آیا قومگرایی حکومت طالبان را هم سرنگون خواهد کرد؟
طالبان با رد درخواستهای داخلی و بینالمللی برای تشکیل حکومتی فراگیر، همواره ادعا کرده که حکومت کنونی این گروه همهشمول است.
طالبان با رد درخواستهای داخلی و بینالمللی برای تشکیل حکومتی فراگیر، همواره ادعا کرده که حکومت کنونی این گروه همهشمول است.
این گروه در برابر فشارهای جهانی برای ایجاد حکومت فراگیر مقاومت کرده و تاکید دارد که «تشکیل حکومت فراگیر مسئله داخلی است و کشورهای دیگر نباید در امور داخلی افغانستان دخالت کنند.»
با این حال، به گفته وزیر خارجه روسیه، طالبان عمدتاً به یک قوم و زبان تعلق دارد.
انحصارطلبی سیاسی و قومی به دردسری برای این گروه در یکی از پایگاههای قدرت آن در شمال افغانستان تبدیل شده است. بخشی از اعتراضهای این روزها در بدخشان، به خصوص در ولسوالی جرم، شکایت از انحصارطلبی قومی طالبان است. جالب اینجاست که این اعتراض در میان طالبان بدخشان نیز چشمگیر است.
در چند دهه گذشته، نظامهای حاکم در افغانستان از تنشهای قومی مشابه در امان نماندهاند. دامن زدن به جدالهای قومی، منجر به تضعیف گسترده و در مواقعی فروپاشی کامل نظامها در افغانستان شده است. به نظر میرسد این آتش دست به گریبان حاکمیت طالبان نیز خواهد برد.
بر اساس برخی فایلهای صوتی منتشر شده، طالبان محلی در بدخشان از نحوه تقسیم قدرت در میان این گروه، به خصوص در بدخشان ناراضاند. آنها باور دارند که رهبری طالبان در قندهار، به جای استخدام طالبان بدخشانی، نیروهای مورد اعتماد خود را از ولایتهای پشتوننشین به آنجا میفرستد.
با این که تنش دو روز گذشته در مورد اختلاف برسر از بین بردن مزارع کوکنار میان طالبان و کشاورزان محلی است، اما این اختلاف خیلی زود رنگ و بوی قومی گرفته است. چنانچه، کشاورزان معترض، با حمایت طالبان بدخشی، خواستار برکناری والی پشتونتبار بدخشان و بیرونشدن طالبان غیر محلی از این ولایت شدهاند. سال قبل نیز تنش برسر تخریب مزارع کوکنار به دعوای مشابه قومی با اداره محلی طالبان منتهی شده بود.
اعتراضها در بدخشان نشان میدهد که حاکمیت طالبان مستعد اعتراضها و شورشهای محلی با رنگ و بوی قومی است. رهبری طالبان با سپردن مقامهای خورد و بزرگ به افراد یک قوم (پشتون)، به تحریک و شعلهور کردن اعتراضهای محلی و منطقهای با مضمون قومی دامن میزند.
طالبان پس از بهدستگرفتن قدرت، بهتدریج نیروهای غیرپشتون را در میان خود تضعیف کرده و از صحنه قدرت کنار زده است. اعتراضات فرماندهان اوزبیک در ولایات شمالی مانند فاریاب و سرپل، و همچنین انتقادهای علمای برجسته از منابر و مساجد، گواهی بر رفتار قوممحور و تبعیضآمیز طالبان است.
به نظر میرسد که هبتالله آخندزاده بیشتر به حلقه قندهاری خود اعتماد دارد که بیشتر از ساخت قومی طالبان ناشی میشود. او حتی در تقسیم قدرت به طالبان مشرقی اعتماد نمیکند. سراجالدین حقانی و عبدالکبیر، دو چهره برجسته طالبان مشرقی به حاشیه رانده شده و در واقع، قربانی سیاست اقتدارگرایانه ملاهبتالله شدهاند.
هبتالله برای تثبیت و تقویت جایگاه خود به عنوان رهبر بلامنازع طالبان، به هیچ چهرهای در این گروه مجال قدرتنمایی و بلندپروازی نمیدهد. او پیوسته بر اطاعت از خود تاکید میکند و «اطاعت از خود را اطاعت از پیغمبر میداند.»
با این حال، هبتالله در بسیاری از موارد در نقش حاکم حوزه لوی قندهار عمل میکند. از تعیینات، سفرها و سخنرانیهایش پیداست که صرفاً به دو ولایت قندهار و هلمند متکی است. این مسئله خشم طالبان غیرقندهاری را برانگیخته است.
