صندوق جهانی طبیعت اعلام کرد که یک نهنگ آبی به طول بیش از ۱۰ متر و وزن ۲۰۰ تُن در خلیج گواتر، بین ایران و پاکستان، مشاهده شده است. این سازمان احتمال میدهد که این پستاندار دریایی پس از گرفتار شدن در تورهای ماهیگیری جان خود را از دست داده باشد.
این سازمان فعال در حوزه حفاظت از محیط زیست روز دوشنبه، ۲۵ جوزا خبر داد که یک ماهیگیر محلی به نام احمد بلوچ نهنگ مردهای را در نزدیکی کونتانی، بلوچستان مشاهده کرده است.
صندوق جهانی طبیعت نوشت: «احتمال میرود این نهنگ چند روز پیش در آبهای آزاد بین پاکستان و ایران مرده باشد و بهواسطه جریانهای شدید دریا به خلیج گوآتر رانده شده باشد.»
محمد معظم خان، مشاور فنی این سازمان، گفت هنوز علت دقیق مرگ این نهنگ مشخص نیست اما احتمال دارد در تورهای ماهیگیری گرفتار شده باشد.
نهنگهای آبی از گونههای در معرض خطر انقراض بهشمار میروند و از بزرگترین حیواناتی هستند که تاکنون شناخته شدهاند.
این نهنگ یکی از سه گونه خانواده نهنگهای فیلدار است که در آبهای پاکستان گزارش شدهاند. آخرین مشاهده از بزرگترین پستاندار در اپریل سال گذشته در سواحل گادانی ثبت شده بود.
اسرائیل مدعی است که جمهوری اسلامی بهسرعت در مسیر دستیابی به سلاح هستهای است، اما ارزیابیهای اطلاعاتی امریکا نشان میدهد که ایران نه تنها در حال ساخت سلاح هستهای نیست، بلکه به گفته چهار منبع آگاه امریکایی، دستکم «سه سال» تا رسیدن به توانایی تولید یک سلاح هستهای فاصله دارد.
بهگزارش سیانان، مقامهای اطلاعاتی امریکا بر این باورند که اسرائیل پس از چند روز حمله هوایی به مواضع تاسیسات هستهای ایران، فقط توانسته تنها چند ماه برنامه هستهای جمهوری اسلامی را به تاخیر بیندازد.
یک منبع امریکایی به سیانان گفته که بهرغم آسیب جدی به تاسیسات نطنز، تاسیسات هستهای فردو به شدت مستحکم و عملا دستنخورده باقی مانده است.
کارشناسان دفاعی میگویند که اسرائیل بدون بهرهگیری از تسلیحات خاص و پشتیبانی هوایی امریکا، توانایی آسیب زدن به فردو را ندارد.
برت مکگورک، دیپلومات ارشد پیشین در امور خاورمیانه در حکومتهای ترامپ و بایدن و تحلیلگر سیانان، گفت: «اسرائیل میتواند بر فراز این تاسیسات هستهای پرواز کند و آنها را از کار بیندازد، اما اگر هدف واقعی نابودی کامل آنها باشد، یا باید حمله نظامی امریکا صورت گیرد یا توافقی دیپلوماتیک حاصل شود.»
اگرچه ترامپ بهصراحت اعلام کرده که قصد ندارد امریکا را در تلاش اسرائیل برای نابودی زیرساختهای هستهای ایران درگیر کند، اما منابع خبری به سیانان گفتهاند که حکومت امریکا بهخوبی آگاه است تنها راهی که اسرائیل میتواند برنامه هستهای ایران را نابود کند، کمک نظامی امریکاست.
این وضعیت باعث اختلاف نظر در میان مشاوران رئیسجمهور شده است: از یکسو جناح انزواطلب حکومت، و از سوی دیگر جمهوریخواهان تندرو که خواستار اقدام نظامی هستند و در این میان، خود ترامپ نیز با احتیاط و ابهام سخن میگوید.
