داوود ناجی، رئیس کمیته سیاسی جبهه آزادی افغانستان میگوید ادعای سراجالدین حقانی، وزیر داخله طالبان مبنی بر رعایت عفو عمومی دور از حقیقت است. ناجی گفت در سه سال گذشته قتل دستکم ۵۰۰ نیروی امنیتی حکومت پیشین افغانستان مستندسازی شده است.
رئیس کمیته سیاسی جبهه آزادی روز شنبه ۲۰ اسد در واکنش به اظهارات سراجالدین حقانی، وزیر داخله طالبان مبنی بر رعایت عفو عمومی از سوی این گروه گفت قتلهای هدفمند از سوی طالبان مستندسازی شده و با سازمانهای معتبر مدافع حقوق بشر به اشتراگ گذاشته شده است.
داوود ناجی در شبکه اجتماعی اکس نوشت با گذشت سه سال از سلطه طالبان در افغانستان، تاکنون هیچ نشانهای از تغییر آنها از یک «گروه» به یک «حاکمیت» دیده نشده است. این عضو جبهه آزادی اذعان کرد که در حال حاضر، محکمه صحرایی بارزترین مشخصه گروه طالبان است.
ناجی اضافه کرد که در افغانستان زیر سلطه طالبان قوانین لغو شده و مراتب قضایی وجود ندارد و هر تفنگ به دوش همزمان در نقش قاضی، دادستان و پولیس ظاهر میشود.
سراجالدین حقانی، وزیر داخله طالبان روز جمعه در نشستی در ولایت پکتیا گفت این گروه فرمان عفو عمومی رهبر خود را در قبال مسئولان حکومت پیشین رعایت کرده است.
پیش از این، شورای جهانی پنجشیریان در گزارشی فهرست نامهای دستکم ۲۸۳ نفری را منتشر کرد که در سه سال گذشته در پنجشیر کشته شدهاند. این شورا با اشاره به محدودیتهای دسترسی به اطلاعات گفت رقم اصلی قربانیان به مراتب بیشتر است.
در ادامه فشار نیروهای امنیتی و انتظامی به مهاجران افغانستان در ایران، گزارشها از افزایش رد مرزهای غیرقانونی، همراه با برخوردهای شدید با این شهروندان حکایت دارند. روزنامه شرق شنبه از بازداشت نوجوانان ۱۰ تا ۱۷ ساله با وجود داشتن مدارک خبر داد.
شرق در گزارش روز ۲۰ اسد خود با روایت برخورد خشن یک عامل انتظامی با «سید مهدی»، نوجوان مهاجر افغان در شهرستان دماوند، نوشت که ماجرای برخورد با اتباع در ایران، پیچیدگیهای بیشتری به خود گرفته است.
این گزارش به نقل از فعالان اجتماعی نوشت گرچه رد مرز کودکان زیر ۱۸ سال و زنان به تنهایی غیرقانونی است اما این اتفاقات در حال رخ دادن است.
ویدیوی برخورد خشن یک عامل انتظامی با «سید مهدی» در شهرستان دماوند، روز چهارشنبه ۱۷ اسد در افغانستاناینترنشنال منتشر شد.
این ویدیو واکنش کاربران شبکههای اجتماعی را در پی داشت. آنان فشار زانوی مامور روی گردن این نوجوان را با ماجرای مرگ جورج فلوید در امریکا در سال ۱۳۹۹ قیاس کردند که موجب اعتراضات گستردهای در این کشور شد.
شرق در گزارش خود با بیان روایتی دیگر به بازداشت امیرعلی، نوجوان ۱۵ ساله اهل افغانستان پرداخت که در یکی از مدارس جنوب غرب تهران مشغول به تحصیل است.
او چند روز قبل با وجود داشتن مدارک اقامتی برای رد مرز بازداشت شده است.
این گزارش با اشاره به آسیب دیدن کتف امیرعلی در حین بازداشت نوشت سمعک او که با زحمت تهیه کرده بودند، زیر دست و پا از بین رفت.