در این میان، طالبان بدخشانی که نقش مهمی در سقوط حکومت پیشین و تسخیر ولایات شمالی و همچنین شکست مقاومت پنجشیر ایفا کردند، تنها به یک پست نمادین در وزارت دفاع دست یافتهاند که هیچگونه تاثیرگذاری در سیاستگذاری، انتصابات یا فرماندهی نیروهای مسلح ندارد. طالبان بدخشانی نهتنها در رهبری کلان طالبان سهمی ندارند، بلکه حتی از میزان مشارکت خود در اداره بدخشان نیز شکایت دارند.
بازخوانی تجارب تاریخی
طالبان از تجربههای تلخ پنج دهه اخیر افغانستان درس نگرفتهاند. تاریخ سیاسی کشور نشان میدهد که قومگرایی و انحصارطلبی قدرت همواره به فروپاشی نظامها منجر شده است.
حزب دموکراتیک خلق در دهههای ۱۳۵۰ و ۱۳۶۰ بهدلیل اختلافات قومی و فردی میان جناحهای خلق و پرچم بهتدریج تضعیف شد و سرانجام فروپاشید. این اختلافات قومی حزب کمونیست، به پیروزی نهایی مجاهدین، به خصوص در اواخر حکومت داکتر نجیب کمک کرد.
پس از خروج اتحاد شوروی در افغانستان، داکتر نجیبالله برای حفظ قدرت خود روز تا روز به سیاستمداران و نظامیان وفادار به خود در حزب وطن و ارتش افغانستان که عمدتا از قوم خود وی بودند، متکی شد. او در شمال افغانستان میخواست که قدرت جنرال دوستم، فرمانده برجسته اوزبیکتبار را با تعیین چهرههای پشتون نزدیک به خود تضعیف کند. رویارویی قومی نجیبالله با دوستم نقطه آغاز سقوط حکومت وی در کابل بود. همین طور، برخی از جنرالان نزدیک به داکتر نجیب، در اعتراض به آنچه برخوردهای قومی رهبری حکومت عنوان میکردند، بهگونه پنهانی به احزاب جهادی کمک کردند تا پیروزی آن تسریع گردد.
پس از آن، مجاهدین که با دشواری حزب دموکراتیک خلق را شکست داده بودند، خود قربانی اختلافات قومی شدند. تقسیمبندی احزاب مجاهدین به گروههای قومی، درگیریهای خونینی را بر سر قدرت رقم زد. این درگیریها نهتنها مانع تشکیل یک دولت پایدار در کابل شد، بلکه به کشتار هزاران نفر و ویرانی شهرها، بهویژه پایتخت، انجامید.
در نتیجه این اختلافات، طالبان در دهه ۱۹۹۰ ظهور کرد. این گروه ماموریت خود را پایان دادن به جنگ داخلی و از بین بردن حاکمیت احزاب جهادی اعلام کرد. اما، این گروه به علت ترکیب یک دست قومی در تقابل با جبهه متحد قرار گرفت که عمدتاً متشکل از نیروهای غیرپشتون و آخرین بقایای حکومت تاجیکتبار برهانالدین ربانی بودند.
ساختار سیاسی پس از کنفرانس بن در سال ۲۰۰۱ نیز بر پایه قومیت شکل گرفت. تقسیم کرسیهای دولتی بر اساس قوم و مذهب، که بسیاری آن را «لبنانیزه کردن» افغانستان نامیدند، قومگرایی را بهصورت سازمانیافته در کشور نهادینه کرد. روندهای دموکراتیک و ارزشهای مدرن تحت تاثیر نگاه قومی و گروهی به شکست انجامید. از انتخابات ۲۰۰۴ تا ۲۰۱۹، نقش قومیت در سیاست افغانستان بهوضوح قابل مشاهده بود. برخی ناظران باور دارند که تقلبهای سازمانیافته در انتخابات ریاستجمهوری ریشه در ترس و اضطراب ارگ از افتادن قدرت به دست اقوام غیرپشتون بود.
بازگشت طالبان به قدرت با ترکیب یکدست قومی، پیشرفتهای اندک سیاسی و اجتماعی در روابط بین قومی افغانستان، به ویژه بین فعالان و کنشگران سیاسی افغان را به خطر انداخته است. این گروه با انحصار قدرت سیاسی این تلقی را به وجود آورده است که دولت افغانستان تحت کنترول یک زبان و یک قوم قرار دارد. رفتارهای طالبان در چهار سال گذشته بهطرز بیسابقهای منازعه قومی در افغانستان را برجسته کرده است.
سیاستمداران پشتونتبار مخالف طالبان میگویند که تمام اقوام افغانستان، به ویژه پشتونها، قربانی سیاستهای طالبان هستند. آنها بهوضعیت زنان، فقر و استبداد گسترده طالبان اشاره می کنند که به تمام گروههای قومی آسیب زده است.