ترامپ پیشتر به ایبیسی نیوز گفت: «احتمال دارد که درگیر شویم. اما در حال حاضر درگیر نیستیم.» او روز دوشنبه، در جریان نشست «جی هفت» در کانادا، از ایران و اسرائیل خواست پیش از آنکه دیر شود، گفتوگو را آغاز کنند.
فرماندهی مرکزی ایالات متحده (سنتکام) نگرانی بیشتری نسبت به احتمال دستیابی ایران به سلاح هستهای ابراز داشته است. به گفته یک منبع آگاه، سنتکام بر این باور است اگر ایران تصمیم به «حرکت سریع» بگیرد، زودتر از آنچه قبلا تصور میشد، به سلاح قابل استفاده دست خواهد یافت.
در هفتههای اخیر، برخی از فرماندهان نظامی امریکا، از جمله ژنرال مایکل کوریلا، فرمانده سنتکام، خواستار منابع بیشتر برای دفاع از اسرائیل شدهاست. یکی از منابع آگاه گفت: «کوریلا میخواهد برای دشوارترین سناریوها آماده باشد.»
روز دوشنبه، یکی از مقامهای امریکایی به سیانان گفت که گروه تهاجمی ناو هواپیمابر امریکا «بدون تاخیر» بهسمت خاورمیانه حرکت کرده است.
این مقام افزود که برخی از تجهیزات دریایی امریکا که توانایی مقابله با موشکهای بالستیک را دارند، طی روزهای آینده به شرق مدیترانه منتقل خواهند شد. همچنین دو کشتی نیروی دریایی امریکا دستکم در دو مورد موشکهایی را که به سوی اسرائیل شلیک شده بودند، رهگیری و منهدم کردهاند.
اطلاعات یکسان، اما نتیجهگیریهای متفاوت
مقامهای نظامی و اطلاعاتی امریکا از دیرباز گفتهاند که گرچه این دو کشور اطلاعات مرتبط با برنامه هستهای ایران را با هم به اشتراک میگذارند، اما در تفسیر این اطلاعات اختلافنظر دارند.
تولسی گابارد، مدیر اطلاعات ملی ایالات متحده، در ماه مارچ در کانگرس شهادت داد که جامعه اطلاعاتی امریکا «همچنان معتقد است که ایران در حال ساخت سلاح هستهای نیست و علی خامنهای، رهبر این، برنامهای را که در سال ۲۰۰۳ متوقف کرده، دوباره فعال نکرده است.»
بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، روز یکشنبه در مصاحبهای با فاکس نیوز گفت: «اطلاعاتی که ما دریافت کردیم و با ایالات متحده به اشتراک گذاشتیم کاملا واضح بود. آنها [جمهوری اسلامی] در حال اجرای یک برنامه مخفی برای تسلیح اورانیوم بودند. آنها با سرعت بسیار زیادی پیش میرفتند.»
آژانس بینالمللی انرژی اتمی، هفته گذشته اعلام کرد که ایران بهاندازه کافی اورانیوم غنیشده در سطحی نزدیک به سطح تسلیحاتی ذخیره کرده که میتواند برای ساخت بالقوه ۹ بمب هستهای کافی باشد.
در حالیکه مقامهای اطلاعاتی امریکا و آژانس بینالمللی انرژی اتمی در حال ارزیابی میزان خسارت اسرائیل به زیرساختهای هستهای ایران هستند، برخی نگرانند که این حملات ممکن است ایران را به چیزی سوق دهد که تاکنون از آن خودداری کرده بود: حرکت بهسوی تسلیحاتی کردن برنامه هستهای.
اما یکی از منابع آگاه با اطلاعات جدید گفت: «ایران در شوک است. بعید است که هنوز ظرفیت یا تخصص لازم برای این کار را داشته باشد.»
تاسیسات هستهای ایران
اسرائیل هنوز نتوانسته به مهمترین و نفوذناپذیرترین بخش برنامه هستهای ایران یعنی سایت فردو، که در عمق کوه ساخته شده، آسیب جدی وارد کند.