بازداشت نوجوانان افغانستانی با وجود داشتن مدارک
سیما صدر، فعال اجتماعی و مددکار خانواده امیرعلی به شرق گفت که نوجوانهای افغان بین ۱۰ تا ۱۷ سال با وجود داشتن مدارک کافی، برای رد مرز دستگیر میشوند.
صدر با بیان اینکه بسیاری از بچههای زیر ۱۸ سال بهویژه پسرها اتفاقی شبیه ماجرای امیرعلی را تجربه کردهاند، اضافه کرد: «این برای بار چندم است که بدون چک کردن مدارک هویتی بچههای زیر ۱۸ سال، آنان را برای رد مرز به اردوگاه میفرستند.»
این فعال اجتماعی از پاکدشت به عنوان یکی از مناطق مهاجرنشین نام برد و گفت که در شش ماه گذشته بارها روایتهایی شنیده است درباره پسرهای بین ۱۰ تا ۱۷ سال که بدون چک کردن مدارک هویتی بازداشت شدهاند.
روز جمعه ۱۹ اسد چند روز پس از انتشار ویدیوی زانو گذاشتن مامور انتظامی بر گردن «سید مهدی»، حکومت طالبان در کابل با صدور بیانیهای از جمهوری اسلامی خواست به خشونت علیه مهاجران افغان پایان دهد.
وزارت مهاجرین طالبان در این بیانیه نوشت که «انتشار ویدیوهای دلخراش بدرفتاری پلیس ایران با یک مهاجر»، این گروه را «بسیار نگران» کرده است.
این نخستین بار بود که طالبان رسما به شکنجه یک مهاجر افغان به دست ماموران پلیس جمهوری اسلامی واکنش نشان داد.
رضا شفاخواه، فعال حقوقی و وکیل دادگستری با اشاره به بازداشت افراد زیر سن قانونی، درباره رفتارهای در حین بازداشت به روزنامه شرق گفت: «هیچکدام از این رفتارها مطابق قوانین جمهوری اسلامی و کنوانسیونهایی که امضا کردهایم، نیست.»
این وکیل دادگستری با بیان اینکه وقتی بحث حقوقی مطرح میشود، عدهای تصور میکنند فعالان حوزه کودک افرادی احساساتی بدون علم و تخصص هستند، گفت: «چنین رویکردی در بین فعالان حقوقی وجود ندارد.»
شفاخواه در ادامه گفت که «با اتباع غیرقانونی» باید در ساختار حقوق کنوانسیون مربوط به پناهندگان و قوانین داخلی برخورد شود.
روز ۱۹ اسد مولوی عبدالحميد اسماعیلزهی، امام جمعه اهل سنت زاهدان، در خطبههای نماز جمعه خود با اشاره به ویدیوهای رفتار خشن ماموران انتظامی با نوجوان مهاجر افغانستانی و ضربوشتم دو دختر نوجوان به دست نیروهای گشت ارشاد گفت که این اتفاقات «باعث بدنامی» خواهد شد.
رد مرز مهاجران بدون برگزاری دادگاه
شفاخواه با ذکر نمونههایی از دیگر کشورها که در آنها یک دادگاه ثالث باید به وضعیت هر پناهجو رسیدگی کند و حتی پناهجو حق داشتن وکیل دارد تا به حکم دادگاه اعتراض کند، گفت: «نباید سر چهارراه هر کسی را که مدرک دارد یا ندارد، سوار ون کنند و مستقیم به اردوگاه برای رد مرز ببرند. پولیس نباید شخصا برای دستگیری این افراد اقدام کند.»
او اخراج کودکان زیر ۱۸ سال بدون خانواده را طبق تمام قوانین ممنوع دانست و تاکید کرد که اگر هم قرار بر اخراج باشد، این کار باید با حکم دادگاه و همراه با خانواده انجام شود.
