هرزی هالوی، رئیس ستاد ارتش اسرائیل میگوید ارتش این کشور به مبارزه با حزبالله ادامه میدهد تا تهدیدی را که برای غیرنظامیان اسرائیلی ایجاد میکند، از بین ببرد. آقای هالوی گفت حسن نصرالله به این دلیل کشته شد که به دنبال نابودی اسرائیل بود.
هالوی پس از تایید طرحهای جنگی در فرماندهی شمال اسرائیل گفت: «روزهای چالشبرانگیز در پیش روی ماست. نیروهای ارتش اسرائیل در اوج آمادهباش، در دفاع و حمله، در همه جبههها هستند.»
او گفت: «نصرالله غیرنظامیان اسرائیلی را به طور بیرویه کشت. او میخواست این جنگ با نابودی اسرائیل پایان یابد، ما مطمئن شدیم که این اتفاق نخواهد افتاد. ما او را کشتیم و قویتر خواهیم شد.»
هالوی تاکید کرد: «ارتش اسرائیل اجازه نخواهد داد تهدید حزبالله باقی بماند. ما مصمم هستیم که به نابودی گروه تروریستی حزب الله ادامه دهیم. ما مصمم به ادامه جنگ هستیم.»
فرمانده ارتش اسرائیل افزود که ارتش اسرائیل در جبهههای دیگر نیز مأموریت دارد، از جمله «نابودی سازمانهای تروریستی و تواناییهای آنها [در غزه]، بازگرداندن گروگانها... و بازگرداندن ساکنان شمال و جنوب اسرائیل به خانههایشان».
مرگ حسن نصرالله، رهبر حزبالله لبنان و یکی از مهمترین نیروهای نیابتی ایران در خاورمیانه، وضعیت امنیتی و سیاسی منطقه را به مرحلهای حساس و غیرقابل پیشبینی رسانده است.
این تغییر ناگهانی در ساختار رهبری حزبالله، که همواره نقش کلیدی در معادلات قدرت میان ایران و اسرائیل ایفا میکرد، پیامدهایی فراتر از لبنان داشته و تأثیرات مستقیمی بر سیاستهای منطقهای ایران خواهد داشت.
در این شرایط، احتمال حمله اسرائیل به تأسیسات هستهای ایران به طور جدی افزایش یافته است.
با توجه به وضعیت پرتنش خاورمیانه و دشمنی ریشهدار میان اسرائیل و ایران، احتمال وقوع حمله پیشگیرانه از سوی اسرائیل علیه تأسیسات هستهای ایران، بهویژه در دوره انتقال قدرت ریاستجمهوری امریکا (بین زمان انتخابات و مراسم تحلیف)، افزایش یافته است. این دوره که معمولاً با خلای تصمیمگیری و ضعف رهبری در ایالات متحده همراه است، میتواند فرصتی برای اسرائیل ایجاد کند تا با انجام حملهای استراتژیک، امریکا را به ورود به درگیری وادار سازد. چنین سناریویی میتواند پیامدهای ژئوپلیتیکی، اقتصادی و امنیتی گستردهای را در منطقه و جهان به دنبال داشته باشد.
تضعیف حزبالله و خلای رهبری
حزبالله، بهعنوان یکی از مهمترین نیروهای نیابتی ایران در منطقه، با مرگ حسن نصرالله وارد دورهای از بیثباتی و ضعف رهبری خواهد شد.
نصرالله که یکی از چهرههای کلیدی در شبکه نیابتی ایران بود، نقش مهمی در ایجاد توازن قدرت در برابر اسرائیل و حمایت از رژیم بشار اسد در سوریه ایفا کرده بود. تضعیف حزبالله پس از مرگ نصرالله میتواند توانایی ایران را برای مقابله با تهدیدات نظامی اسرائیل بهشدت کاهش دهد. این وضعیت، برای اسرائیل یک فرصت استراتژیک محسوب میشود، زیرا با تضعیف یکی از مهمترین عوامل نیابتی ایران، میتواند فشار بیشتری بر برنامه هستهای این کشور وارد کند.
