منابع محلی روز دوشنبه به افغانستان اینترنشنال گزارش دادند که نیروهای طالبان در ولسوالی شهر بزرگ بدخشان با مردم محل بر سر زمین یک معدن درگیر شدهاند. به گفته منابع، در این درگیری محافظان والی و فرمانده امنیه طالبان به روی یک باشنده محل شلیک کرده و او را به قتل رساندهاند.
یک باشنده گفت: «امروز در قریه آویز ولسوالی شهر بزرگ، اسکواتورهای والی و قوماندان امنیه به محل آمدند و قصد داشتند زمین یک قوماندان سابق جهادی به نام غفور را تخریب کنند. برادرزادههای قوماندان اعتراض کردند و گفتند چرا زمین ما را تخریب میکنید؟ اما نیروهای طالبان مستقیماً به روی آنها شلیک کردند.»
ویدیوهای رسیده از محل رویداد نشان میدهد که نیروهای طالبان به روی باشندگان محل تیراندازی میکنند. در این تیراندازی، مصباحالدین ۲۷ ساله، برادرزاده غفور، فرمانده سابق جهادی کشته شده است.
این نخستین درگیری نیروهای طالبان با مردم بدخشان نیست. پیشتر نیز طالبان بر سر مزارع کوکنار با باشندگان محل درگیری داشتهاند.
بدخشان، سرشار از معادن طبیعی گرانبها است. معادن این ولایت سالها از سوی زورمندان، افراد مسلح غیرمسوول، فرماندهان و نیروهای طالبان استخراج و قاچاق شده است.
ذبیحالله مجاهد، سخنگوی طالبان، روز دوشنبه در یک نشست فوری اعلام کرد که اختلاف به معنای جنگیدن نیست. آقای مجاهد در این نشست در اسپیس اکس، آوازهها درباره زخمی شدن عبدالغنی برادر، معاون اقتصادی رئيسالوزرای طالبان و نهایتاً درگیری میان رهبران طالبان را تکذیب کرد.
مجاهد گفت شایعات درباره فروپاشی طالبان به دلیل اختلافات داخلی بیاساس است و کسانی که تصور میکنند این گروه از هم خواهد پاشید، در اشتباه اند.
او از مردم افغانستان خواست که نگران این اختلافات نباشند و گفت که طالبان اساساً برای جلوگیری از جنگهای داخلی و اختلافات داخلی شکل گرفته است.
بیشتر بخوانید: باشندگان کابل: اوضاع پایتخت متشنج است
افزایش نگرانیها درباره اختلافات داخلی طالبان
این اظهارات در حالی مطرح میشود که نگرانیها درباره شکافهای داخلی در میان رهبران طالبان افزایش یافته است. اختلافات پس از آن شدت گرفت که شیرمحمد عباس استانکزی، معین سیاسی وزارت خارجه طالبان، از افغانستان خارج شد.
منابع تایید کردهاند که او پس از صدور دستور بازداشتش توسط هبتالله آخندزاده، رهبر طالبان، به امارات متحده عربی پناه برده است.
پس از خروج استانکزی، فایلهای صوتیای از او منتشر شد که در آن بهشدت از عملکرد هبتالله آخندزاده انتقاد کرده است. او مقامات طالبان را به «پرستش» رهبر خود متهم کرده و خواسته است که از دستورات «خلاف شریعت» پیروی نکنند. استانکزی همچنین گفته است: «ما بهخاطر تو نمیتوانیم وطن را خراب کنیم.»
عبدالغنی برادر کجاست؟
در همین حال، گمانهزنیها درباره وضعیت عبدالغنی برادر، معاون اقتصادی رئیسالوزرای طالبان، افزایش یافته است. او از پنج روز پیش در انظار عمومی دیده نشده و همین موضوع به شایعات درباره زخمی شدن یا بازداشت احتمالی او دامن زده است.
آخرین بار، روز چهارشنبه، ۱۰ دلو، دفتر معاون اقتصادی طالبان ویدیویی منتشر کرد که در آن عبدالغنی برادر از کارخانه سمنت شوراندام در قندهار بازدید میکرد. اما پس از آن، هیچ تصویری از او منتشر نشده است.
با این حال، سخنگوی طالبان آوازهها درباره زخمی شدن او را تکذیب کرد.
سراجالدین حقانی همچنان در خارج از کشور
افزون بر این، سفر درازمدت سراجالدین حقانی، وزیر داخله طالبان، به امارات متحده عربی نیز بر نگرانیها افزوده است. با گذشت ۱۳ روز از این سفر، او هنوز به افغانستان بازنگشته و طالبان هیچ توضیحی درباره علت تاخیر بازگشت او به افغانستان ارائه نکرده است. برخی منابع احتمال میدهند که این تأخیر به اختلافات داخلی در میان طالبان مرتبط باشد.