مکگورک روز دوشنبه درباره سایت فردو به سیانان گفت: «این جایی است که امریکا میتواند نابودش کند. اما اسرائیل برای این کار با دشواری زیادی روبهرو خواهد بود. اگر این ماجرا با دستنخورده ماندن فردو پایان یابد، شاید با بحرانی بدتر روبهرو شویم. در واقع، شاید ایران بیش از گذشته به سمت ساخت سلاح هستهای برود، آن هم با زیرساختی که سالم باقی مانده است.»
حکومت ترامپ همچنان تاکید دارد که راهحل دیپلوماتیک هنوز امکانپذیر است. اما به گفته یک دیپلومات منطقهای به سیانان، ایران به قطر و عمان اطلاع داده که تا زمانیکه از سوی اسرائیل هدف حمله قرار میگیرد، حاضر به مذاکره نخواهد بود و اسرائیل نیز نشانهای از توقف کوتاهمدت عملیات خود بروز نداده است.
سخنگوی وزارت خارجه روسیه روز دوشنبه اعلام کرد که دور بعدی مذاکرات میان دو کشور از سوی امریکا لغو شده است.
ماریا زاخارووا گفت: «از امروز، دور بعدی گفتوگوهای دوجانبه با هدف رفع عوامل تنش برای عادیسازی فعالیتهای نمایندگیهای دیپلوماتیک دو کشور، به ابتکار طرف امریکایی لغو شده است.»
خانم زاخارووا در مورد دلیل لغو این مذاکرات چیزی نگفت اما درباره از سرگیری این روند اظهار امیدواری کرد.
سخنگوی وزارت خارجه روسیه گفت: «امیدواریم وقفهای که آنها ایجاد کردهاند، طولانی نشود.»
نمایندگان روسیه و امریکا تاکنون دو بار بهصورت مستقیم در استانبول ترکیه در مورد از سرگیری روابط دوجانبه میان دو کشور و برقراری صلح میان روسیه و اوکراین، گفتوگو کردند.
روسیه در حالی از توقف مذاکرات مسکو و واشتنگتن خبر داده که هفته گذشته این کشور اعلام کرده بود که به زودی مذاکرات میان هیئتهای دو طرف از استانبول به مسکو منتقل خواهد شد.
امریکا هنوز در این مورد ابراز نظر نکرده ست.
روابط روسیه و امریکا در دوره حکومت بایدن به دلیل حمله روسیه به اوکراین، تحریمهای غرب علیه روسیه و ارسال تجهیزات نظامی از سوی غرب به اوکراین، به «زیر صفر» سقوط کرده بود.
اما با روی کار آمدن ترامپ، امریکا تلاش کرده است که روابط میان دو کشور را بهبود و جنگ روسیه و اوکراین را هم خاتمه ببخشد.
مقامهای اوکراینی از دور تازه حملات موشکی و پهپادی روسیه به شهرهای مختلف این کشور از جمله کییف و زاپوریژیا خبر دادهاند. خبرگزاری فرانسه گزارش داده است که دستکم ۱۴ نفر در حملات بامداد روز سهشنبه کشته شدند.
تیمور تکاچنکو، رئیس اداره نظامی کییف از وقوع ۱۲ حمله به پنج منطقه مختلف این شهر خبر داد. آقای تکاچنکو گفت که یکی از اهداف این حملات، یک مهد کودک در بخش شرقی پایتخت بوده است.
به گفته این مقام اوکراینی، در این حملات ۱۶ نفر دیگر هم زخمی شدند.
رئيس اداره نظامی کییف نوشت: «پایتخت مورد حملهای ترکیبی قرار گرفته است. روسها از موشکها و پهپادهای انتحاری استفاده میکنند. در مناطق مختلف آتشسوزیهایی رخ داده و تیمهای امدادی در حال عملیات هستند.»
او همچنین گفته است که موجی از پهپادهای روسی به منطقه سولومیانسکی نیز حمله کردهاند.
رئيس اداره نظامی پایتخت اوکراین شب گذشته را «بسیار سخت» توضیف کرده است.
در همین حال، سرگئي سوبیانین، شهردار مسکو میگوید که پدافند دفاع هوایی این شهر حمله دو پهپاد اوکراینی را دفع کردهاند. فرودگاههای مسکو هم برای مدت کوتاهی بسته شدند.
