وزیرخارجه امریکا روز دوشنبه هشدار داد که داعش سعی خواهد کرد از فرصت تغییر رژیم در سوریه برای احیای قابلیتهای خود و ایجاد پناهگاههای امن استفاده کند. آنتونی بلینکن گفت که ایالات متحده مصمم است که اجازه ندهد این اتفاق بیافتد.
او همچنین گفت «منفعت آشکار» واشنگتن در این است که از تجزیه سوریه و گسترش تروریسم و افراطگرایی از این کشور به سایر مناطق جلوگیری شود.
وزیرخارجه امریکا در ادامه گفت که سوریها باید آینده خود را انتخاب کنند. او از اظهارات رهبران شورشیان برای ایجاد حکومت فراگیر استقبال کرد اما گفت اقدام واقعی در عمل خواهد بود، نه در حرف.
بلینکن گفت: «پایان این رژیم شکستی برای همه کسانی است که زمینه بربریت و فساد آن را فراهم کردند، کسانی مثل ایران، حزبالله و روسیه.»
بلینکن افزود: «این لحظه فرصتی تاریخی است، اما خطرات قابل توجهی نیز به همراه دارد.»
وزیرخارجه امریکا گفت که ایالات متحده به محافظت از نیروهای خود در برابر هرگونه تهدید ادامه خواهد داد.
فرماندهی مرکزی ایالات متحده اعلام کرد که نیروهای این کشور روز یکشنبه دهها حمله هوایی به اهداف داعش در مرکز سوریه انجام دادند.
سنتکام در بیانیهای اعلام کرد که هدف از حملات این گروه حصول اطمینان از عدم استفاده داعش از وضعیت کنونی سوریه است.
شورشیان سوری روز یکشنبه پس از یک پیشروی برقآسا که باعث شد بشار اسد، رئیسجمهور سوریه پس از ۱۳سال جنگ داخلی و بیش از پنجدهه حکومت استبدادی خانوادهاش، به روسیه فرار کند، دمشق پایتخت را تصرف کردند.
به گزارش رویترز، سرنگونی رژیم اسد، شبکه نفوذ ایران در خاورمیانه را متلاشی کرد، اما اسرائیل، ایالات متحده و قدرتهای عربی اکنون باید با خطر بیثباتی و افراطگرایی ناشی از نیروهای جایگزین مقابله کنند.
درهای زندانهای سوریه از جمله زندان نظامی صیدنایا، که عفو بینالملل سرکوب بیرحمانه، شکنجههای وحشیانه و اعدامهای دستهجمعی در آنجا را مستندسازی کرده است، روز گذشته گشوده شد و شمار نامعلومی زندانی سیاسی آن پس از سالها بیخبری آزاد شدند.
گاردین در گزارشی به بازشدن در زندانها در شهرهای مختلف پرداخته و نوشته بسیاری از این افراد از مردان و زنان گرفته تا کودکان تنها به جرم انتقاد از حکومت زندانی شده بودند و حالا پس از مدتها دوری، به آغوش خانوادههای شان بازگشتند.
بر اساس این گزارش، هنوز مشخص نیست چه تعداد زندانی آزاد شدهاند اما گزارش سازمانهای حقوقبشری نشان میدهد در طی ۱۴ سال جنگ داخلی، بیش از ۱۰۰ هزار زندانی در این زندانها اعدام و سر به نیست شدهاند.
لحظات تلخ و شیرین آزادی
یکی از جنبههای آزادی زندانیان که بسیار مورد توجه قرار گرفته است، بیخبری خانوادهها از سرنوشت آنها بود.
در مواردی، خانواده از اسارت عزیزانشان در یک زندان مطلع بودند اما نمیدانستند او هنوز زنده است یا نه و در مواردی ماموران امنیتی بدون اطلاع به خانواده، فرد را ربوده و خانوادهها از سرنوشت آنها هیچ اطلاعی نداشتهاند.
گزارشهای تصویری نشان میدهد برخی از زندانیان به سختی میتوانستند باور کنند که بشار اسد از قدرت برکنار شده است.
