پاکستان و امریکا متعهد به جستجوی راه‌حل پایدار برای مشکل مهاجران افغان شدند

خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا) روز جمعه، ۱۹ اسد، به نقل از استاندار تهران نوشت: «اگر کسی توانست به هر دلیلی از نقاط خلائی که وجود دارد، وارد کشور شود، این گونه نیست که از تور کنترولی و میدانی خارج باشد. مسئولان با تمام هوش، حواس و دقت نظر رفتار و کردار اتباع را زیر نظر قرار می‌دهند.»

استاندار تهران در حالی از رصد فعالیت‌های اتباع خبر داده که اخیرا فشارهای ایران بر مهاجران افغان در این کشور به گونه بی‌پیشنیه افزایش یافته است.

در روزهای اخیر انتقادهای گسترده از رفتار خشونت‌آمیز ماموران پولیس ایران در روستای آب‌سرد شهرستان دماوند تهران با مهدی موسوی، مهاجر ناشنوای افغان بالا گرفته است. منابع به افغانستان اینترنشنال گفته بود که گردن مهدی براثر فشار زانوی یک مامور پولیس آسیب دیده است.

دو روز پیش احمدرضا رادان، فرمانده کل نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران هم اعلام کرد که شهروندان خارجی بدون مدرک باید تا پایان سال جاری ایران را ترک کنند و به کشور خودشان بازگردند. او برگشت مهاجران را سیاست و برنامه جمهوری اسلامی خواند.

در همین روز، علی‌رضا فاتحی‌نژاد، فرماندار شهرستان شهریار تهران هم از آغاز «طرح ضربتی جمع‌آوری مهاجرین غیرقانونی» در این شهرستان خبر داد.

او در جلسه‌ای با مسئولان ایرانی در تهران تاکید کرد که در این طرح ضربتی افغان‌های بدون مدارک به کشورشان بازگردانده می‌شوند.

عبدالعزیز محبی، رئیس پیشین دانشگاه بامیان و نوع کوبورن استاد دانشگاه بنینگتون در این مقاله که روز پنجشنبه (۱۷ اسد) در وبگاه دیپلومات پخش شد، نوشتند که طالبان تلاش دارد جامعه افغانستان را از «نو بسازد».

نویسندگان مطلب افزودند: «سیاست‌ها و سرکوب طالبان بیشتر گشایش آموزش عالی در سال‌های ۲۰۰۱ تا ۲۰۲۱ را به‌تدریج اما به گونه موثری از بین برده و دیدگاه یک نسل از افغان‌ها را در مورد آینده دیگرگون کرده است.»

برپایه این مطلب، در حالی که رسانه‌های بین‌المللی بر ممنوعیت آموزش دختران در مقطع متوسطه متمرکز است، طالبان به آموزش‌های عالی به عنوان اولویتی در کار خود برای «از نو ساختن جامعه افغانستان» نگاه می‌کند.

نویسندگان نشریه دیپلومات ندامحمد ندیم، وزیر تحصیلات عالی طالبان و از افراد نزدیک به هبت‌الله آخندزاده و عبدالباقی حقانی، رئیس کمیته امتحانات و از افراد عمده شبکه حقانی، را از افراد کلیدی طالبان در راستای تغییر نظام تحصیلات عالی دانسته‌اند.

مجله دیپلومات مستقر در واشنگتن نتایج برنامه‌های طالبان در راستای تغییر آموزش‌های عالی را «تغییر جهت شدیدی» در تحصیلات عالی حکومت پیشین افغانستان دانسته است که شمار دانشجویان دانشگاه‌ها را در فاصله سال‌های ۲۰۰۱ تا ۲۰۲۱ به حدود نیم میلیون نفر رسانده بود.

برپایه این مقاله، طالبان برنامه‌ درسی دانشگاه‌ها را به گونه آهسته اما پیوسته تغییر داده است. این گروه شمار درس‌های دینی را در دانشکده‌ها افزایش داده و درس‌هایی را که «دارای گرایش بسیار غربی» می‌دانست، حذف کرده است. مقاله افزوده است که طالبان مضامین دیگر به ویژه مضامین علوم اجتماعی را هم تغییر می‌دهد.