واکنشهای احتمالی ایران و نیروهای نیابتی
با وجود تضعیف حزبالله، ایران همچنان نیروهای نیابتی دیگری مانند حماس، حوثیها و حشد شعبی را در اختیار دارد. در صورت وقوع حمله احتمالی اسرائیل به تأسیسات هستهای ایران، این گروهها، از جمله حزبالله، میتوانند با انجام حملات تلافیجویانه علیه اسرائیل و منافع امریکا در منطقه واکنش نشان دهند. این شرایط ممکن است جنگ محدود موردنظر اسرائیل را به یک درگیری گسترده منطقهای تبدیل کند و دیگر بازیگران کلیدی مانند عربستان سعودی و امارات متحده عربی را نیز درگیر سازد.
گسترش این درگیری، علاوه بر منافع منطقهای، پای قدرتهای جهانی نظیر امریکا، روسیه و چین را نیز به معادلات جدید خواهد کشاند. امریکا بهعنوان متحد اصلی اسرائیل احتمالاً مجبور به دخالت مستقیم خواهد شد. روسیه و چین، با توجه به بحرانهای کنونی در اوکراین و تایوان، ممکن است از این وضعیت برای پیشبرد اهداف ژئوپلیتیکی خود بهرهبرداری کنند.
در این میان، اتحادیه اروپا و کشورهای حوزه خلیج فارس نیز نقشی مهم ایفا خواهند کرد. اتحادیه اروپا ممکن است به دنبال میانجیگری و کاهش تنشها باشد، درحالیکه کشورهای خلیج فارس، مانند عربستان و امارات، که نگران افزایش نفوذ ایران در منطقه هستند، ممکن است از افزایش فشار بر ایران استقبال کنند.
احتمال تضعیف یا سقوط رژیم ایران
افزایش فشارهای نظامی و اقتصادی ناشی از جنگ میتواند به تضعیف یا حتی سقوط حکومت جمهوری اسلامی ایران منجر شود. ایران که پیش از این نیز با تحریمهای شدید اقتصادی و نارضایتیهای داخلی مواجه بود، ممکن است در برابر این فشارهای جدید توان مقاومت نداشته باشد. تضعیف نیروهای نیابتی ایران، بهویژه پس از مرگ نصرالله، و کاهش حمایتهای منطقهای میتواند ساختار قدرت در تهران را با خطر فروپاشی روبهرو کند.
سقوط احتمالی رژیم ایران، علاوه بر تأثیرات مستقیم بر این کشور، پیامدهای گستردهای در سطح منطقه به دنبال خواهد داشت. کشورهای همسایه، بهویژه عربستان سعودی و امارات، ممکن است از این فرصت برای گسترش نفوذ خود استفاده کنند، درحالیکه ایران با فروپاشی داخلی و رقابتهای قدرت درونی روبهرو شود. این شرایط میتواند دورهای از بیثباتی را برای ایران به همراه داشته باشد، بهطوریکه گروههای سیاسی و نظامی مختلف برای بهدست آوردن قدرت وارد کشمکش شوند.
تأثیرات اقتصادی بر افغانستان
یکی از مهمترین پیامدهای تضعیف یا تغییر رژیم در ایران، تأثیرات اقتصادی آن بر افغانستان است. افغانستان بهشدت به واردات کالاهای اساسی مانند سوخت، مواد غذایی و دارو از ایران وابسته است. در صورت بروز بیثباتی در ایران، افغانستان با بحران اقتصادی جدی روبهرو خواهد شد، زیرا کاهش یا قطع واردات از ایران میتواند زندگی روزمره مردم افغانستان را بهشدت تحت تأثیر قرار دهد.
علاوه بر این، در صورت وقوع جنگ یا تضعیف و سقوط رژیم ایران، میلیونها مهاجر افغان مقیم این کشور با خطر بازگشت اجباری به افغانستان مواجه خواهند شد. بازگشت انبوه این مهاجران، در شرایطی که اقتصاد افغانستان ضعیف و نرخ بیکاری بالاست، میتواند به افزایش فقر، بیکاری و فشار بر زیرساختهای ضعیف کشور منجر شود.
در چنین شرایطی، طالبان که بهدنبال تثبیت قدرت و بهبود روابط اقتصادی با همسایگان است، با چالشهای جدیدی روبهرو خواهد شد. افزایش فشارهای اقتصادی بر افغانستان میتواند مشروعیت طالبان را بیشتر زیر سؤال ببرد و نارضایتیهای عمومی را افزایش دهد که بهنوبه خود منجر به تشدید بیثباتی سیاسی، امنیتی و اجتماعی در این کشور خواهد شد.