در مواردی دیگر، تعدادی از زندانیان قدیمیتر که بدون هیچ ارتباطی با خارج از زندان، سالهای طولانی را در حبس گذرانده بودند، حتی نمیدانستند بشار اسد پس از مرگ پدرش حافظ اسد در سال ۲۰۰۰، قدرت را به دست گرفتهاست.
تصاویر تایید شده از زندان نظامی صیدنایا در دمشق صحنههای تکاندهندهای را نشان میدهد. تصاویر سلولهایی که دهها زن و کودک خردسال در آن محبوس بودهاند. آنها به زندانیان وحشتزده اطمینان میدهند که دیگر جای نگرانی وجود ندارد.
میراث تاریک زندانهای اسد
تصاویر ماهوارهای در سال ۲۰۱۷ نشان میداد یک کوره جسدسوزی برای از بین بردن پیکر قربانیان در زندان صیدنایا ساخته شدهاست.
با این حال، هنوز گزارشهای ضد و نقیضی درباره سلولهای زیرزمینی در این زندان که هنوز کشف نشدهاند، به گوش میرسد.
نیروهای دفاع مدنی سوریه، که به نام «کلاه سفیدها» شناخته میشوند، صبح دوشنبه به وقت محلی اعلام کردند پنج تیم را به زندان نظامی صیدنایا اعزام کردهاند «تا سلولهای پنهان زیرزمینی را که بنا بر گفته نجاتیافتگان محل نگهداری شماری از زندانیان است، جستجو کنند.»
کلاه سفیدها در پلتفرم اکس اعلام کردند این تیمها شامل واحدهای جستوجو و نجات، متخصصان نفوذ از طریق دیوار، گروههای بازکننده درهای آهنی، واحدهای سگهای آموزشدیده و امدادگران پزشکی اند.
به گفته کلاه سفیدها، گروههای اعزام شده به زندان صیدنایا، آموزشدیده و مجهز به امکانات لازم برای مدیریت چنین عملیاتهای پیچیدهای اند.
روایتهای زندانیان از سالهای اسارت، حیرتانگیز است. به نظر میرسد سالها زمان لازم است تا تمام حقایق و اسناد تلخ جنایتهایی که خاندان اسد علیه مردم خود مرتکب شدهاند، آشکار شود.
شبکه العربیه تصاویر تکاندهندهای از ورود خانوادهای به دمشق را پخش کرد که برای دیدار فرزند تازه آزادشدهشان آمده بودند. صدای مادر سالخورده هنگامی که پس از ۱۴ سال فرزندش را در آغوش گرفت، از شدت احساسات میلرزید.
چهرههای شاخص آزاد شده
در میان آزادشدگان، دو چهره شاخص به چشم میخورند، رغد التتاری، خلبانی که در دهه ۱۹۸۰ از دستور حافظ اسد برای بمباران شهر حما سرپیچی کرد و پس از ۴۳ سال حبس آزاد شد.
دیگری، تل الملوحی است که در سال ۲۰۰۹، در سن ۱۹ سالگی به جرم نوشتن یک پست وبلاگی در انتقاد از فساد دولتی دستگیر شده بود و حالا زنده پیدا شده است.
در زندان صیدنایا، مردی با سر تراشیده و بدنی لرزان آزاد شد که در اثر شکنجههای شدید، حافظهاش را از دست داده و به سختی میتوانست صحبت کند و به گفته خانوادهاش دانشجوی ۲۰ ساله پزشکی بوده که ۱۳ سال پیش ناپدید شده بود.
در جریان انقلاب بهار عربی سال ۲۰۱۱، هزاران معترض تنها به جرم سخن گفتن علیه حکومت دستگیر شدند.
به گزارش گروههای حقوقبشری، با گسترش جنگ داخلی، شبکه وسیع شعبههای امنیتی، بازداشتگاهها و زندانها به دلیل اِعمال شکنجههای وحشیانه در مقیاس گسترده، به مکانهایی مخوف تبدیل شدند.