این وکیل دادگستری در پایان با اشاره به زانو زدن مامور انتظامی روی گردن یک کودک ناشنوای افغانستانی (سید مهدی) با تاکید بر اینکه پولیس حق ضرب و شتم هیچ انسانی را ندارد، اضافه کرد: «اینها همه رفتارهای خلاف قانون است اما آنچه ما این روزها در سطح شهر میبینیم، این است که پناهجوها مدرک داشته باشند یا نداشته باشند، تفاوت ندارد و اخراج میشوند.»
بر اساس گزارش افغانستاناینترنشنال، تعداد قابل ملاحظهای از افغانها پس از به قدرت رسیدن دوباره طالبان در افغانستان، به ایران مهاجرت کردند.
تعداد زیادی از این مهاجران، زنان و دخترانیاند که از حق آموزش و کار در افغانستان محروماند.
بخشی دیگر از مهاجران، نظامیان و کارمندان حکومت پیشین هستند که از ترس انتقامجویی طالبان به ایران فرار کردهاند.
شماری از مهاجران نیز به دنبال بحران اقتصادی و بیکاری گسترده در افغانستان تحت کنترول طالبان، برای کار کردن به ایران رفتهاند.
در هفتههای اخیر فشار نیروهای امنیتی جمهوری اسلامی و شماری از شهروندان ایران بر مهاجران افزایش یافته و موارد قابل توجهی از حملات به مهاجران گزارش شده است اما بدرفتاری سیستماتیک و تندی شهروندان با مهاجران افغان در ایران موضوعی سابقهدار است.
شورای جهانی پنجشیریان در گزارشی نوشت طالبان در حدود ۳ سال گذشته ۲۸۳ نفر به شمول کودکان و زنان را در پنجشیر کشتهاند. این شورا نامهای کشتهشدگان را فهرست کرده و با اشاره به محدودیتهای دسترسی به اطلاعات گفته رقم اصلی قربانیان به مراتب بیشتر است.
در این گزارش که در آستانه سالگرد سقوط افغانستان به دست طالبان نشر شده، درباره اتهامهای افراد کشتهشده چیزی نیامده، اما گفته شده که «شواهد و مدارک نشان میدهد که این افراد به شکل وحشیانهای به قتل رسیدهاند.»
برپایه این گزارش، طالبان از روشهایی مانند «سر بریدن، کشیدن چشمها، اعدام صحرایی، کشتن پسر در مقابل پدر» و شکنجه برای علیه این افراد استفاده کرده است.
شورای جهانی پنجشیریان گفته که حدود ۲۱ هزار جنگجوی طالبان در پنجشیر حضور دارند و در روستاهای مختلف پاسگاه ایجاد کردهاند.
این شورا در گزارش خود تصریح کرد آنچه در سه سال گذشته در پنجشیر رخ داده، براساس احکام اسلامی و قوانین ملی و بینالمللی، مردود است و جرمانگاری شده است.
این شورای با استناد به کد جزای افغانستان، طالبان را متهم به «قتل عمد و تجاوز به حریم مردم» کرده است. این شورا همچنین گفته که طالبان طبق اساسنامه دادگاه کیفری بینالمللی، مرتکب جنایت جنگی و جنایت علیه بشریت شدهاند.
شورای جهانی پنجشیریان اسامی افراد کشتهشده به دست طالبان در ولسوالیهای مختلف پنجشیر را منتشر کرده است.
طالبان تاکنون درباره این گزارش اظهار نظر نکرده است.
ولایت پنجشیر کانون اصلی جبهه مقاومت ملی افغانستان است که به گونه مسلحانه علیه طالبان مبارزه میکند. در ماههای اول حکومت طالبان، نیروهای این گروه چندین بار با نیروهای مقاومت در پنجشیر درگیر شدند.
در نزدیک به سه سال گذشته، همواره گزارشهایی از بازداشت، شکنجه و قتل غیرنظامیان به دست طالبان در پنجشیر منتشر شده است. در تعداد زیادی از این موارد گفته شده که طالبان این افراد را متهم به همکاری با جبهه مقاومت ملی کرده، اما در بسیاری موارد نزدیکان قربانیان این اتهام را رد کردهاند.