با وجود تلاش طالبان برای نشان دادن انسجام داخلی، شواهد حاکی از آن است که اختلافات میان جناحهای مختلف این گروه در حال افزایش است. از یک سو، انتشار انتقادهای تند از هبتالله آخندزاده، و از سوی دیگر، غیبت برخی از چهرههای کلیدی طالبان، این گمانه را تقویت کرده است که بحران درونی این گروه جدیتر از آن چیزی است که رهبران طالبان اذعان میکنند.
بیشتر بخوانید: ۱۲ روز غیبت؛ سراجالدین حقانی همچنان در سفر است
وزارت اطلاعات و فرهنگ طالبان روز دوشنبه از تشکیل کمیته ویژهای برای نظارت بر استفاده از «واژهها، اصطلاحات و القاب در رسانهها» خبر داد. مهاجر فراهی، معین این وزارت گفت که این کمیته با هدف «تثبیت و تقویت هویت ملی و اسلامی» ایجاد شده است.
پیش از این نیز وزارت اطلاعات و فرهنگ طالبان از رسانهها و سخنگویان این گروه خواسته بود تا از «اصطلاحات ملی» استفاده کنند و از به کار بردن واژههای «بیگانه» خودداری کنند.
موضوع مصطلحات ملی در گذشته نیز یکی از موضوعات انتزاعی و بحثبرانگیر بود. برخی در حکومت اصرار داشتند که از کلماتی که ریشه فارسی دارند مثل دانشگاه، دانشجو، خیابان، زایشگاه و دادستانی باید اجتناب شود و از بدیلهای پشتو و عربی این واژهها مانند پوهنتون، محصل، زیژنتون و لوی سارنوالی کار گرفته شود.
این موضوع در حکومت پیشین نیز مورد بحث بود، اما هیچگاه به نتیجه مشخصی نرسید.
طالبان در ادامه همان سیاست، تلاشهایی را برای محدود کردن استفاده از واژههای فارسی در رسانهها آغاز کرده است. برخی از مقامات این گروه در مصاحبههای تلویزیونی نسبت به استفاده مجریان از این واژهها واکنش نشان دادهاند.
طالبان در ماههای نخست بازگشت به قدرت، اقدام به تغییر نام برخی ادارات و نهادها به بهانه استفاده از «اصطلاحات بیگانه» کردند.
همچنین گزارشهایی نشر شد که گفته شد طالبان برخی از لوحهها و را در ادارات دولتی یکزبانه ساخته و فارسی را از آن حذف کرده است.
همزمان با افزایش اختلافات داخلی میان مقامات طالبان، شهروندان کابل از تشدید فضای ناامنی و بیثباتی در پایتخت خبر میدهند. به گفته ساکنان کابل، اوضاع روانی در شهر متشنج است و نگرانیهای گستردهای در مورد تحولات غیرمنتظره وجود دارد.
منابعی از میدان هوایی کابل تأیید کردهاند که یک قطعه از نیروهای ویژه طالبان از قندهار در این فرودگاه مستقر شده است. این در حالی است که وضعیت اقتصادی کشور پس از تعلیق کمکهای خارجی ایالات متحده امریکا رو به وخامت گذاشته و بحران نقدینگی، بازار ارز را به آشفتگی کشانده است.
بیشتر بخوانید: تیراندازی در دفتر ملل متحد؛ منابع میگویند عضو طالبان به سوی کارمند خارجی یوناما شلیک کرد
هرجومرج در بازار ارز
صرافان کابل میگویند که نیروهای استخبارات طالبان در روزهای اخیر کنترول شدیدی بر جابهجایی ارز اعمال کرده و سرای شهزاده وضعیت نظامی به خود گرفته است.
یک صراف در سرای شهزاده گزارش داده که در هفته جاری، نیروهای استخبارات طالبان صدها هزار دالر از صرافان را ضبط کرده و در برابر آنان از خشونت کار گرفته است. به گفته این صراف، برخی از صرافان برای ساعاتی بازداشت شده و معمولاً در نیمهشب آزاد میشوند، اما هنوز مشخص نیست که پولهای ضبطشده چه زمانی به صاحبانشان بازگردانده خواهد شد.
افزایش اختلافات درونگروهی طالبان
در کنار مشکلات اقتصادی، تنشهای داخلی در میان مقامات ارشد طالبان نیز رو به افزایش است. یکی از مهمترین نشانههای این اختلافات، سفر طولانیمدت سراجالدین حقانی، وزیر داخله طالبان، به امارات متحده عربی است که با گذشت ۱۳ روز، هنوز به افغانستان بازنگشته است. طالبان دلیل این تأخیر را اعلام نکرده، اما برخی منابع احتمال بروز اختلافات داخلی را مطرح کردهاند.
همچنین، عباس استانکزی، معاون سیاسی وزارت خارجه طالبان، نیز اخیراً در پی صدور حکم بازداشتش توسط هبتالله آخندزاده، رهبر طالبان به امارات متحده عربی پناه برده است.