دور باطل سقوط
ورود کمونیستها و مجاهدین به منازعات قومی و شکست دولتهای آنها در حوزه حکمرانی خوب به پایان حکمرانی آنان منجر شد. طالبان نیز از این قاعده مستثنا نیست. طالبان یکشبه از یک گروه شبهنظامی به یک نیروی حاکم در افغانستان تبدیل شد. این در حالی است که این گروه توانایی، منابع، بینش و تدبیر لازم را برای اداره یک کشور متکثر قومی با مشکلات اقتصادی فراوان ندارد. طالبان با زور نظامی زمام کشوری را به دست گرفته است که بیش از نیمی از جمعیت آن به کمکهای امدادی جهان نیاز دارند.
ماهیت قومی طالبان باعث شده است که سیاستهای این گروه با انتقادهای روزافزون داخلی و بینالمللی روبهرو شود. حتی متحدان منطقهای طالبان نیز از تبعیض و بیعدالتی حاکم در رژیم حاکم در افغانستان نتوانستند چشمپوشی کنند. کشورهای همسایه و منطقه پیوسته بر احترام به تکثر قومی و مذهبی افغانستان تاکید میکنند و خواستار تشکیل حکومت فراگیر ملی در کشور هستند.
طالبان ممنوعیت کشت کوکنار را که برای اعتبار این گروه در نزد کشورهای منطقه و جهان اهمیت دارد، نمیتواند بدون تنش به اجرا بگذارد. همین اکنون منتقدان طالبان میگویند که این گروه در حالی مزارع کوکنار را در بدخشان از بین میبرد که این مزارع در ولایتهای سنتی کشت خشخاش از بین نرفته است.
در اینجا یک نکته مهم است که نارضایتی طالبان محلی از نداشتن نقش پررنگ در اداره طالبان در بدخشان، به برداشت کشاورزان معترض از عملکرد قومی طالبان دامن زده است.
بعید نیست که مدیریت اقتصادی و سیاسی ناکام طالبان، نارضایتی از این گروه را در شمال افغانستان و دیگر مناطق غیرپشتوننشین بیشتر از هر جای دیگر پررنگ کند. مخالفان طالبان، از جمله در میان فعالان سیاسی و فرهنگی غیرطالب، نیز به سرعت از این نارضایتی و تنش برای تضعیف اعتبار و توان حکومت طالبان استفاده میکنند.
مشخص نیست که طالبان که بر محور جغرافیا، قوم و قبیله تقسیم شده است، تا چه زمانی از ترس فروپاشی از کنار اختلافات خود میگذرند. اما، این سناریو را نباید از نظر دور داشت که ناکامی سیاسی و اقتصادی هبتالله از یکسو و گسترش دامنه نارضایتی از حاکمیت قومی طالبان در ولایت غیرپشتون از سوی دیگر، حاکمیت طالبان را وارد بحرانهایی خواهد ساخت که به فروپاشی دولتهای نجیبالله و مجاهدین منجر شد.
دونالد ترامپ قرار است سهشنبه، ۲۳ ثور سفر خود به عربستان سعودی، امارات متحده عربی و قطر را آغاز کند.
رئیسجمهور امریکا پیشتر تصریح کرده بود که در سفر به خاورمیانه، در اسرائيل توقف نخواهد کرد.
این در حالی است که برخی از مقامهای اسرائیلی از جمله ران دیرمر، وزیر امور استراتژیک، تلاش کردهاند ترامپ را به سفر به اسرائیل تشویق کنند. دیرمر در آستانه سفر ترامپ با او در کاخ سفید دیدار و درباره موضوعاتی مانند برنامه هستهای ایران و جنگ غزه گفتوگو کرده است.
سفر دونالد ترامپ به خاورمیانه با انتشار گزارشهای متعدد از اختلافنظر او با بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائيل بر سر مقابله با جمهوری اسلامی و نگرانیهای مرتبط، همزمان شده است.
برخی از نزدیکان رئیسجمهور امریکا معتقدند که بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائيل، سر راه برنامههای ترامپ در خاورمیانه سنگاندازی میکند.
زمانیکه دونالد ترامپ با حوثیها به توافق رسید و رئیسجمهور امریکا توقف حملات بر مواضع این گروه شبه نظامی را اعلام کرد، از او پرسیده شد که آیا این توافق شامل حال اسرائیل هم میشود یا خیر؟ ترامپ برخلاف سنت رایج روسای جمهور امریکا که حفاظت از اسرائیل را یک وجیبه اخلاقی میدانستند، به صراحت پاسخ داد که این موضوع مشکل او نیست.
همزمان سخنگوی حوثیها هم اعلام کرده است که توافق اخیر با ایالات متحده شامل اسرائیل نمیشود.