روسیه و اوکراین اخیرا پس از دو دور گفتوگو و مذاکره مستقیم، حملات پهپادیشان به خاک همدیگر را گسترش داده است.
رویترز گزارش نوشته در میز مذاکره هنوز پیشرفت جدی حاصل نشده است. طبق گزارش، دو طرف تنها روی آزادی اسیران جنگی و تحویلدهی اجساد سربازان کشته شده، به توافق رسیدهاند.
در حالی که مسیر روشنی پیش روی پایان یافتن تنشها میان اسرائیل و جمهوری اسلامی نیست، هیچ کدام از طرفین تمایلی به عقبنشینی ندارند. در این شرایط، تصمیمات رئیسجمهوری امریکا نقشی تعیینکننده در شکلگیری روند آتی این بحران خواهد داشت.
بر اساس تحلیل نیویارک تایمز، درگیری اخیر اسرائیل و جمهوری اسلامی که از جمعه ۲۳ جوزا آغاز شده است، روند متفاوتی نسبت به تقابلهای پیشین این دو کشور دارد.
برخلاف حملات کوتاه مدت سال گذشته که طی چند ساعت پایان یافت، درگیری کنونی وارد روز چهارم شده و هیچ کدام از طرفین قصد عقبنشینی ندارند.
حملات اسرائیل منجر به کشته شدن چندین فرمانده ارشد سپاه پاسداران و دانشمندان هستهای جمهوری اسلامی شده است.
بخشهایی از زیرساختهای انرژی ایران نیز آسیب دیدهاند. در مقابل، حملات تهران هم خساراتی در اسرائیل به همراه داشته است.
برنامه هستهای، هدف محوری
هدف اصلی اسرائیل از این حملات، پایان دادن به برنامه غنیسازی جمهوری اسلامی است.
دانیل شاپیرو، مسئول سابق امور خاورمیانه در پنتاگون، پیشبینی کرده که این درگیری هفتهها طول خواهد کشید.
او معتقد است اسرائیل تا زمانی که جمهوری اسلامی قابلیت غنیسازی داشته باشد، به حملات خود ادامه خواهد داد.
شاپیرو که اکنون در شورای آتلانتیک در واشنگتن فعالیت میکند، تاکید کرده که اسرائیل به هر نحو ممکن تا از بین رفتن توانایی غنیسازی ایران بر موضع خود پافشاری خواهد کرد.
او معتقد است که اگر اسرائیل این مسئله را حل نکند، کمپین نظامی آن با شکست مواجه خواهد شد.
اسرائیل تاکنون موفق شده تاسیسات غنیسازی نطنز را هدف قرار دهد اما هنوز نتوانسته سایت زیرزمینی فردو را که در قلب کوه است، نابود کند.
از بین بردن این تاسیسات به بمبهای ویژه «سنگرشکن» نیاز دارد که اسرائیل آن را در اختیار ندارد.
نیویارک تایمز نوشت استراتژی اسرائیل بر این اساس است که با حمله به اهداف دیگر و وارد کردن فشار اقتصادی و نظامی، جمهوری اسلامی را مجبور به تعطیل کردن فعالیتهای هستهای خود کند اما تهران تاکنون هیچ علامتی از عقبنشینی نشان نداده است.
جمهوری اسلامی تسلیم نمیشود
صنم وکیل از موسسه تحقیقاتی چتم هاوس لندن، تاکید کرد که جمهوری اسلامی علیرغم تحمل ضربات سنگین، هنوز کنترول کامل کشور و ذخایر موشکی قابل ملاحظهای را در اختیار دارد.
به گفته او، هدف اصلی حکومت ایران «بقا» است و به این منظور در تلاش برای وارد کردن آسیب به دشمن و نشان دادن مقاومت خود است.
در حالی که اسرائیل تسلطی نسبی بر آسمان ایران کسب کرده، تهران همچنان قدرت حملات متقابل را دارد؛ هرچند تاکنون مواضع امریکا و متحدان دیگر این کشور در منطقه را هدف قرار نداده است.
