عفو بین‌الملل از تصویب پیش‌نویس قطعنامه سازمان ملل درباره افغانستان استقبال کرد

در یکی از گزارش‌های میدانی این سازمان، به وضعیت زنی افغان به‌نام نسرین اشاره شده است که پس از سال‌ها زندگی در پاکستان، همراه با شوهر معلول و دو دخترش به افغانستان بازگردانده شده است.

نسرین که در دهه ۱۳۷۰ خورشیدی به‌دلیل جنگ به پاکستان پناه برده بود، در یکی از روستاهای پنجاب با همسرش نانوایی کوچکی راه‌اندازی کرده و زندگی‌ ساخته بود. اما با افزایش فشارها بر مهاجران بدون مدرک، آنان بدون اطلاع قبلی و بدون امکان جمع‌آوری وسایل زندگی، به مرز تورخم انتقال داده شده و به افغانستان بازگردانده شدند.

نسرین که اکنون تنها نان‌آور خانواده است، با آینده‌ای پر از ابهام روبه‌روست. در افغانستان نه خویشاوندی دارد که به او تکیه کند، نه فرصت شغلی، و نه هیچ برنامه روشنی. او می‌گوید که بزرگ‌ترین نگرانی‌اش دخترانش هستند.

نسرین به سازمان بین‌المللی مهاجرت گفته است: «من همه‌چیز را از دست دادم. فقط توانستم شوهرم، فرزندانم و اندکی امید را با خود بیاورم. حالا در کشوری هستیم که نه سرپناه داریم، نه کار، نه آینده‌ای معلوم.»

او با نگرانی در مورد آینده دخترانش در افغانستان توضیح می‌دهد: «برای آن‌ها رویای زندگی بهتری داشتم. آن‌ها را به مکتب فرستادم. می‌خواستم باسواد بزرگ شوند. اما حالا آن رویا از بین رفته است.»

داستان نسرین تنها یکی از هزاران مورد مشابه است. هزاران خانواده افغان هر روز در حال بازگشت هستند، که بسیاری از آن‌ها را زنان سرپرست خانوار تشکیل می‌دهند و با چالش‌های جدی روبه‌رو هستند.

گزارش سازمان بین‌المللی مهاجرت نشان می‌دهد که شمار چشم‌گیری از بازگشت‌کنندگان را زنان، کودکان و خانواده‌هایی تشکیل می‌دهند که نه‌تنها از هرگونه پشتیبانی ساختاری محروم‌اند، بلکه با موانعی چون ممنوعیت کار، نبود دسترسی به آموزش، و کمبود خدمات صحی نیز روبه‌رو هستند.

سفارت ایران در کابل، در توییتی این اظهارات مسعود پزشکیان رئیس‌جمهور ایران را بازتاب داده و به عنوان بخشی از سیاست خارجی دولت ایران منتشر کرده است.

این موضع‌گیری رئیس‌جمهور ایران در حالی از سوی سفارت ایران در کابل بازتاب یافته که در هفته‌های اخیر، روند اخراج مهاجران افغان از ایران شدت گرفته و هزاران خانواده به‌گونه‌ی اجباری به افغانستان بازگردانده شده‌اند.

در مرز اسلام‌قلعه و گذرگاه میلک، گزارش‌هایی از ازدحام گسترده، نبود سرپناه، کمبود خدمات اولیه و حضور کودکان و زنان آسیب‌پذیر منتشر شده است. شماری از خانواده‌های اخراج شده افغان نیز گفته‌اند که با وجود داشتن مدارک اقامت یا در حال طی مراحل قانونی، از ایران اخراج شده‌اند.

با رسمیت‌شناسی اداره طالبان از سوی روسیه، محمد عمر داوودزی، وزیر داخله پیشین در برنامه «دیدگاه» افغانستان اینترنشنال به پرسش‌هایی درباره گام‌های بعدی و برنامه‌های آینده مخالفان طالبان پاسخ داد.

او گفت مجمع ملی برای نجات افغانستان «با حوصله‌مندی» برنامه‌های خود را برای «نجات کشور از اشغال» پیش می‌برد و در این مسیر از همراهی رهبران جوان برخوردار است.

آقای داوودزی در این گفت‌و‌گو از پاسخ به پرسشی درباره ارتباطات مجمع ملی برای نجات افغانستان با نمایندگان طالبان و چهره‌های نزدیک به این گروه خودداری کرد.

او دلیل رسمیت‌شناسی طالبان از سوی روسیه را مرتبط با اهداف ژئوپولیتیک و امنیتی دانست و گفت مسکو برای مهار تروریسم و قاچاق مواد مخدر و نیز حفظ منافع خود در برابر تحولات منطقه‌ای، این تصمیم را گرفته است.

عمر داوودزی گفت: «پای روسیه از کشورهای خاورمیانه از جمله عراق، لیبیا و سوریه قطع شده است و با ایران نیز مشکل دارد. روسیه در پاسخ به رسمیت‌شناسی رژیم احمد شرع در سوریه، طالبان را در افغانستان به رسمیت شناخت.»

وزیر داخله پیشین در پاسخ به این پرسش که رسمیت‌شناسی طالبان از سوی مسکو چه تغییری در زندگی مردم ایجاد خواهد کرد، گفت: «این اقدام برای طالبان خوب است و این گروه باید خوشحال باشد اما هیچ تغییری در وضعیت زندگی مردم افغانستان ایجاد نخواهد کرد.»