این تصمیم ترامپ، که بدون اطلاع قبلی به اسرائیل اتخاذ شد، باعث نگرانی و نارضایتی مقامات اسرائیلی شده است. آنها احساس میکنند که در تصمیمگیریهای مهم منطقهای نادیده گرفته شدهاند و این موضوع میتواند به تضعیف روابط استراتژیک میان دو کشور منجر شود.
بر خلاف سفر ترامپ در دور نخست ریاست جمهوریاش که متکی بر اجرای "توافق ابراهیم" و عادی سازی روابط کشورهای عربی با اسرائیل بود؛ این بار هدف سفر او اصلی به خاورمیانه بیشتر برای تقویت برنامههای از قبل تعریفشده خودش است. برنامههایی که از بطن شعار «عظمت را دوباره به آمریکا بازگردانیم» بیرون شده است.
با این وصف، سفر دونالد ترامپ به عربستان سعودی، امارات متحده عربی و قطر بهعنوان نخستین سفر خارجی پس از بازگشت به کاخ سفید، حامل چه پیامی میتواند باشد؟
دورنمای اقتصادی و تحولات ژئوپولتیکی
از اهداف سفر دونالد ترامپ به خاورمیانه، جذب سرمایهگذاریهای اقتصادی قابل توجه از کشورهای حوزه خلیج فارس است. عربستان سعودی و امارات متحده عربی تعهد دادهاند تا سقف ۲ تریلیون دالر در بخشهایی مانند هوش مصنوعی، نیمهرسانا و مواد معدنی کمیاب سرمایهگذاری کنند. از جمله قراردادهای قابل توجه میتوان به پروژه اقامتگاه دیزنی در ابوظبی و همکاری بلکراک با شرکت هلدینگ بینالمللی (IHC) اشاره کرد.
اگرچه مسائل اقتصادی در اولویتاند اما موضوعات ژئوپلیتیکی نیز همچنان اهمیت دارند. درگیریهای جاری در غزه، که منجر به تلفات و آوارگی گسترده شده، تلاشها برای عادیسازی روابط میان عربستان سعودی و اسرائیل را پیچیده کرده است.
محمد بن سلمان هرگونه عادیسازی روابط با اسرائيل را منوط به آتشبس و پیشرفت ملموس به سوی تشکیل دولت فلسطینی کرده است.
پیش از این، ایالات متحده همکاریهای هستهای با عربستان را به عادیسازی روابط این کشور با اسرائیل مشروط کرده بود.
اما به نظر میرسد که در سفر پیشروی ترامپ به خاورمیانه، بحث عادیسازی روابط عربستان سعودی با اسرائيل در حاشیه خواهد ماند.
روزنامه جروزالم پست در همین ارتباط نوشته است که سفر ترامپ بیشتر متمرکز بر توافقات اقتصادی خواهد بود و عادیسازی روابط اسرائیل به بحث گرفته نخواهد شد.
همزمان هویداست که عربستان سعودی بارها قبلا خواستار کمک ایالات متحده برای توسعه برنامه هستهای غیرنظامی خود شده بود. خبرگزاری رویترز به نقل از دو منبع گزارش داده است که ایالات متحده همکاریهای هستهای خود با عربستان را نه تنها مشروط به عادیسازی روابط با اسرائیل نمیکند، بلکه در سفر پیشرو درباره آن گفتوگو خواهد شد.
تلاش برای افزایش وابستگی فناوری عربستان به امریکا
نقش عربستان سعودی پسا حملات هفتم اکتبر در خاورمیانه به طور چشمگیری در حال گسترش است. در حالیکه جمهوری اسلامی ایران تحت فشارهای شدید بین المللی و درگیر پروندههای پر تنش درمنطقه است، عربستان با بهرهگیری از ابزارهای دیپلیماتیک و اقتصادی در حالی تثبیت جایگاه خود به عنوان بازیگر میانه رو در خاورمیانه به ویژه در راس کشورهای عربی است.
حملات اسرائیل بر لبنان و فروپاشی شبکه نظامی حزبالله، فروپاشی نظام بشار الاسد درسوریه، و تلاشها برای ادغام گروههای مسلح شیعی در ساختار نهادهای امنیتی عراق نه تنها نفوذ جمهوری اسلامی ایران را در خاورمیانه محدود نکرد، بلکه زمینه سرمایه گذاری و نفوذ نرم عربستان سعودی شد.
روزنامه تایمز اسرائیل گزارش داد که دونالد ترامپ به وساطت محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان سعودی با رهبران فلسطین، لبنان و سوریه در ریاض دیدار کوتاه خواهد داشت. عربستان سعودی توانسته لبنان پس از حزبالله و سوریه پس از بشار اسد را در محوریت خود آورد؛ تحولی که توجه اداره ترامپ را جلب کرده است.
