ابو محمد الجولانی، رهبر گروه تحریر شام در یک بیانیهای ویدیویی که روز پنجشنبه منتشر شد، از محمد شیاع السودانی، نخستوزیر عراق، خواست مانع دخالت نیروهای این کشور در درگیریهای سوریه شود. او گفت که درگیریهای سوریه به عراق گسترش نخواهد یافت.
الجولانی گفت: «ما از سیاستمداران عراقی، بهویژه محمد شیاع السودانی درخواست و انتظار داریم که وظیفه خود را برای جلوگیری از دخالت حشد شعبی عراق در تحولات سوریه انجام دهند.»
او گفت درگیریهای سوریه به عراق گسترش نخواهد یافت و تاکید کرد گروههای مسلح مخالف دولت اسد، خواستار روابط راهبردی اقتصادی و سیاسی با بغداد پس از سرنگونی رژیم فعلی سوریه هستند.
در روزهای گذشته گزارشهایی درباره اعزام صدها نیروهای حشد شعبی به سوریه برای مقابله با گروههای مسلح مخالف دولت اسد منتشر شد.
حشد شعبی اعلام کرد نیروهایش در سوریه مستقر نیستند و تنها در صورت دریافت دستور از نخستوزیر عراق وارد درگیریهای سوریه خواهند شد.
جعفر مهدوی، نماینده سابق پارلمان و از چهرههای نزدیک به طالبان از کشورهای «دوست» خواست که از اعزام افغانها به جنگ سوریه خودداری کنند. او گفت بیم آن میرود که بار دیگر افغانها «ناخواسته تاوان سنگین پیامدهای این جنگ را در خاک افغانستان بپردازند.»
خبرگزاری رویترز پیشتر گزارش داد که شبهنظامیان وابسته به جمهوری اسلامی شامگاه یکشنبه برای مبارزه با نیروهای مسلح مخالف بشار اسد از عراق وارد سوریه شدند.
طبق این گزارش، نیروهای حشد شعبی و نیروهای کتائب حزبالله عراق و همچنین فاطمیون در این اعزام حضور دارند.
آقای مهدوی هرچند از کشوری خاصی اسم نبرده است اما به نظر میرسد منظور او از کشورهای دوست جمهوری اسلامی ایران و ترکیه است.
لشکر فاطمیون نیروی شبهنظامی تحت نظر سپاه قدس، شاخه برون مرزی سپاه پاسداران، است که بیشتر اعضای آن مهاجران افغان ساکن ایراناند و شمار زیادی از آنان در سوریه کشته شدهاند.
با آغاز حملات نیروهای مخالف حکومت سوریه، جنگ داخلی در این کشور وارد مرحله تازهای شده است. گزارشها حاکی است که نیروهای مخالف حکومت بخشهایی از شهر حلب و ادلب و شهر کلیدی حماد را تصرف کردهاند.
جعفر مهدوی در حساب کاربری خود در اکس نوشته است که اعزام افغانها به جنگ سوریه در دور اول، تبعات ویرانگر و جبران ناپذیری داشت. به گفته وی، رشد سلفیگری، فعال شدن حلقات تکفیری و بوجود آمدن موجی از حملات انتحاری علیه جامعه شیعه و هزاره افغانستان تنها بخش پیدای آن بود.
او روز پنجشنبه ۱۵ قوس در اکس نوشت: «در فاز دوم این جنگ خونین بیم آن میرود که بار دیگر افغانها در این جنگ مورد استفاده قرار گیرند و باردیگر مردم افغانستان ناخواسته تاوان سنگین پیامدهای این جنگ را در خاک افغانستان بپردازند.»
این نماینده سابق پارلمان ابراز امیدواری کرده که «کشورهای دوست و برادر منطقه»، از هرگونه حضور و یا استفاده از افغانها در این منازعه اجتناب نمایند.
او ابراز امیدواری کرده که مسئولان طالبان در اتخاذ مواضع سیاسی احتمالی در این مورد کلیه جوانب پیدا و پنهان را مد نظر قرار دهند.
مخالفان مسلح حکومت سوریه روز پنجشنبه با ورود به شهر حماه، کنترول زندان مرکزی و فرودگاه نظامی شهر حماه را بهدست گرفتند. با ورود نیروهای مخالف بشار اسد به شهر، ارتش سوریه از شهر کلیدی حماه عقبنشینی کرد.
رسانههای عربی خبر دادند که ارتش سوریه از حماه عقبنشینی کرده و گروههای مسلح کنترول آن را به دست گرفتند.
دقایقی پیش، دیدبان حقوق بشر سوریه گفت درگیریها در داخل شهر حماه در جریان است و گروههای مسلح از چندین محور وارد این شهر شدهاند.
این نهاد تایید کرد که ارتش سوریه کنترول کوه زینالعابدین را به دست گرفته است.
ارتش سوریه تاکید کرد به تلاش برای بازپسگیری مناطقی که گروههای مسلح وارد آن شدهاند ادامه خواهند داد.