نقش کلیدی رئیسجمهوری امریکا
سرنوشت این درگیری بیش از همه به تصمیمات دونالد ترامپ بستگی دارد. ایالات متحده برخلاف اسرائیل، سلاحها و هواپیماهای لازم را برای نابودی تاسیسات فردو در اختیار دارد.
ترامپ پیش از این مذاکراتی را با جمهوری اسلامی آغاز کرده بود تا تهران را متقاعد کند برنامه هستهای خود را بدون درگیری نظامی پایان دهد. این مذاکرات با شکست مواجه شد اما رئیسجمهور امریکا اکنون امیدوار است حملات اسرائیل، تهران را متقاعد به پذیرش پیشنهادهای واشنگتن کند.
یوئل گوزانسکی، کارشناس ایران در موسسه مطالعات امنیت ملی تلآویو، معتقد است پایان این درگیری زمانی فرا خواهد رسید که ترامپ تشخیص دهد جمهوری اسلامی آماده مصالحه شده است.
تجربه تاریخی ایران
نیویارک تایمز معتقد است مطالعه تاریخ ایران نشان میدهد رهبران این کشور در شرایط خاص قادر به تغییر مواضع خود هستند. مثال بارز آن، پذیرش آتشبس در جنگ هشت ساله با عراق در دهه ۱۹۸۰ است؛ زمانی که روحالله خمینی، بنیانگذار جمهوری اسلامی، پس از سالها مقاومت و رد پیشنهادهای صلح، سرانجام زیر فشار هزینههای غیرقابل تحمل جنگ، مجبور به توافق شد.
این نشریه امریکایی تاکید کرده است که با این حال، آن توافق پس از هشت سال جنگ به نتیجه رسید.
این امر نشان میدهد که حتی در صورت تمایل تهران به مصالحه، فرآیندی طولانی پیش رو خواهد بود.
ایهود باراک، نخستوزیر پیشین اسرائیل روز دوشنبه گفت که دستآوردهای حملات چهار روز گذشته اسرائیل به ایران، «فوقالعاده چشمگیر» بوده است. اما او افزود که برخلاف توقع اسرائیل، رفع تهدید هستهای ایران بسیار دشوار خواهد بود، زیرا ایران دولتی در آستانه هستهای شدن است.
از نظر او، جلوگیری از هستهای شدن ایران، بدون سرنگونی جمهوری اسلامی ممکن نیست.
باراک در مصاحبه با بیبیسی نیوز گفت: «مسئله حساس این است که اسرائیل نمیتواند این توانایی [هستهای شدن ایران] را بیش از دو یا سه هفته به تاخیر بیندازد و حتا امریکاییها هم نمیتوانند آن را بیش از چند ماه به تاخیر بیندازند.»
او افزود: «این بدان معنا است که اگر قصد جدی برای جلوگیری از تبدیلشدن ایران به یک قدرت هستهای وجود دارد، تنها راه آن اعلام یک جنگ تمامعیار علیه رژیم و سرنگونی آن است.»
به گفته باراک، اسرائیل به تنهایی نمیتواند این کار را انجام دهد. وی گفت: «تنها راه اجرای موفقیتآمیز آن، هماهنگی نزدیک با امریکا و داشتن حمایت کامل و فعال این کشور است.»
از نظر او، امریکا در مرحله کنونی تمایلی به ورود به یک جنگ بزرگ دیگر را ندارد.
نخستوزیر پیشین اسرائیل گفت: «بهترین سناریو این است که رژیم به خودی خود فرو بپاشد. دومین سناریوی خوب این است که ایرانیها در مذاکرات انعطاف زیادتری نشان دهند. امیدواریم که این اتفاق بیفتد.»
او به حکومت نتانیاهو هشدار داد که امکان جنگ فرسایشی طولانی با ایران وجود دارد و احتمالاً متحدان غربی اسرائیل به طور فعالانه وارد جنگ نخواهند شد.
باراک افزود که بدترین سناریو حرکت جمهوری اسلامی به سمت دستیابی به سلاح هستهای است.