مقاله دیپلومات همچنین افزوده که طالبان با سرمایه‌گذاری روی آموزش‌های دینی، شمار مدارس دینی را از یک‌هزار و ۲۱۲ در زمان حکومت پیشین به پنج هزار و ۶۱۸ رسانده است. برپایه مقاله، این در حالی است که در تحصیلات عالی طالبان تنها کسانی می‌توانند شغل پیدا کنند که آموزش دینی دیده باشند.

مقاله افزوده در نظام منتخب پیشین با وجود ناکامی در تامین امنیت و توسعه اقتصادی، آموزش‌های عالی عرصه‌ای بود که به رشد چشمگیری رسید، حالا اما پیشرفت‌ها در این زمینه به آهستگی اما عامدانه به عقب برگردانده می‌شود.

به باور نویسندگان مقاله، این وضعیت نه تنها دختران را از نظام آموزش‌های عالی بیرون کرد، بلکه پسران را هم ناامید کرده است؛ به گونه‌ای که آنها فکر می‌کنند «مهاجرت» راهبرد بهتری است در مقایسه با آموزش در افغانستان تحت کنترول طالبان.

نویسندگان مقاله افزوده‌اند در حالی که در آزمون کانکور سال ۲۰۲۰ بیش از ۲۰۰ هزار داوطلب شرکت کردند که فرد اول آن یک دختر بود، در سال گذشته تنها ۹۷ هزار نفر امتحان دادند.

گروه طالبان پس از آن که قدرت را در ۱۵ آگست ۲۰۲۱ به دست گرفت، دستور داد دختران و پسران جدا از هم آموزش ببیند، اما در دسامبر ۲۰۲۲ دختران را از ورود به دانشگاه‌ها به طور کامل منع کرد. اعتراضات داخلی و بین‌المللی در این زمینه تاثیری بر تغییر نظر طالبان نداشته است.

«شبکه همبستگی زنان تورک‌تبار افغانستان»، روز پنجشنبه در نامه‌ای سرگشاده عنوان جامعه بین‌المللی بر مشارکت معنادار و موثر زنان تورک‌تبار در نشست‌های مرتبط به افغانستان تاکید کرد.

این شبکه بدون اشاره به فرد یا گروه خاصی نوشته که «برخی از فعالان مدنی در تبانی با حلقات مشخص چه در دوران جمهوریت و چه بعد از سقوط در فعالیت‌های مرتبط به کنش جمعی زنان، آگاهانه گام‌های عملی را برای انحصار‌گرایی برداشته‌اند.»

این شبکه با اشاره به برخی زنان مهاجر نوشته است که بخش بزرگی از زنان افغانستان به‌ویژه زنان تورک‌تبار را در گفت‌وگو‌ها، روندهای سیاسی، پروژه‌های اختصاصی زنان و موارد دیگر به حاشیه رانده‌اند.

این شبکه در بیانیه خود سیاست با مقایسه «انحصارطلبی طالبان» با سیاست‌های «انحصارطلبی برخی حلقات قومی بیرون از افغانستان»، هر دو را متهم به تلاش به اعمال «تبعیض» علیه بخش بزرگی از جامعه افغانستان دانسته است.

این شبکه کنش جمعی مرتبط به زنان افغانستان را منحصر به هیچ‌یک از اقوام ندانسته و آن را درد مشترک همه زنان دانسته‌است.

شبکه همبستگی زنان تورک‌تبار افغانستان گفته که آماده مشارکت موثر در روندهای سیاسی، اجتماعی، اقتصادی مرتبط به افغانستان است.

این شبکه از جامعه جهانی خواست تا در گفت‌وگوهای آتی نقش و جایگاه زنان تورک‌تبار را مدنظر بگیرد.

بر اساس این اعلامیه که روز پنجشنبه منتشر شد، برادر و رشید مرادوف «در مورد راه‌های عملی کردن پروژه تاپی در خاک افغانستان، توسعه ایستگاه راه‌آهن در بندر تورغندی، و ایجاد تسهیلات ترانزیتی و حمل‌ونقل به طور جامع گفت‌وگو کردند.»