در طول سالهای گذشته، بسیاری از خانوادههای سوری با بیرحمی تمام از مرگ عزیزان شان باخبر شدند، اعدامهایی که گاه سالها پیش از اطلاعرسانی به خانوادهها رخ داده بودند.
انتظار دردناک خانوادهها
با این حال، هنوز خانوادههای بسیاری در انتظار به سر میبرند و امیدوارند عزیزانشان زنده پیدا شوند.
عبدالکافی الحمدو، فعال سوری که در سال ۲۰۱۶ به همراه خانوادهاش از حلب به ادلب پناه برده بود، یکشنبه در یک ایستگاه بس مرکزی دمشق، لحظات پر التهاب خانوادههایی را ثبت کرد که منتظر رسیدن بسها و موترهای حامل زندانیان آزاد شده بودند.
زنی گریان از پسر ۱۸ سالهاش میگوید که در سال ۲۰۱۲ دستگیر شد و از آن زمان تاکنون هیچ خبری از او نداشته است: «تمام خانوادههایی که اینجا جمع شدهاند، وحشت بزرگی در دل دارند، وحشت از اینکه مبادا فرزندان شان را از دست دادهباشند. با این حال، در گوشهای از قلب برخی از آنها، هنوز روزنهای کوچک از امید میدرخشد، امید به اینکه شاید عزیزانشان هنوز زندهباشند.»
ایلخان اوزگل، معاون حزب اپوزیسیون جمهوریخواه خلق ترکیه در ارزیابی خود از وضعیت سوریه تاکید کرد که کشورش ترجیح نمیدهد در سوریه ساختاری مشابه افغانستان ایجاد شود. او نسبت به خطرات امنیتی احتمالی ساختاری مشابه افغانستان در سوریه، هشدار داد.
معاون حزب اپوزیسیون جمهوریخواه خلق ترکیه روز دوشنبه، ۱۹قوس به خبرگزاری سوزجو گفت: «ما ترجیح نمیدهیم که ساختاری مشابه افغانستان در نزدیکی خود داشته باشیم. از اینکه این امر میتواند خطرات امنیتی برای ترکیه به همراه داشته باشد، آگاهیم.»
ایلخان اوزگل از حزب عدالت و توسعه، حزب حاکم در ترکیه خواست تا اقدامات پیشگیرانهای در این زمینه اتخاذ کند.
او همچنین اظهار داشت که از وضعیت کنونی حاکم در سوریه راضی نیست.
معاون حزب جمهوریخواه خلق ترکیه افزود: «ما ترجیح میدادیم که دولت سوریه بر کشور حاکمیت داشته باشد، اما این لزوماً به معنای حضور بشار اسد نبود. ممکن بود یک رهبر عادل که از طریق انتخابات به قدرت رسیده باشد، حاکم شود.»
او تاکید کرد که یک سوریه تقسیمشده برای ترکیه خطر امنیتی به همراه خواهد داشت.
حزب جمهوریخواه خلق ترکیه یکی از احزاب اصلی اپوزیسیون در این کشور است. اعضای این حزب از وضعیت سوریه ابراز نگرانی میکنند، در حالی که ترکیه به عنوان عضو ناتو از مخالفان سیاسی و مسلح سوری حمایت میکند.
با این حال، ترکیه در سه سال گذشته از اظهار نظر در مورد اقدامات طالبان در افغانستان یا وضعیت حقوق بشری در این کشور خودداری کرده است.
نماینده روسیه در امور سازمانهای بینالمللی در ویانا میگوید این کشور در «شرایط سخت» که بشار اسد از قدرت کنار رفت، در کنار او ایستاد. میخائیل اولیانوف گفت: مسکو به دوستانش «خیانت» نمیکند و این تفاوت بین روسیه و امریکا است.
تاس، خبرگزاری دولتی روسیه شامگاه یکشنبه ۱۸ قوس به نقل از کرملین گزارش داد که بشار اسد، رئیسجمهور پیشین سوریه و خانوادهاش وارد روسیه شدهاند. این خبرگزاری نوشت که مسکو «به دلایل بشردوستانه» به اسد پناهندگی داده است.