پس از خروج او از کابل، فایلهای صوتی منتشر شد که نشان میدهد وی بهشدت از رهبر طالبان، هبتالله آخندزاده، انتقاد کرده است.
عباس استانکزی، معین سیاسی وزارت خارجه طالبان از مقامهای این گروه خواست که از هبتالله آخندزاده، رهبر طالبان، به گونهای پیروی نکنند که به او «رتبه پیامبری و خدایی» داده شود.
عباس استانکزی در یک فایل صوتی تازه منتشر شده، از طالبان میخواهد که از «پرستش» رهبر خود خودداری کنند.
استانکزی مقامهای طالبان را به پیروی نکردن از دستورهای «خلاف شریعت» تشویق کرد و خطاب به هبتالله آخندزاده گفت: «ما بهخاطر تو نمیتوانیم وطن را خراب کنیم.»
افزایش نگرانیها از آینده سیاسی و اقتصادی کشور
با توجه به درگیریهای داخلی طالبان، عدم پرداخت معاشات کارمندان دولتی و تشدید محدودیتها بر بازار ارز، نگرانیهای عمومی در مورد آینده افغانستان افزایش یافته است.
برخی تحلیلگران بر این باورند که تشدید اختلافات درونگروهی، همراه با وخامت شرایط اقتصادی، میتواند زمینهساز تحولات غیرمنتظرهای در کشور باشد.
بیشتر بخوانید: وضعیت نظامی در سرای شهزاده؛ طالبان تبادله دالر را محدود کرده است
جبهه آزادی افغانستان ضمن محکوم کردن تیراندازی در دفتر یوناما در کابل، گفت که طالبان نه تنها در تامین امنیت افغانستان ناکام است بلکه افراد این گروه در افزایش ناامنی دست دارند. این جبهه گفت که امنیت نهادهای بینالمللی باید در هر شرایطی تامین شود.
دفتر نمایندگی سازمان ملل، یوناما در کابل روز دوشنبه گفت که در پی تیراندازی یک عضو طالبان در مقر این سازمان، یک نفر کشته و یک نفر دیگر زخمی شده است.
به گفته این سازمان، فرد زخمی یک کارمند قراردادی امنیتی بینالمللی این سازمان است و یک نفر دیگر هم کشته شده است.
پیشتر، منابع به افغانستان اینترنشنال گفتند که جسد عضو طالبان که این تیراندازی را انجام داد در بیرون دفتر یوناما پیدا شده که ظاهرا توسط اعضای دیگر این گروه کشته شده است.
جبهه آزادی افغانستان با نشر خبرنامهای وقوع این رویداد را «مایه تاسف» خواند و آن را محکوم کرد.
داوود ناجی، رئیس کمیته سیاسی جبهه آزادی گفت: «حمله به دفتر یوناما در کابل نشان میدهد که طالبان نه تنها در تأمین امنیت ناکام است، بلکه خود عامل ناامنی و بیثباتی بوده و افراد این گروه در ناامنیها دست دارند.»
داوود ناجی طالبان را عامل اصلی افزایش جرایم سازمانیافته، قاچاق مواد مخدر و «قتلهای هدفمند» دانست.
ریاست اطلاعات و فرهنگ طالبان در ولایت بدخشان با نشر عکسهایی گفته که وضعیت حفظ و نگهداری از موزیم و مناز شهدا در بدخشان توسط مسولین مورد بررسی قرار گرفت. در عکسها دیده میشود که یک قوطی نصوار هم بین دیگر آثار قرار داده شده است.
ریاست اطلاعات و فرهنگ طالبان در بدخشان روز دوشنبه، ۱۵ دلو اعلام کرد که برای بررسی وضعیت نگهداری موزیم و منار شهدا، از این اماکن بازدید کرده است.
طالبان در حالی از حفاظت آثار تاریخی سخن میگوید که در سالهای گذشته مسئول تخریب بسیاری از میراثهای فرهنگی کشور، از جمله مجسمههای بودا در بامیان، بوده است.
برخیها معتقدند که این گروه هیچ تعهد و برنامهی عملی برای حفظ فرهنگ و آثار تاریخی ندارند و اقدامات آنها در این زمینه بیشتر جنبهی نمایشی دارد.
پیش از این وزارت اطلاعات و فرهنگ طالبان از ایجاد ریاستی جدید با عنوان «حفاظت ارزشهای جهادی» خبر داده بود.
خیرالله خیرخواه، وزیر اطلاعات و فرهنگ طالبان، گفته بود این ریاست با هدف «زنده نگهداشتن ارزشهای جهادی و تاریخ» تأسیس شده است.
این وزیر طالبان گفته بود که قرار است در سراسر ولایات افغانستان یک موزیم جهادی ساخته شود تا آثار باقیمانده از جنگهای علیه بریتانیا، شوروی و امریکا را جمعآوری و ثبت کند.