طالبان به نقل از وزیر امور خارجه ترکمنستان گفت که کشورش آماده است «برای گسترش روابط سیاسی و اقتصادی با افغانستان، در آینده نزدیک کارهای پروژه تاپی را در خاک افغانستان آغاز کند.»

رشید مرادوف، وزیر امور خارجه ترکمنستان، ماه گذشته نیز برای تسریع کارهای پروژه تاپی به پاکستان سفر کرده بود.

مصدق ملک، وزیر نفت پاکستان، هفته گذشته اعلام کرد که در دیدار با آقای مرادوف پیشرفت‌هایی در زمینه همکاری مشترک در پروژه تاپی حاصل شده و این پروژه با سرعت بیشتری عملی خواهد شد.

پروژه تاپی از غرب ترکمنستان آغاز می‌شود و با عبور از هرات و قندهار در افغانستان به کویته و ملتان در پاکستان ادامه می‌یابد و سپس به غرب هند می‌رسد.

معاون اقتصادی ریاست‌الورزای طالبان با اشاره به سیاست خارجی اقتصادمحور این گروه، بر اتصال منطقه‌ای تاکید کرده و برای رسیدن به این هدف خواهان همکاری ترکمنستان شده است.

پیش از این وزیرخارجه طالبان در دیدار با سفیر ترکمنستان در کابل گفته بود که ادارات ذی‌ربط در افغانستان روی نهایی‌سازی تمامی امور تخنیکی تمدید لوله تاپی در خاک افغانستان در آینده نزدیک کار می‌کنند تا عملاً کار این پروژه آغاز شود.

این پروژه در دسامبر ۲۰۱۵ در عشق‌آباد، پایتخت ترکمنستان، توسط رهبران افغانستان، پاکستان، هند و ترکمنستان افتتاح شد.

انتظار می‌رفت این پروژه ۱۸۰۰ کیلومتری به ارزش ده میلیارد دالر در سال ۲۰۱۹ تکمیل شود، اما به دلیل ناامنی در افغانستان تاکنون فقط روی کاغذ باقی مانده است.

این پیام در واکنش به خشونت مامور پولیس علیه یک نوجوان ناشنوای افغان در ایران در حساب پشتین در شبکه اکس منتشر شده‌است.

این هفته، یک مامور نیروی انتظامی ایران در روستای آبسرد دماوند، دست‌وپای یک نوجوان ۱۵ ساله افغان را گرفته و مامور دیگری زانویش را روی گردن او گذاشت.

منظور پشتین، رهبر جنبش تحفظ پشتون‌ها‌، این عملکرد نیروهای پولیس ایران را «غیرقانونی، نقض حقوق و خلاف اصول انسانی» دانست و از ایران خواست تا فورا با حفاظت حقوق‌ مهاجران افغان، به این وضعیت رسیدگی کند.

عملکرد پولیس ایران با واکنش‌های گسترده در داخل و خارج از ایران مواجه شده است. بسیاری از کاربران افغان و ایرانی، این برخورد با نوجوان مهاجر افغان را با خشونت پولیس امریکا با یک مرد سیاه‌پوست به نام جورج فلوید مقایسه کرده‌اند که منجر به مرگ او شد.

همچنین، سرپرست نمایندگی افغانستان در سازمان ملل، رفتار پولیس ایران با مهاجران افغان را مغایر اصول پذیرفته‌شده‌ جهانی و قوانین مهاجرت خواند.

در همین‌حال انس حقانی، عضو ارشد گروه طالبان، ضمن تاکید بر توقف بدرفتاری با مهاجران افغان، خواهان بازخواست عاملان این رویداد شده است.

مقام‌های ایرانی رسماً به این رویداد واکنش نشان نداده‌اند. حکومت ایران خشونت دو مامور پولیس و همچنین موج خشونت‌بار افغان‌ستیزی در ایران را نادیده گرفته‌اند.