همزمان پیشرفت برنامه هستهای غیرنظامی عربستان سعودی با مشارکت ایالات متحده، بهویژه در حوزه غنیسازی اورانیوم و ساخت نیروگاهها، میتواند به ضرر چین و روسیه تمام شود، زیرا این موضوع مستقیماً منافع ژئوپلیتیکی و اقتصادی آنها را در منطقه تضعیف میکند.
اکنون چین بزرگترین مشتری نفت عربستان است. اگر امریکا نقش حیاتی در برنامههای حیاتی هستهای غیرنظامی سعودی به دست بیاورد، موازنه قدرت انرژی به نفع واشنگتن تغییر میکند و در بلندمدت میتواند توان چانهزنی چین را در قراردادهای انرژی عربستان کاهش دهد.
مجموعه این اقدامات نشان میدهد که دولت ترامپ در حال بازتعریف اولویتهای خود در خاورمیانه است. در حالی که عادیسازی روابط اسرائیل و عربستان در گذشته یکی از اهداف اصلی امریکا بود، اکنون تمرکز واشنگتن بر همکاریهای اقتصادی و امنیتی با کشورهای عربی خلیج فارس است. این تغییر رویکرد میتواند پیامدهای مهمی برای سیاستهای منطقهای امریکا و روند صلح خاورمیانه داشته باشد.
با توجه به شواهد و گزارشهای منتشرشده، به نظر میسد که دولت ترامپ در دور دوم ریاستجمهوریاش در حال تغییر از یک حامی مطلق اسرائیل به سوی یک شریک اقتصادی-امنیتی برای کشورهای عربی خلیج فارس است.
در این گزارش در مورد تاریخچه، اهداف، تحولات و نقش منطقهای این گروه بیشتر بخوانید:
گروه شورشی حزب کارگران کردستان (پکک) که روز دوشنبه بهطور رسمی خود را منحل کرد، بیش از چهار دهه با دولت ترکیه جنگیده است.
عبدالله اوجالان، بنیانگذار این حزب که در ترکیه زندانی است، در ماه فبروری از اعضای گروه خواست تا سلاحهای خود را زمین بگذارند و حزب را منحل کنند.
انحلال این حزب میتواند آغاز پایان منازعهای باشد که جنوبشرق ترکیه را ویران کرده و پیامدهای مهمی برای سوریه و عراق خواهد داشت.
پکک چیست؟
پکک (حزب کارگران کردستان) یک گروه شورشی است که در سال ۱۹۷۸ توسط عبدالله اوجالان در جنوبشرق ترکیه بنیانگذاری شد و ایدئولوژی آن بر پایه افکار مارکسیستی-لنینیستی استوار است.
این گروه چه میخواهد؟
پکک در سال ۱۹۸۴ شورش مسلحانهای را علیه دولت ترکیه آغاز کرد با هدف ایجاد یک دولت مستقل کردی. اما بعداً اهداف خود را تعدیل کرده و خواستار حقوق بیشتر برای کردها و خودمختاری محدود در جنوبشرق ترکیه شد.
در جریان این منازعه، بیش از ۴۰ هزار نفر کشته شدهاند که بیشترشان از اعضای این گروه بودهاند. بیشتر درگیریها در مناطق روستایی جنوبشرق ترکیه که عمدتاً کردنشین است، متمرکز بود، اما این گروه همچنین حملاتی را در مناطق شهری از جمله انقره و استانبول انجام داده است.
پکک در فهرست سازمانهای تروریستی از سوی انقره، ایالات متحده، اتحادیه اروپا و شماری دیگر از کشورها قرار دارد.
تاریخچه این گروه چیست؟
پکک تا سال ۱۹۹۸ در سوریه نیز فعالیت داشت، اما با افزایش فشارهای ترکیه، عبدالله اوجالان ناچار به فرار شد.
چند ماه بعد، او توسط نیروهای ویژه ترکیه در کنیا دستگیر و در سال ۱۹۹۹ میلادی از سوی یک محکمه ترکیه به اعدام محکوم شد.
این حکم در اکتوبر ۲۰۰۲ پس از لغو مجازات اعدام در ترکیه به حبس ابد کاهش یافت و او تاکنون در یک زندان در جزیرهای نزدیک استانبول زندانی است.
درگیریها پس از دستگیری اوجالان کاهش یافت و این امر به عقبنشینی جنگجویان شورشی از ترکیه انجامید.
پس از اوجگیری دوباره خشونتها، ترکیه و پکک از اواخر سال ۲۰۱۲ وارد مذاکرات صلح شدند.