اخیرا مسکو پس از چهار سال، اداره طالبان را به رسمیت شناخت. این اقدام با واکنش تند مخالفان این گروه مواجه شد و جبهه‌های مخالف طالبان گفتند که مشروعیت سیاسی باید برخاسته از اراده مردم باشد.

قیس ملکزاده، از برگزارکنندگان این تحصن، در گفت‌وگو با تلویزیون افغانستان اینترنشنال گفته است که در سال‌های ۲۰۲۳ و ۲۰۲۴ برای شمار زیادی از مهاجران افغان کارت پناهندگی صادر شده بود، اما با کاهش شدید بودجه نهادهای مرتبط در سال ۲۰۲۵، روند صدور این کارت‌ها نیز متوقف شده است.

به گفته او، وضعیت اقتصادی پناهجویان افغان در هند بحرانی‌ است و بسیاری از مهاجران و پناهجویان توان پرداخت کرایه خانه و تأمین نیازهای اولیه را ندارند. به‌گفته او، دولت هند به دارندگان کارت پناهندگی اجازه کار نمی‌دهد.

فرشاد مرادی، از شرکت‌کنندگان در این تحصن، می‌گوید که بیش از ۳۸۰ نفر در این اعتراض حضور دارند و خواسته اصلی آنان رسیدگی فوری به وضعیت پرونده‌های پناهندگی است.

او افزوده است که پناهجویان فاقد کارت مهاجرتی، همواره در معرض بازداشت از سوی پولیس قرار دارند و تاکنون دو دختر جوان افغان در شهر کلکته بازداشت شده‌اند. به‌گفته او، کارت‌های موقت ویژه متقاضیان پناهندگی از رسمیت کامل برخوردار نیستند و تنها کارت رسمی پناهندگی دارای اعتبار حقوقی است.

او ادامه داد: «کودکان پناهجوی افغان اجازه رفتن به مدارس دولتی هند را ندارند و خانواده‌ها ناچارند کودکان‌شان را در کلاس‌های خصوصی که هزینه بسیار بالایی دارد، ثبت‌نام کنند.»

این تحصن پس از برگزاری چندین نشست میان معترضان و دفتر نمایندگی سازمان ملل در دهلی نو و بی‌نتیجه ماندن این گفت‌وگوها آغاز شده است.

اعتراض‌کنندگان خواستار تسریع در بررسی پرونده‌های پناهندگی، صدور کارت رسمی پناهندگی، دسترسی به آموزش، خدمات درمانی، مسکن، امکان اشتغال قانونی و برخورد انسانی از سوی نهادهای دولتی و امنیتی هند شده‌اند.

او گفت که وزارت داخله ایران با مقام‌های طالبان به این توافق رسیده‌اند تا کمیته‌هایی حقوقی برای پیگیری مطالبات اتباع افغانستان در ایران تشکیل شود تا فرآیند مطالبه حقوق آنان به‌صورت رسمی و منظم دنبال شود.

آقای یاراحمدی افزود که پس از رایزنی‌ها با مقام‌های طالبان، بخش کنسولی سفارت این گروه در ایران و همچنین بخش حقوقی وزارت داخله ایران آمادگی کامل دارند تا در صورت دریافت وکالت‌نامه از فرد متقاضی یا نماینده مورد اعتماد او، روند پیگیری حقوقی را آغاز کنند.

این مقام ایرانی در گفته‌هایش تاکید کرده که دارندگان مدارک شبه‌قانونی باید در اسرع وقت نسبت به تعیین تکلیف وضعیت خود اقدام می‌کردند. او افزود که از ماه حوت سال گذشته ایران به‌صورت رسمی اعلام کرده است که این مدارک در حال باطل شدن هستند و هنوز برخی مهاجران در این باره اقدامی نکرده‌اند.

این در حالی است که مهاجران افغان در پیام‌های خود به افغانستان اینترنشنال، گفته‌اند که طی سال گذشته، برای تمدید و تغییر وضعیت اقامتی‌شان پس از مراجعه به ادارات کفالت و امور مهاجران سرگردان شده‌اند و به کارهای اداری آنها رسیدگی نشده است.

نادر یاراحمدی با اشاره به اینکه تاکنون تعداد قابل توجهی از افراد دارای این مدارک برای تعیین تکلیف مراجعه نکرده‌اند، گفت: «با این حال، حتی اگر یک نفر نیز نتوانسته باشد حقوق خود را دریافت کند، ما موظف به پیگیری هستیم».

رئیس مرکز اتباع و امور مهاجران خارجی ایران گفت مهاجرانی که نتوانسته‌اند مطالبات مالی خود را دریافت کنند، می‌توانند با معرفی یک وکیل، چه از میان اقوام مقیم ایران و چه از طریق بخش کنسولی، روند مطالبه حقوق خود را پیگیری کنند.

او تاکید کرده که این فرایند نیازمند پرداخت مبلغی نیست و بخش کنسولی وظیفه دارد به‌صورت رایگان این امور را انجام دهد.

این مقام ایرانی گفت که در بسیاری از استان‌ها، دفاتر کل اتباع با ایجاد بخش مددکاری، به حل اختلاف میان اتباع و بدهکاران پرداخته‌اند و با دعوت از طرفین، بسیاری از موارد اختلافی به نتیجه رسیده و مطالبات پرداخت شده است.

رئیس مرکز اتباع و مهاجرین خارجی مدعی شد که برخی از مهاجران ممکن است از این مسئله به عنوان بهانه‌ای برای اقامت بیشتر استفاده کنند. او افزود با این حال وزارت داخله ایران این اطمینان را می‌دهد که پیگیر حقوق و مطالبات مهاجران افغان باشد.