یک منبع در دفتر رئیسجمهور روسیه به تاس گفت: «بشار اسد، رئیسجمهور پیشین سوریه، در مسکو است و در روسیه پناهنده شده است.»
منبع افزود: «اسد و اعضای خانوادهاش وارد مسکو شدند. روسیه بر اساس ملاحظات بشردوستانه به آنها پناهندگی داده است.»
روزنامه نیویارک تایمز روز یکشنبه گزارش داد که ایالات متحده از طریق ترکیه با گروههای شورشی در سوریه که رژیم بشار اسد را سرنگون کردند، در تماس بوده است. به نوشته این روزنامه، واشنگتن در حال بررسی میزان تعامل مستقیم با این گروهها در آینده است.
مقامات امریکایی گفتهاند که از زمانی که این گروهها دمشق را تصرف کردند، بایدن و مشاورانش در حال بحث و بررسی ارتباط مستقیم با این گروهها استند.
ایالات متحده هفته گذشته پس از حملات گسترده این گروهها، از طریق ترکیه پیامهایی به آنها منتقل کرده است. یکی از مقامات به این روزنامه گفت که پیامهای اولیه به این گروهها این بود که «چه کاری نباید انجام دهند.» ایالات متحده از گروههای مخالف اسد خواسته است که از همکاری با داعش اجتناب کنند.
مقامات امریکایی و ترکی گفتند که گروههای مخالف اسد از طریق ترکیه به امریکا پاسخ دادند و اطمینان دادند که هیچ قصدی برای سهیمسازی داعش در حرکت خود ندارند.
بایدن روز یکشنبه اعلام کرد که ایالات متحده به هیچ وجه به داعش اجازه نخواهد داد که از خلاء قدرت پس از سقوط اسد بهرهبرداری کند. او با این که پیامهای شورشیان را مثبت خواند اما گفت واشنگتن رفتار شورشیان را به دقت زیرنظر دارد.
گروههای شورشی در سوریه در گذشته با داعش و القاعده همکاری داشتهاند. اکنون ایالات متحده ارزیابی میکند که آیا این گروهها آمادهاند روشهای خود را تغییر دهند تا نگرانیهای ایالات متحده و متحدانش در منطقه را درباره وابستگیهای تروریستی خود برطرف کنند یا خیر.
هیئت تحریر شام، پیشتر به عنوان شاخهای از القاعده شناخته میشد و در دوران ریاستجمهوری ترامپ به عنوان یک سازمان تروریستی معرفی شد. اما این گروه سالها پیش از القاعده جدا شد و با القاعده و داعش درگیر شد.
این گروه گفته است که نسبت به گذشته تغییر کرده و خود را یک گروه سوری میداند.
نهادهای اطلاعاتی ایالات متحده و مقامات ارشد حکومت بایدن همچنان در حال ارزیابی تحریر شام و رهبر آن، ابو محمد الجولانی، اند که در پی کسب مشروعیت و رابطهای بهتر با جهان خارج بوده و اقداماتی را برای کاهش نگرانیها درباره نیات و وابستگیهای گذشته خود انجام داده اند.
در واکنشهای گسترده جهانی به تسلط شورشیان بر سوریه، امریکا، اتحادیه اروپا و اسرائیل از سقوط حکومت بشار اسد ابراز خرسندی کردند. جمهوری اسلامی خواهان تداوم رابطه با سوریه پسا اسد شد و برخی از همسایگان سوریه هم بر پرهیز از هرج و مرج تاکید کردند.
بنیامین نتانیاهو گفت که سقوط اسد «نتیجه مستقیم حملات ما علیه جمهوری اسلامی و حزبالله است.»
او تاکید کرد که «اجازه نخواهیم داد هیچ نیروی متخاصمی در مرزهای ما مستقر شود.»
ساعاتی پیش از این سخنان ارتش اسرائیل اعلام کرد نیروهای خود را در منطقه حائل تحت نظارت سازمان ملل متحد با سوریه و در تعدادی از نقاط لازم برای دفاع با توجه به آخرین رویدادها در این کشور عربی مستقر کرده است.