این روند در جولای ۲۰۱۵ فروپاشید و خونینترین دوره منازعه را به دنبال داشت که منجر به ویرانی گسترده در برخی مناطق شهری جنوبشرق ترکیه شد.
در اکتوبر ۲۰۲۴، دولت باغچلی، رهبر حزب حرکت ملیگرا (امایچپی) و متحد سیاسی رجب طیب اردوغان، انقره را زمانی شوکه کرد که پیشنهاد کرد در صورت اعلام پایان شورش از سوی اوجالان، امکان آزادی او وجود دارد.
حزب حاکم عدالت و توسعه (ایکپی) به رهبری رجب طیب اردوغان از این پیشنهاد حمایت کرد و رهبران حزب مخالف دموکراتیک خلقها (دیایام) که خواهان حقوق بیشتر برای کردها و خودمختاری هستند، در زندان با اوجالان گفتوگوهایی انجام دادند.
پکک پس از این فراخوان، آتشبس فوری اعلام کرد و گفت آماده برگزاری یک کنگره است، همانگونه که اوجالان خواسته بود، اما تأکید کرد که باید شرایط امنیتی لازم فراهم شود تا اوجالان بتواند «شخصاً آن را هدایت و رهبری کند».
تمرکز اخیر درگیریها کجا بوده است؟
در سالهای اخیر، محور اصلی درگیری به شمال عراق منتقل شد؛ جایی که پکک پایگاههایی در مناطق کوهستانی دارد و ترکیه نیز دهها پایگاه نظامی در آنجا ایجاد کرده است.
انقره عملیاتهایی را علیه شورشیان در آنجا راهاندازی کرد، از جمله حملات هوایی با جنگندهها و هواپیماهای بیسرنشین، که بغداد آن را نقض حاکمیت خود دانسته است.
با این حال، عراق و ترکیه توافق کردند همکاری ضد پکک را افزایش دهند و بغداد برای نخستینبار این گروه را بهعنوان یک سازمان ممنوعه اعلام کرد.
ترکیه همچنین ملیشههای (وایپیجی) در سوریه را هدف قرار داد و اعلام کرد آن را شاخهای از پکک میداند.
پیش از این بارها انقره عملیاتهای فرامرزی را با همکاری نیروهای متحد سوری برای عقب راندن این گروه از مرزهایش انجام داده است.
با این حال، وایپیجی نیروی پیشتاز در ائتلاف دموکراتیک سوریه است که متحد اصلی ائتلاف به رهبری ایالات متحده در جنگ با گروه داعش به شمار میرود.
حمایت واشنگتن از ائتلاف دیموکراتیک برای سالها منبع تنش میان ایالات متحده و ترکیه بوده است.
برکناری بشار اسد، رئیسجمهور پیشین سوریه، در ماه دسامبر که ترکیه مدتها مخالف او بود و از شورشیان سوری حمایت میکرد موقعیت و نفوذ انقره را در سوریه تقویت کرده است.
ترکیه خواستار انحلال وایپیجی و اخراج رهبران آن از سوریه شد و هشدار داد اگر خواستههایش برآورده نشود، عملیات نظامی گستردهای برای «درهم کوبیدن» این گروه راهاندازی خواهد کرد.
مقامهای ترکیه، ایالات متحده، سوریه و کردها تلاشهایی را برای رسیدن به توافق درباره آینده جنگجویان کرد سوری انجام دادهاند.
بروکس مطلب را با اشاره به نتیجه جدیدترین گزارش جهانی خوشبختی و سقوط چشمگیر نارضایتی شهروندان زیر ۳۰ سال در امریکا آغاز کرده و به دنبال آن یک پرسش بهظاهر ساده مطرح کرده است: چه اتفاقی دارد میافتد؟
این پژوهشگر با ابراز تردید نسبت به این رتبهبندیهای جهانی خوشبختی نوشته است: نهادهای ارائهدهنده این گزارشها همیشه با عناوین جذابی مانند «شادترین کشور جهان کدام است؟» توجه زیادی جلب میکنند. معمولا هم فنلاند و دنمارک در صدر فهرستاند و دیگر کشورهای اسکاندیناوی در رتبههای بعدی. این دستهبندی حاصل پاسخ مشارکتکنندگان به یک سوال خودارزیابی درباره رضایت از زندگی است. به این روششناسی اعتماد چندانی ندارم چون مقایسه دقیق کشورها بر اساس چنین خودارزیابی محدودی ممکن نیست. مردم در فرهنگهای مختلف به شیوههای متفاوتی به این دست پرسشها پاسخ میدهند.