پیامدهای سیاسی و امنیتی برای افغانستان
در صورت تضعیف یا سقوط رژیم ایران، خلای قدرت در منطقه ممکن است به گسترش فعالیت گروههای افراطی منجر شود. در این سناریو، طالبان ممکن است با گروههایی مانند القاعده و سایر شبکههای تروریستی، ائتلافهای تازهای تشکیل دهند تا نفوذ خود را در منطقه تقویت کنند. طالبان که از گذشته روابط نزدیکی با القاعده و دیگر گروههای تروریستی داشتهاند، ممکن است بهدنبال تحکیم این روابط برای افزایش قدرت خود در برابر فشارهای بینالمللی و منطقهای باشند.
این نزدیکی میان طالبان و گروههای افراطی میتواند پیامدهای امنیتی جدی برای منطقه و جهان به همراه داشته باشد. بازگشت القاعده به صحنه قدرت در افغانستان و همکاریهای جدید با طالبان، امنیت بینالمللی را تهدید کرده و میتواند به افزایش فعالیتهای تروریستی در سطح جهانی منجر شود. شکلگیری چنین ائتلافهایی میان گروههای افراطی، میتواند بستری جدید برای رشد و گسترش افراطگرایی در افغانستان و فراتر از آن فراهم کند.
(سناریوهای احتمالی امریکا و متحدانش علیه رژیم طالبان را در مطلبی جداگانه بررسی خواهم کرد).
آیا سقوط رژیم ایران میتواند فشارها بر طالبان را افزایش دهد؟
اگر رژیم جمهوری اسلامی ایران سقوط کند و یک دولت «دموکراتیک» و «باثبات» که دارای روابط گسترده با منطقه و جهان باشد جایگزین آن شود، این تحول میتواند تأثیرات چشمگیری بر وضعیت داخلی و بینالمللی افغانستان، بهویژه بر رژیم طالبان داشته باشد. ایران دموکراتیک و باثبات احتمالاً سیاستهای خارجی و امنیتی خود را بازبینی خواهد کرد و ممکن است از حمایت نیروهای نیابتی و افراطگرا در منطقه دست بکشد.
در این صورت، طالبان که به برخی از کشورها و شبکههای نیابتی برای حمایت مالی و نظامی وابسته است، ممکن است منزویتر از گذشته شود. یک ایران دموکراتیک میتواند نمادی از تحول و پیشرفت برای دیگر کشورهای منطقه باشد و همزمان روابط خود را با جامعه جهانی بهبود بخشد. این مسئله نه تنها میتواند فشارهای دیپلماتیک بیشتری بر طالبان وارد کند، بلکه ممکن است به تغییر افکار عمومی مردم افغانستان و تحریک نارضایتیهای داخلی علیه طالبان منجر شود.
هرچند این تحولات بهطور قطعی به سقوط رژیم طالبان منجر نخواهد شد، اما در صورت افزایش فشارهای داخلی و بینالمللی، این رژیم با چالشهای جدیتری برای حفظ قدرت خود روبهرو خواهد شد. به همین دلیل، سقوط رژیم ایران میتواند روند منزوی شدن طالبان را تسریع کند، اما عوامل دیگری مانند واکنش جامعه بینالمللی، همسایگان افغانستان و تحولات داخلی این کشور نیز در شکلدهی به آینده طالبان نقش کلیدی خواهند داشت.
نتیجهگیری
حمله اسرائیل به تأسیسات هستهای ایران میتواند زنجیرهای از تحولات پیشبینینشده و غیرقابلمهار را بهدنبال داشته باشد. از گسترش جنگ و درگیریهای منطقهای تا تغییرات ساختاری در رژیم ایران، پیامدهای این اقدام فراتر از مرزهای ایران خواهد بود. در کوتاهمدت، خاورمیانه وارد دورهای از بیثباتی شدید خواهد شد و بازیگران جهانی ممکن است وارد رقابتهای جدید ژئوپلیتیکی شوند. در میانمدت، تغییر رژیم در ایران و پیامدهای اقتصادی و امنیتی آن برای افغانستان و سایر کشورهای منطقه میتواند به بیثباتیهای گستردهتری منجر شود. در بلندمدت، نزدیکی بیشتر طالبان به گروههای افراطی و شکلگیری ائتلافهای جدید تروریستی، تهدیدات امنیتی جهانی را افزایش خواهد داد.