در سومین سال غصب دولت افغانستان، استراتژی طالبان برای به رسمیت شناختهشدن به عنوان یک «دولت مشروع» و عادی و نه یک «گروه تروریست انتحاری» به نتیجه نرسیده است.
طالبان با وعده احیای ثبات، سرکوب داعش و محو مواد مخدر به امریکا و قدرتهای منطقه، امیدوار بود که به رسمیت شناخته شود. اما، پافشاری کشورهای غربی بر آجندای حقوق بشر و تاکید قدرتهای منطقه بر تشکیل حکومت فراگیر قومی مانع خواست طالبان شده است.
امریکا برخلاف روسیه و چین که از شبهنظامیان آسیای میانه احساس تهدید میکنند، تاکیدی بر مهار و اخراج گروههای تروریستی و شبهنظامی از افغانستان نکرده است. به نظر میرسد که واشنگتن به این قول طالبان در موافقتنامه دوحه اعتماد دارد که این گروه به القاعده و دیگر سازمانهای تروریستی اجازه حمله به منافع امریکا را نمیدهد.
افغانستان تحت حاکمیت طالبان تنها کشوری در جهان است که هیچ دولتی آن را به رسمیت نمیشناسد. حتا قره باغ کوهستانی، منطقه مورد مناقشه میان ارمنستان و آذربایجان و قبرس شمالی، دستکم از سوی ارمنستان و ترکیه به رسمیت شناخته میشوند.
این فقدان مشروعیت بینالمللی به این دلیل نیست که طالبان قدرت را به زور غصب کرده است. بلکه، به این دلیل است که این گروه در فهرست سازمانهای تروریستی شورای امنیت سازمان ملل و بسیاری از قدرتهای دیگر از جمله روسیه قرار دارد. همچنین، این گروه ابتداییترین هنجارهای بینالمللی مانند رعایت حق آموزش زنان را نادیده گرفته است.
قدرتهای عمده از به رسمیتشناختن همچون ابزاری برای تغییر رفتار طالبان استفاده میکنند. تعامل با گروهی خشن و بدوی که حقوق و هنجارهای اساسی نظام بینالمللی مانند حق آموزش زنان را نادیده میگیرند، برای دولتهای غربی دشوار است. این دولتها این تعامل را به دشواری میتوانند برای رایدهندگان و احزاب سیاسی فرصتطلب اپوزیسیون توجیه کنند.
با اینحال، به نظر میرسد طالبان خیلی امیدوار است که فقدان مشروعیت بینالمللی معضلی زودگذر باشد. این گروه سعی کرده است تصویرش را از یک سازمان تروریستی و انتحاری به یک دولت عادی ملیگرای بیطرف و خواهان روابط حسنه با تمام کشورها از جمله دشمن خونینش ایالات متحده، تغییر دهد.
خشوبش ملاها و دیپلوماتهای غربی
دیدارهای طالبان با دیپلوماتهای غربی در قطر و کابل و دعوت از این گروه در نشست سازمان ملل در دوحه، این سوال را به وجود آورده است که مشروعیت نداشتن طالبان چه معنایی دارد؟
رفتار مقامها و دیپلوماتهای خارجی نشان میدهد که کشورها با طالبان به عنوان تنها قدرت حاکم برخورد میکنند. سراج الدین حقانی، تروریست سرشناس با محمد بن زاید آلنهیان، رئیس دولت امارات متحده عربی، در کاخ الشطی در ابوظبی دیدار کرد.
به نظر میرسد که استراتژی عادیسازی طالبان، دستکم از فشارهای بیشتر بر این گروه کاسته است. ایالات متحده با این که میداند طالبان از میلیونها دالر کمک مالی بشردوستانهاش به افغانستان سوءاستفاده میکند، ولی در سیاست کمک مالی خود تغییری نیاورده است.