بروکس نوشته است: «به عنوان یک محقق، چیزی که توجه و علاقهام را جلب میکند تحولات درون کشورهاست. یک پژوهش تازه با عنوان مطالعه شکوفایی جهانی که حاصل همکاری چند نهاد و برنامه دانشگاهی از جمله همکاران من در برنامه شکوفایی بشری هاروارد، نگاهی عمیق به این موضوع و بسیاری مسائل دیگر انداخته است. مبنای این پژوهش هم خودارزیابی است اما دادههای جامعتری درباره بهزیستی گردآوری کرده است. این پژوهش طی پنج سال در ۲۲ کشور، با مشارکت بیش از ۲۰۰ هزار نفر درباره شش بُعد بهزیستی انجام شد. از همه مهمتر برای من این یافته است: هرچند پریشانی عاطفی و روانی جوانان در کشورهای صنعتی و ثروتمند بیشتر است اما فقط به این کشورها محدود نمیشود و در سراسر جهان در حال وقوع است.»
محققان مدتهاست دریافتهاند که شادی در طول عمر انسان از یک منحنی U شکل پیروی میکند. به این معنا که افراد در سالهای ابتدایی زندگی شادی بیشتری گزارش میکنند، این روند در جوانی و میانسالی بهتدریج کاهش مییابد، اما از حدود ۵۰ سالگی روندی افزایشی را در پیش میگیرد. دیوید جی. بلَنچفلاور، اقتصاددان دانشگاه دارتموث که به همراه همکارش اندرو جِی. اُسوالد در سال ۲۰۰۸ فرضیه یو-شکل را مطرح کرد، با مطالعه ۱۴۵ کشور به این نتیجه رسید.
سمت چپ منحنیِ U نشان میدهد که متوسط احساس شادی در نوجوانان و جوانان بهطور سنتی بیش از افراد میانسال است. اما با توجه به مستنداتی که نشان میدهند اختلالهای خلقی در چند دهه گذشته میان نوجوانان و جوانان افزایش یافته، میتوان انتظار داشت که دسته سمت چپِ منحنی در برآوردهای جدید نسبت به منحنیهای سالهای قبل کوتاهتر شود.
بروکس افزوده است: «تا حد زیادی اطمینان دارم که این دقیقا همان چیزی است که پژوهش تازه شکوفایی جهانی در ایالات متحده و سراسر جهان نشان میدهد: نمره شکوفایی از اوایل بزرگسالی اُفت نمیکند، بلکه در حال حاضر از نقطه پایینتری شروع میشود و همانطور پایین میماند تا در سنین مورد انتظار افزایش یابد.»
در کنار این خبر خیلی بد، خبرهای خوبی هم هست. نظرسنجی شکوفایی یک استثنای جالب و قابل توجه در این الگوی جهانی کشف کرده است: یک انحنای U شکل متفاوت در میان جوانانی که دوستان بیشتر و روابط اجتماعی صمیمانهتری دارند. این منحنی به آنچه در گذشته دیده میشد شباهت دارد.
بروکس تاکید کرده که درباره رواج معاشرت از طریق تکنولوژی، کمبود تماس واقعی و عشق انسانی در میان جوانان عصر کنونی تحقیق کرده و این یافته با نتایج پژوهشهای او هماهنگ است؛ اینکه انسان بدون تماس و عشق واقعی به شکوفایی نمیرسد. این نقطه شروعی است برای درمان بیماری همهگیر نارضایتی میان جوانان.
به عقیده بروکس سکولاریسم فزاینده معمولا یکی از دلایل کاهش شادی در کشورهای ثروتمند غربی عنوان میشود. این متغیر با افزایش تعداد ناباوران یا بیدینها -افرادی که باور یا وابستگی مذهبی ندارند- اندازهگیری میشود. در ایالات متحده جمعیتی که خود را بیدین میخوانند دو برابر شده و به ۲۹ درصد رسیده است. محققان مدتهاست دریافتهاند که افراد مذهبی، بهطور متوسط شادتر از افراد غیرمذهبی هستند.
این یعنی مردم آنچه را که سبب شادکامیشان میشود، کنار میگذارند. چطور میتوان این تناقض را توضیح داد؟ محققان این فرضیه را مطرح کردهاند که کاهش دینداری تابعی از فراوانی است: با ثروتمندتر شدن جامعه، مردم کمتر مذهبی میشوند زیرا دیگر نیازی به آرامش و اطمینان ناشی از دین برای مقابله با مشکلاتی چون گرسنگی یا مرگ و میر زودرس ندارند.
بروکس نوشته است: «من نسبت به این روایت تردید دارم. نظرسنجی جدید، همانطور که انتظار میرفت، نشان میدهد افرادی که دستکم هر هفته در مراسم مذهبی شرکت میکنند هشت درصد بیشتر از افرادی که در مراسم مذهبی مشارکتی ندارند، در شاخصهای شکوفایی نمره میگیرند. از سوی دیگر، یافتههای این نظرسنجی حاکی از آن است که این تاثیر مثبت در میان ثروتمندترین و سکولارترین ملتها، قویتر است. این نشان میدهد که ثروت منبع مهمی برای آرامش معنوی نیست و اثر مثبت شرکت در مراسم مذهبی بر بهزیستی تا حد زیادی مستقل از عوامل اقتصادی است.»