در نهایت، هرگونه اقدام نظامی علیه ایران میتواند تغییرات ساختاری عمیقی در نظم جهانی و امنیت منطقهای ایجاد کند و تأثیرات گستردهای بر کشورهایی مانند افغانستان خواهد داشت.
شورای عالی مقاومت برای نجات افغانستان از برنامه چهار کشور غربی برای معرفی طالبان به دیوان بینالمللی دادگستری حمایت کرد. این شورای متشکل از رهبران پیشین جهادی، معرفی طالبان به دادگاه را روزنهای برای پایان دادن به اپارتاید جنسیتی خوانده است.
شورای عالی مقاومت برای نجات افغانستان روز شنبه، هفتم میزان، در اعلامیهای طرح چهار کشور برای ارجاع گروه طالبان به دیوان بینالمللی دادگستری را گامی در راستای شناسایی ماهیت «سیاه و ضد بشری» این گروه دانسته است.
این شورا تأکید کرده است که هرچند این طرح «بهاندازهی توقع مردم افغانستان بزرگ نیست»، اما میتواند آغازی برای محاکمه کسانی باشد که «جنایت علیه بشریت» را در افغانستان مرتکب شدهاند.
شورای عالی مقاومت همچنین افزوده است: «ما نگرانیم که این طرح و اقدامات عملی علیه گروه تروریستی طالبان، بار دیگر مورد معامله کشورهایی قرار گیرد که تنها به دنبال منافع خود هستند و از آن برای تحقق مقاصد خاص استفاده کنند». این شورا از تمامی کشورهای جهان و سازمانهای بینالمللی خواسته تا از این طرح حمایت کنند و نگذارند که به فراموشی سپرده شود.
این شورا همچنین از کشورهایی که برخلاف حقوق و خواست مردم افغانستان با گروه طالبان تعامل داشته و از آنها حمایت کردهاند، خواسته است تا به «کرامت انسانی و حقوق مردم افغانستان» احترام بگذارند.
پیش از این، وزیران خارجه آلمان، استرالیا، کانادا و هالند روز چهارشنبه با صدور اعلامیهای شدیداللحن، موارد نقض فاحش و سیستماتیک حقوق بشر در افغانستان، بهویژه تبعیض جنسیتی علیه زنان را محکوم کردند و طالبان را تهدید به پیگرد قانونی در دادگاه بینالمللی دادگستری کردند. پس از آن، بیش از بیست کشور جهان در نشست مجمع عمومی سازمان ملل از این طرح چهار کشور علیه طالبان حمایت کردند.
وزارت خارجه طالبان اعلام کرد که از طریق کانالهای دیپلوماتیک تلاش میکند به شهروندان افغانستان در کشورهای غربی خدمات قنسولی ارائه کند. این وزارت گفت تلاش میکند خدمات قنسولی در کشورهای غربی به گونهای آغاز شود که از نظر اصولی قابل قبول باشد.
حافظ ضیا احمد، معاون سخنگوی وزارت امور خارجه طالبان، روز شنبه، هفتم میزان، در شبکه اجتماعی اکس نوشت که خدمات کنسولی با به رسمیت شناختن [طالبان] وابسته نیست.
او افزود که طالبان به این باور است که پیوند زدن امور قنسولی به مسائل سیاسی نه تنها مشکلاتی را ایجاد میکند، بلکه حقوق افراد را نیز زیر پا میگذارد.
این اظهارات تنها یک روز پس از بسته شدن دروازه سفارت افغانستان در لندن، که با طالبان ارتباطی نداشت، منتشر شده است.
سفارت افغانستان در لندن که توسط زلمی رسول، سفیر جمهوری اسلامی افغانستان رهبری میشد، روز جمعه، ششم میزان، به طور رسمی بسته شد.
پس از کشته شدن حسن نصرالله، رهبر حزبالله لبنان، در حمله ارتش اسرائيل شماری از شهروندان ایران در پیامهایی گفتند در شهر شیرینی پخش کردهاند. آنها میگویند در حالی که مردم ایران با مشکلات اقتصادی مواجهاند، جمهوری اسلامی سرمایه این کشور را به حزبالله میدهد.