در همین حال وزیر دفاع اسرائیل گفت که او و بنیامین نتانیاهو به ارتش اسرائیل دستور دادند تا با کنترل منطقه حائل و نقاط استراتژیک، از برقراری امنیت در شهرکهای اسرائیلی اطمینان حاصل کند.
اتحادیه اروپا: پایان دیکتاتوری اسد یک تحول مثبت است
در ادامه واکنشهای مقامهای غربی، مایا کالاس، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا، در حساب ایکس خود «پایان دیکتاتوری اسد» را «یک تحول مثبت و مورد انتظار» خواند.
او همچنین سقوط اسد را بیانگر ضعیف شدن روسیه و ایران به عنوان حامیان او دانست.
مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا تاکید کرد که این اتحادیه با «همه شرکای سازنده در سوریه و منطقه کار خواهد کرد».
در همین حال امانوئل مکرون، رییسجمهور فرانسه، با استقبال از سقوط حکومت بشار اسد و ادای احترام به مردم سوریه گفت:«سرانجام دولت وحشی سقوط کرد.»
او تاکید کرد که فرانسه به امنیت خاورمیانه متعهد خواهد ماند.
اولاف شولتس، صدراعظم آلمان، از سقوط بشار اسد، به عنوان «خبر خوب» استقبال کرد و افزود که او «به طرز وحشیانهای» مردم خود را سرکوب و کشتار کرد.
دنیل شاپیرو، مقام وزارت دفاع امریکا، نیز ضمن استقبال از سقوط اسد خواستار حفاظت از غیرنظامیان، بهویژه اقلیتها، احترام به قوانین بینالمللی و تلاش برای ایجاد سیاستی فراگیر در سوریه شد.
در همین حال وزیران دفاع ترکیه و امریکا طی تماس تلفنی درباره تحولات سوریه گفتوگو کردند.
هاکان فیدان، وزیر خارجه ترکیه، کشور حامی مخالفان اسد، گفت:«ترکیه برای وحدت ملی، حاکمیت و تمامیت ارضی سوریه اهمیت زیادی قائل است.»
او همچنین از «رویکرد سازنده ایران» در قبال بحران سوریه قدردانی کرد.
واکنش روسیه و جمهوری اسلامی
وزارت خارجه روسیه نیز اعلام کرد که بشار اسد پس از گفتوگو با طرفهای درگیری از ریاستجمهوری استعفا داده است. در این بیانیه اعلام شده که روسیه در این مذاکرات شرکت نداشته است.
روسیه همچنین اعلام کرد که نیروهایش در پایگاههای خود در سوریه به حالت آمادهباش هستند اما هیچ تهدید فوری علیه آنها وجود ندارد.
وزارت خارجه جمهوری اسلامی نیز بدون اشاره مستقیم به سقوط حکومت بشار اسد، تنها به «تحولات سوریه» پرداخت و بر ادامه روابط دو کشور «بر اساس علائق و منافع مشترک و عمل به تعهدات حقوقی بینالمللی» تاکید کرد.
در این اطلاعیه تاکید شده است:«تعیین سرنوشت و تصمیمگیری در مورد آینده سوریه تنها بر عهده مردم این کشور، بدون مداخله مخرب یا تحمیل خارجی است.»
وزارت خارجه چین نیز اعلام کرد که اوضاع سوریه را زیر نظر دارد و امیدوار است که ثبات به سرعت برقرار شود.
مقامهای کشورهای عربی از جمله پادشاه اردن و وزارت خارجه قطر خواستار انتقال صلح آمیز قدرت و جلوگیری از هرج و مرج در سوریه شدهاند.
در همین حال یک مقام عربستان سعودی به رویترز گفت که این کشور امیدوار است روندهای مثبتی مانند حفاظت از نهادهای دولتی و حمایت از اقلیتها در سوریه ادامه یابد.
همچنین دولت عراق در بیانیهای اعلام کرد که هرگونه دخالت در امور داخلی سوریه یا حمایت از یک طرف علیه طرف دیگر، تنها به تشدید درگیریها و تفرقه منجر خواهد شد.