این نتیجهگیری بروکس را به این پرسش میرساند: وقتی دین در کشورهای ثروتمند رو به زوال میرود، مردم در این کشورها دقیقا چه چیزی را از دست میدهند؟ پاسخ این است: روابط اجتماعی و سرمایه اجتماعی، اما پاسخ عمیقتر «معنا» است؛ از مهمترین ابعاد مورد اندازهگیری در پژوهش شکوفایی. از شرکتکنندگان درباره این میپرسیم که آیا فعالیتهای روزانهشان ارزشمند میدانند؟ آیا هدف زندگی خود را درک میکنند؟ یافتهها نشان میدهند که سرانه تولید ناخالص داخلی با احساس معناداری همبستگی معکوس دارد: هر چه یک کشور ثروتمندتر میشود، شهروندان آن احساس بیمعنایی بیشتری میکنند.
بروکس نوشته است: «پژوهشگران دیگری هم پیشتر این الگو را مشاهده کردهاند. محققانی که سال ۲۰۱۳ مقالهای در مجله Psychological Science نوشتند، جامعه آماری بسیار بزرگتری شامل ۱۳۲ کشور را بررسی کرده بودند و به همان نتیجهای رسیدند که ما در پژوهش شکوفایی جهانی رسیدیم. یک سوال اصلی در آن پژوهش هم این بود: «آیا هدف یا معنای مهمی در زندگیتان احساس میکنید؟» پاسخدهندگان در کشورهای با درآمد بالاتر، در قیاس با کشورهای با درآمد پایینتر اعتقاد بسیار ضعیفتری درباره معناداری زندگیشان ابراز کردند.
حالا این سوال پیش میآید که آیا چیزی در مورد موفقیت مادی در یک جامعه بهطور طبیعی دین یا معنویت، و در نتیجه معنا و همچنین شکوفایی را بهطور طبیعی تضعیف میکند یا خیر؟ بسیاری از نویسندگان و متفکران در طول تاریخ این موضوع را مطرح کردهاند.
بهنوشته بروکس، در واقع، میتوانیم به کتاب مقدس و داستان عهد جدید برگردیم که در آن یک مرد جوان ثروتمند از عیسی میپرسد که برای ورود به بهشت چه باید کرد. عیسی به مرد جوان میگوید که هر چه دارد بفروشد، آن را به فقرا بدهد و از او پیروی کند. انجیل میگوید: «در این هنگام، چهره مرد در هم رفت. او با اندوه بسیار رفت چون ثروت فراوانی داشت.»
پژوهش شکوفایی جهانی الگوهای جالب بسیاری را پیش روی ما میگذارد و بدون شک در سالهای آینده موتور محرک تحقیقات بیشتری خواهد شد.
بروکس معتقد است که لازم نیست تا آن زمان منتظر بمانیم. او پیشنهاد میکند این سه راهکار را به زندگی خود وارد کنید:
یکم. روابط نزدیک با خانواده و دوستان را بر هر چیز دیگری مقدم بدانید. در صورت امکان، برای ارتباط با آنها از امکانات و پلتفرمهای آنلاین استفاده نکنید و تماس حضوری داشته باشید زیرا انسانها برای ارتباط حضوری ساخته شدهاند.
دوم. به توسعه زندگی درونی خود توجه کنید. با توجه به روند فزاینده بیتفاوتی، این ممکن است خلاف رویههای فرهنگی جاری و رایج به نظر برسد. بیایید معنویت را اینطور تعریف کنیم: باورها، کارها و تجربههایی که به دین سازمانیافته محدود نمیشوند. در این تعریف یک سفر فلسفی هم قابلیت این را دارد که به شما کمک کند از روزمرگی فراتر بروید و هدف و معنای تازهای بیابید.
سوم. آسایش مادی عالی است، اما جایگزینی برای آنچه درون شما عمیقا نیاز دارد نیست. پول نمیتواند شادی بخرد؛ فقط معنا است که میتواند به شما شادی ببخشد. میدانم که این آخری بدیهی است. اما بدیهیات این امتیاز را دارند که حقیقت دارند - و این پژوهش به ما نشان میدهد که چطور در معرض خطر فراموش کردن این حقایق بدیهی اما مهم هستیم. گاهی وقتها دادههای سرد و سخت همان چیزی هستند که برای یادآوری آنچه همیشه میدانستیم اما از آن غافل شده بودیم، به آنها نیاز داریم.