حزبالله لبنان روز شنبه خبر کشته شدن حسن نصرالله، دبیرکل خود را تأیید کرده است. آقای نصرالله در حمله هوایی جمعه ارتش اسرائیل کشته شد.
همزمان دهها شهروند ایران با فرستادن پیامهایی به ایران اینترنشنال از خبر مرگ حسن نصرالله ابراز شادمان شدند.
شمار زیادی از مخاطبان یادآوری کردند که در ایران تحت حاکمیت جمهوری اسلامی، علی خامنهای از سالها پیش سرمایههای مردم ایران را در اختیار حزبالله لبنان قرار میداد و به همین خاطر از مرگ نصرالله خوشحال و شادمان هستند.
یکی از شهروندان با ارسال پیامی به ایراناینترنشنال، خطاب به خامنهای میگوید: «از گلوی ایرانی برداشتی و به حزبالله دادی، حالا با کشته شدن حسن نصرالله رویاهایت بر باد رفت.»
یکی از شهروندان با ارسال پیامی به ایراناینترنشنال، میگوید: «خیلی خوشحالم. آنقدر خوشحالم که در محله شیرینی پخش کردم.»
شهروند دیگری با ارسال ویدیویی جعبه شیرینی خریداریشده برای پخش کردن بین مردم را نشان میدهد و میگوید: «برای این خبر خوب شیرینی پخش کردم. حسن نصرالله حق ایرانیها را خورده بود.»
در پی مرگ نصرالله در حملات اسرائیل، خبرگزاری رویترز به نقل از منابعی خبر داد که علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، با تدابیر امنیتی شدید به یک مکان «امن» منتقل شده است.
طبق این گزارش، جمهوری اسلامی برای تعیین «گام بعدی» در تماس دائم با حزبالله و سایر گروههای نیابتی خود است.
اعضای خانواده شاپور حسنزوی، عضو پیشین مجلس نمایندگان افغانستان، میگویند رئیس دادگاه طالبان در ننگرهار او را «بیدلیل» بازداشت کرده است. آنها میگویند این بازداشت به دلیل اختلافات بین دادگاه ننگرهار و وزارت امور داخله طالبان صورت گرفته است.
اعضای خانواده شاپور حسنزوی در تماس با افغانستان اینترنشنال اعلام کردند که معین وزارت امور داخله طالبان پیشتر در رابطه با یک موضوع حقوقی مربوط به خانهای در ننگرهار به شاپور حسنزوی نامهای فرستاده بود.
به گفته آنها، شاپور حسنزوی این نامه را به فرماندهی امنیه ننگرهار برده و پولیس ننگرهار این خانه را تخلیه کرده است.
یکی از اعضای خانواده شاپور حسنزوی گفت: «پس از تخلیه خانه، رئیس دادگاه طالبان در ننگرهار حسنزوی را به دفتر خود فراخواند و بدون هیچ اتهامی روانه زندان کرد».
خانواده این وکیل همچنین گفتند که عبدالشکور، رئیس محکمه طالبان در ننگرهار به شاپور حسنزوی گفته است که باید در مورد موضوع حقوقی خانه به جای وزارت امور داخله، به محکمه این گروه در ننگرهار شکایت میکرد.
این خانواده همچنین اذعان کردند که رئیس محکمه طالبان در ننگرهار هشدار داده است که وزارت داخله این گروه حق ندارد درباره یک موضوع حقوقی به حسنزوی نامه بنویسد.
با این حال، اعضای خانواده شاپور حسنزوی خاطرنشان کردند که او قربانی مخالفتهای اداری و تضادهای داخلی طالبان شده است و از این گروه خواستند که حسنزوی را آزاد کنند.
شاپور حسنزوی، وکیل مردم لوگر در مجلس نمایندگان پیشین افغانستان، پس از سقوط دولت و تسلط طالبان به خارج از کشور پناه برد، اما پس از مدتی به همکاری «کمسیون تماس با شخصیتهای افغان» طالبان به کشور بازگشت. او پس از مدتی از برگشت به افغانستان پشیمان شد و در گفتوگو با رسانههای داخلی اظهار داشت که طالبان او را فریب داده و به وعدههای خود عمل نکرده است.