ایالات متحده و قدرتهای غربی دیگر از دادوستد سیاسی شماری از کشورهای منطقه با طالبان انتقاد نمیکنند. چین و روسیه با این که طالبان را به رسمیت نشناختهاند، اما روابط خود را با آن گسترش دادهاند. حتا کشورهای کوچکتر به خصوص آنانی که از حمایت روسیه برخوردار اند، نیز از این الگو پیروی میکنند.
منافع ناخواسته
احتمالاً، علت این رفتار این است که امریکا و اروپا مایل اند طالبان روند استحاله از یک گروه تروریستی به یک دولت عادی مستحکم را بپیماید. زیرا، طالبان با کنترول افغانستان و سرکوب داعش منافع امنیتی کشورهای غربی، به ویژه امریکا را تامین میکنند. افغانستان بیثبات مولد بحرانهای چندگانه امنیتی و بشری است که کشورهای غربی را به دردسر میاندازد.
تصویر افغانستان گرسنه و دچار بحران انسانی، ناکامی پروژه دولتسازی غرب در افغانستان و عراق را برجسته تر میکند. راه افتادن موج مهاجرت انسانهای ناامید و گرسنه از افغانستان، به بحران سیاسی ناشی از واکنش نیروهای دستراستی به پذیرش پناهندگان در اروپا، بیشتر دامن میزند.
طالبان و قدرتهای عمده جهان به تفاهم تاریخیای دست یافتهاند که پیش از آن کمتر گروه حاکم در افغانستان در تاریخ معاصر از آن برخوردار بوده است. امریکا، چین، روسیه و دیگر کشورهای بر موجودیت رژیم مستحکمی که افغانستان مملو از آشوب داخلی را کنترول بتواند، تفاهم نظر دارند. از این منظر، پوتین و شیجین پینگ همان قدر نگاه مثبت به طالبان دارند که جو بایدن.
در عین حال، رقابت قدرتهای بزرگ در تفاهم بینالمللی روی منزوی کردن طالبان شکاف ایجاد کرده است. این شکاف تبدیل به فرصتی برای طالبان شده که از آن برای گسترش روابط خود با قدرتهای منطقه مانند روسیه و چین استفاده کنند و تا حدی انزوای خود در میان کشورهای غربی را جبران کنند.
مخالفان طالبان، به ویژه زنان، فشار بر دولتهای غربی برای به رسمیت نشناختن طالبان را به طور موثری حفظ کردهاند. جامعه مدنی افغانستان، به ویژه کنشگران زن، متحدان قوی در جامعه مدنی غربی دارند که با عادیسازی روابط طالبان امریکا و اروپا مخالف اند و در آن مانع جدی ایجاد کردهاند.
نیروهای سیاسیای که پس از سقوط کابل، به کشورهای غربی و منطقه پناهنده شدهاند، نقش موثری در بازداشتن دولتها از روابط عادی با طالبان ندارند. زیرا، یکی، به علت مشارکت در دولت پیشین مشروعیت و اعتبارشان به شدت صدمه دیده است. دوم، مقاومت نظامی و سیاسی آنان هنوز بدیل صلحآمیز برای طالبان نیست.
در حالیکه مخالفان سیاسی و مدنی طالبان بر براندازی رژیم طالبان تاکید دارند، کشورها از بیم بیثباتی و جنگ دیگر در افغانستان، روابط کژدار و مریز با طالبان فعلا ادامه میدهند.
مهاجر افغان در ایران میگوید ماه قبل پسرش در محل کارش در قهوهخانهای در تهران به طور مشکوکی مسموم شد و سپس در شفاخانه جان باخت. محمد صدیق گفت حالا بیمارستان امام حسین از او خواسته ۲۰۰ هزار افغانی مخارج را بپردازد و بعد جنازه پسرش را تحویل بگیرد.
این مهاجر افغان به افغانستان اینترنشنال گفت که احمدالله، پسرش ۱۲ روز در شفاخانه در حالت کما بود.
