاوتی دارد و یک گروه یکپارچه نیست.
به گفته این سازمان پاکستانی، رهبران و اعضای طالبان در میان خود تفاوتها و اختلافهای ایدیولوژیک، قبیلهای-منطقهای و سازمانی دارند.
پژوهش جدید شورای تحقیقات بینالمللی امور مذهبی پاکستان که روز دوشنبه، ۲۱ جوزا پخش شد، نشان میدهد که به لحاظ ایدیولوژیک طالبان تندرو و آنانی که پشتیبانی رویکردی نسبتا میانهرو هستند با همدیگر اختلاف دارند.
نویسندگان این پژوهش به افغانستان سفر کرده و با دهها مقام طالبان از جمله ملا شیرین، والی این گروه در قندهار و مشاور ارشد ملاهبتالله آخوندزاده، پژوهشگران و اعضای جامعه مدنی افغانستان مصاحبه کردهاند.
این پژوهش نشان میدهد که اختلافات میانپشتونی طالبان نیز برجسته است. در پژوهش به گونه مثال از اختلاف میان طالبان قندهاری و پکتیکایی یاد شده است.
این نهاد همچنین گفته قطع ارتباط میان رهبران سیاسی و جنگجویان میدانی طالبان باعث ایجاد تفاوتهای سازمانی میان آنها شده است.
خبرگزاری فرانسه به نقل منابع دیپلوماتیک گزارش داد که نمایندگان جامعه مدنی افغانستان به سومین نشست دوحه دعوت نشدهاند. دبیرکل ملل متحد نیز در این جلسه شرکت نخواهد کرد. این در حالی است که طالبان روز یکشنبه اعلام کرد در این نشست حضور مییابد.
در گزارش خبرگزاری فرانسه که روز یکشنبه نشر شده، آمده که برنامههایی برای مشوره با اعضای جامعه مدنی قبل و بعد از نشست دوحه برگزار خواهد شد، اما آنها در نشستهایی که طالبان حضور خواهند داشت، شرکت نمیکنند.
معلوم نیست اعضای جامعه مدنی که با آنها مشوره صورت میگیرد، چه کسانی هستند.
آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل نیز برخلاف دو نشست قبلی دوحه به قطر نخواهد رفت.
طالبان و مقامهای سازمان ملل هفتهها در کابل بر سر شرکت این گروه در نشست دوحه رایزنی کردند.
سرانجام طالبان روز یکشنبه اعلام کرد که یک هیئت این گروه برای شرکت در نشست سوم دوحه وارد به قطر خواهد رفت. طالبان در همین حال هشدار داده که اگر تغییری در ترکیب و اجندای نشست دوحه بیاید، میتواند بر تصمیم این گروه تاثیر بگذارد.
در نشست دوم دوحه نیز سازمان ملل تلاش کرد که طالبان را برای شرکت در آن متقاعد کند اما ین تلاشها نتیجه نداد. طالبان در آن زمان شرایطی گذاشته بود از جمله اینکه هیچ کسی به نمایندگی از افغانها به جز این گروه در نشست شرکت نکند.
به نظر میرسد در سومین نشست دوحه، ملل متحد خواستههای طالبان را پذیرفته و این نشست به گونهای برگزار خواهد شد که نمایندگان حاضر در آن از افغانستان، تنها طالبان خواهند بود.
جنبشهای اعتراضی زنان، احزاب و جریانهایی سیاسی مخالف طالبان بارها تصریح کردهاند که برگزاری نشست دوحه در غیبت نمایندگان زنان و احزاب سیاسی، به مثابه امتیاز دادن به طالبان است.
جریانهای سیاسی و زنان معترض در ۱۶ جوزا در یک بیانیه مشترک درباره نشست دوحه نوشتند: «تعامل با جریانات تروریستی مشکل را حل نساخته و بر پیامدهای بحران خواهد افزود.»