به گزارش الجزیره، ارتش سوریه روز پنجشنبه در بیانیهای گفت که نیروهای خود را «برای حفظ جان غیرنظامیان و جلوگیری از درگیریهای شهری» عقب کشیده است.
ارتش اسرائیل روز سهشنبه تایید کرد که سلمان نمر جمعه، نماینده حزبالله در ارتش سوریه در حمله هدفمند جنگندههای آن به دمشق کشته شد. اسرائیل میگوید کشتن جمعه حضور حزبالله را در سوریه تضعیف میکند.
به گفته اسرائیل، سلمان یک عامل مهم حزبالله در سیستم نظامی سوریه برای انتقال تسلیحات به لبنان بود.
پیشتر یک منبع امنیتی لبنانی نیز به رویترز تایید کرد که در پی حمله هوایی اسرائیل، سلمان جمعه کشته شده است.
اسرائیل به ندرت حملات خود در سوریه را تایید میکند، جایی که علیه پایگاههای نظامی ایران و متحدانش از جمله حزبالله، حملات هوایی گستردهای را در یکسال انجام داده است.
اسرائیل ماه گذشته در اطلاعیهای نادر اعلام کرد که به پایگاههای اطلاعاتی حزبالله در نزدیکی دمشق حمله کرده است.
بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، به بشار اسد، رئیسجمهور سوریه هشدار داد که با اجازه دادن به ایران برای انتقال سلاح به متحدانش از طریق سوریه، «با آتش بازی میکند.»
با سقوط شهر حلب به دست مخالفان اسلامگرای حکومت بشار اسد، وضعیت بحرانی برای حکومت سوریه و مهمتر از آن برای جمهوری اسلامی ایران شکل گرفته است.
نیروهای مخالف اسد هماکنون به مناطق اطراف حماه و حمص، دو شهر استراتژیک سوریه در مسیر دمشق، نزدیک شدهاند. خطر سقوط دمشق و سرنگونی حکومت بشار اسد بیش از هر زمان دیگری جدی شده و این موضوع نگرانیهای عمیقی را برای جمهوری اسلامی و رهبر آن، علی خامنهای، ایجاد کرده است.
اگر حکومت اسد سقوط کند، ستون اصلی سیاستهای منطقهای جمهوری اسلامی در برابر اسرائیل فرو خواهد ریخت. سرنگونی اسد به معنای تهدید موجودیت گروههای نیابتی جمهوری اسلامی در منطقه است؛ گروههایی که بدون حمایت دمشق و حکومت اسد، توان بقا و ادامه فعالیتهای خود را از دست خواهند داد.
این مسئله حتی میتواند بقای جمهوری اسلامی را نیز به خطر بیندازد، چرا که از منظر علی خامنهای و فرماندهان سپاه، سوریه و حکومت بشار اسد ستون اصلی محور مقاومت محسوب میشوند.
با سقوط حلب و پیشروی مخالفان اسد به سمت حماه و حمص، روزهای پیشرو برای حکومت اسد و جمهوری اسلامی سرنوشتساز خواهد بود. شکست در حلب ضربه بزرگی به روحیه ارتش و حکومت سوریه وارد کرده است، اما نگرانی اصلی اسد و جمهوری اسلامی این است که مخالفان اسلامگرای اسد، پس از تثبیت قدرت خود در شمال سوریه، به سمت دمشق حرکت کنند و حکومت اسد را سرنگون سازند.
مخالفان اسد هماکنون کنترول مناطق حلب و ادلب در نزدیک مرزهای ترکیه را در اختیار دارند و به سرعت در حال نزدیک شدن به حماه و حمص اند. تصرف این دو شهر به مخالفان امکان میدهد تا از موضع قدرت بیشتری در برابر ارتش سوریه عمل کنند و حتی به سمت لاذقیه، مرکز قدرت خاندان اسد یا دمشق پیشروی کنند.
در حالی که در سال ۲۰۱۶، بشار اسد با حمایت قاطع روسیه، حزبالله لبنان، و جمهوری اسلامی توانست مخالفان خود را در جنگ حلب شکست دهد، اکنون وضعیت کاملاً متفاوت است:
روسیه به شدت درگیر جنگ اوکراین است و توانایی پیشین خود برای حمایت نظامی از اسد را ندارد.
حزبالله لبنان که در جنگ با اسرائیل متحمل شکستهای سنگینی شده، دیگر در موقعیت گذشته برای کمک به اسد نیست. علاوه بر این، مردم لبنان به شدت از مداخله حزبالله در جنگهای منطقهای ناراضی اند.
جمهوری اسلامی ایران به دلیل مشکلات شدید اقتصادی و کسری بودجه، قادر به تامین مالی و نظامی گسترده برای حفظ اسد نیست. برآوردها نشان میدهند که ایران تاکنون دهها میلیارد دالر در سوریه هزینه کرده است، اما در شرایط فعلی ادامه این حمایتها بسیار دشوار است.