به گفته او، یک ماه پیش، صاحبکار پسرش با او تماس گرفت و گفت که احمدالله بیهوش شده و «در حالت وخیم» به شفاخانه منتقل شده است.
پدر این مهاجر افغان میگوید دکتران به او گفتند که به پسرش «دارو داده شده» و این داورها بر قلب او تاثیر گذاشتهاند.
محمد صدیق گفت که او پس از سقوط حکومت پیشین، همراه با پسرش به ایران رفته تا کار و مخارج زندگیشان را تامین کنند. او گفت حالا شفاخانه از او ۱۴۰ میلیون تومان میخواهد که معادل بیش از ۲۰۰ هزار افغانی میشود.
این مهاجر افغان گفت که او توان پرداخت مخارج شفاخانه را ندارد تا جنازه پسرش را تحویل بگیرد و به افغانستان منتقل کند.
عدم پاسخگویی مقامهای ایرانی
محمد صدیق همچنین گفت که تلاشهای او برای پیدا کردن صاحبکار پسرش و درخواست توضیحات درباره چگونگی مسموم شدن او بینتیجه مانده است.
این مهاجر افغان گفت که پس از مسموم شدن پسرش تا کنون موفق نشده صاحبکار او را ملاقات کند. محمد صدیق گفت که صاحبکار احمدالله، دستمزد چند ماهه او را نیز پرداخت نکرده است.
محمد صدیق همچنین گفت که به رغم تلاشهای او، مسئولان و مقامهای پولیس ایران نیز هیچ گونه تحقیق و رسیدگی به مسمومیت و جان باختن پسرش نکردهاند.
این مهاجر افغان ویدیویی به افغانستان اینترنشنال فرستاده که گفته میشود دقایق اولیه مسمومیت پسرش در محل کارش است و این تصاویر را مالک قهوهخانه به پدر احمدالله فرستاده است.
در این ویدیو، احمدالله در حالت نیمه بیهوش تکیه داده به یک چوکی دیده میشود که به سختی نفس میکشد و به نظر میرسد در ناحیه شکم احساس درد میکند.
«جنبش زنان برای آزادی» به مناسبت سومین سالگرد سقوط جمهوری اسلامی افغانستان گفت مکاتب و دانشگاهها به روی دختران پس از شکلگیری یک حکومت مشروع و مردمی باز شود. این جنبش خواستار شکلگیری حکومتی شده است که به برابری زنان و مردان باور داشته باشد.
جنبش زنان برای آزادی روز شنبه ۲۰ اسد از جامعه جهانی و نهادهای حامی حقوق بشر خواست با زنان و دختران افغانستان همگام شوند و آنها را در مبارزه با «گروه تروریستی» تنها نگذارند.
جنبش زنان برای آزادی تاکید کرد که تنها راهحل مشکلات و چالشهای افغانستان، برپایی یک حکومت بدیل به جای طالبان است. این جنبش اضافه کرد که باید حکومتی براساس آرای مردم در افغانستان شکل گیرد تا آزادیهای مدنی، مذهبی و فکری را به رسمیت بشناسد.
در قطعنامه این گروه از زنان معترض آمده است تا زمانی که عدالت اجتماعی به تمامی اقشار افغانستان به ویژه زنان تامین نشود، دست از مبارزه نمیکشد.
براساس متن قطعنامه، سه سالگی فاجعه سقوط نظام جمهوری افغانستان در حالی فرا میرسد که امروزه مردم افغانستان با با پیامدهای ناگوار آن مانند، «فقر فراگیر، بیکاری، خشونت سازمانیافته، سیاست بیسابقه تبعیض قومی-زبانی، کوچهای اجباری و حذف کامل زنان از همه امور زندگی» دست و پنجه نرم میکنند.
جنبش زنان برای آزادی همچنان در قطعنامه خود از جامعه و سازمان ملل خواست که طالبان را به رسمیت نشناسند. این جنبش هشدار داد که به رسمیت شناختن و تعامل با طالبان مشروعیتبخشیدن به تروریسم جهانی است.