فرسایش نیروی انسانی و لجستیکی سپاه در سوریه
جمهوری اسلامی و نیروهای نیابتی آن در سوریه با مشکلات شدیدی مواجهاند:
فرماندهان اصلی سپاه، از جمله قاسم سلیمانی و سایر فرماندهان ارشد، در سالهای اخیر کشته شدهاند و نیروهای جایگزین توانایی مشابهی ندارند.
گروههای نیابتی نظیر لشکر فاطمیون افغانستان و حشد الشعبی عراق دیگر مانند گذشته توان فعالیت گسترده در سوریه را ندارند.
حزبالله نیز که زمانی نقشی کلیدی در حمایت از اسد ایفا میکرد، اکنون تضعیف شده است.
اگر حکومت اسد سقوط کند، سیاست خارجی جمهوری اسلامی در منطقه با بحران جدی مواجه خواهد شد. حکومت بشار اسد یکی از محورهای اصلی انتقال تسلیحات، تامین لجستیک، و پشتیبانی مالی گروههای نیابتی جمهوری اسلامی است.
بنابرین، سرنگونی اسد به معنای قطع مسیر ارسال تسلیحات به حزبالله از طریق فرودگاههای دمشق و لاذقیه، کاهش توان حمایت از گروههای فلسطینی نظیر حماس و جهاد اسلامی و
نابودی شبکه قاچاق اسلحه و مواد مخدر به اردن و کرانه باختری است.
با توجه به شرایط فعلی، حفظ حکومت بشار اسد برای جمهوری اسلامی از اهمیت حیاتی برخوردار است. علی خامنهای و فرماندهان سپاه هر تلاشی خواهند کرد تا مانع سقوط اسد شوند، اما ابزار و امکانات آنها دیگر مانند گذشته نیست. در نهایت، سقوط احتمالی اسد میتواند به معنای فروپاشی آنچه که به محور مقاومت موسوم است و نیز تهدیدی جدی برای آینده جمهوری اسلامی باشد.
کرملین اعلام کرد ولادیمیر پوتین، رئيسجمهور روسیه با مسعود پزشکیان، همتای ایرانیاش درباره اوضاع سوریه گفتوگوی تلفنی انجام داده است. طبق خبرنامه، روسای جمهور ایران و روسیه بر حمایت "بیقید و شرط" خود از اقدامات حکومت بشار اسد تاکید کردهاند.
کاخ کرملین روز دوشبنه، ۱۲ قوس، در بیانیهای نوشت که این گفتوگو به درخواست جمهوری اسلامی صورت گرفته است.
در بیانیه آمده که پوتین و پزشکیان «تجاوز گسترده گروههای تروریستی و باندهای جنایتکار» را به منزله تلاشی برای تضعیف حاکمیت، و همچنین ثبات اجتماعی و اقتصادی دولت سوریه خواندند.
مسکو تاکید کرده که روسای جمهور روسیه و ایران در این گفتوگو، حمایت «بیقید و شرط» خود را از اقدامات «مشروع» حکومت بشار اسد برای احیای نظم، قانون اساسی و تمامیت ارضی سوریه اعلام کردند.
رهبران جمهوری اسلامی و روسیه همچنین بر هماهنگی تلاشهای دو کشور در چارچوب «فرمت آستانه» و با مشارکت ترکیه تاکید کردند.
در بیانیه آمده که ولادیمیر پوتین و مسعود پزشکیان، همچنین همکاریهای ایران و روسیه را در بخشهای مختلف مورد بررسی قرار گرفت.
روسیه و ایران از متحدان اصلی حکومت بشار اسد اند که به تازگی با حملات شدید شورشیان عمدتا اسلامگرا در سوریه مواجه شده است.
طبق گزارشها، جنگندههای سوریه و روسیه روز یکشنبه شهر ادلب را که در کنترول شورشیان قرار دارد، بمباران کردند.
ارتش سوریه و متحدش روسیه میگویند که مخفیگاههای گروههای شورشی را هدف قرار دادهاند و حمله به غیرنظامیان را تکذیب میکنند.
پیشتر دانیل هاگاری، سخنگوی ارتش اسرائیل گفت که جمهوری اسلامی دهها نیروی سپاه پاسداران و نیروهای عراقی را از طریق هواپیما به سوریه اعزام کرده است.
همچنین روز دوشبنه خبرگزاری رسمی سوریه (سانا) گزارشی از مکالمه تلفنی بشار اسد و مسعود پزشکیان را درباره درباره «تحولات اخیر سوریه و همکاری در مبارزه با تروریسم» منتشر کرد.
پزشکیان در این تماس گفت: «جمهوری اسلامی آماده ارائه همهگونه حمایت از سوریه برای ریشهکن کردن تروریسم و ناکام گذاشتن اهداف حامیان آن است.»