سیما سمر، رئیس سابق کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان، با اشاره به چهارمین سال برگشت طالبان بهقدرت، از زنان و مردان افغان خواست که ناامید نشوند، زیرا به گفته او «هیچ رژیم دیکتاتوری پایدار نمیماند.»
خانم سمر روز سهشنبه در مصاحبه با افغانستان اینترنشنال تاکید کرد که ۱۵ اگست ۲۰۲۱ «سیاهترین روز» برای مردم افغانستان و شخص خودش بود. با این حال، او به مقاومت زنان افغانستان در برابر محدودیتها و فشارها ادای احترام کرد و گفت این زنان با وجود شرایط سخت، همچنان ایستادهاند.
وی ابراز امیدواری کرد که مقاومت زنان در برابر سرکوب و تحجر طالبان ادامه یابد. خانم سمر تاکید کرد که این مسئله صرفاً مربوط به زنان نیست، بلکه به سرنوشت ۴۰ میلیون انسان، بهویژه کودکان، گره خورده است.
رئیس سابق کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان، در بخشی از صحبتهایش، از لابیهای طالبان به تندی انتقاد کرد. او گفت که لابیهای طالبان تلاش کردند مردم را فریب دهند و چنین وانمود کنند که این گروه تغییر کرده است، اما تجربه چهار سال گذشته نشان داد که طالبان هیچ تغییری نکردهاند؛ همانگونه که در ۲۰ سال گذشته، در مناطق تحت کنترولشان مکاتب دخترانه و پسرانه را بسته بودند.
چهار سال پیش در چنین روزهایی طالبان به قدرت رسید. این گروه در چهار سال گذشته شرایط دشواری را بر مردم افغانستان به ویژه زنان و دختران تحمیل کرده است. زنان و دختران در افغانستان تحت حاکمیت طالبان، از تمام حقوق اولیهشان محروم شدهاند.
صلاحالدین ایوبی روز سهشنبه در مصاحبه با تلویزیون دولتی طالبان اظهار داشت که وقتی نیروهایش وارد ارگ شدند، از شدت خوشحالی گریه میکردند و نمیتوانستند یکدیگر را نگاه کنند. این فرمانده ارشد طالبان افزود که از مسیر لوگر وارد کابل شده و هرگز تصور نمیکرد که حکومت سقوط کرده باشد.
ایوبی در پاسخ به این پرسش که اولین چیزی که در ارگ دید چه بود، گفت: «لنگی و پوستین اشرفغنی را دیدم و خیلی حالم خراب شد. همچنین کتابی را دیدم که او همیشه مطالعه میکرد.» اما افزود که نام کتاب را به خاطر ندارد.
اشرف غنی، رئیسجمهور پیشین افغانستان، پیش از ورود طالبان به کابل، ارگ ریاستجمهوری را با عجله ترک کرد و با هلیکوپتر نظامی به اوزبیکستان گریخت. او بعدها اظهار داشت که اگر در کابل میماند، به سرنوشت داکتر نجیبالله، رئیسجمهور پیشین افغانستان، دچار میشد. طالبان در دهه ۹۰ دکتر نجیبالله را در چارراهی آریانا در کابل به دار آویختند.
او گفت که او، یعقوب مجاهد، وزیر دفاع کنونی و فرزند ملا عمر و سراجالدین حقانی، وزیر داخله کنونی و رهبر شبکه حقانی، رهبری جنگ علیه حکومت پیشین را بر عهده داشتند. این فرمانده طالبان اظهارات انس حقانی، عضو ارشد شبکه حقانی را تکرار کرد که این گروه قصد داشت از طریق راهحل سیاسی وارد کابل شود و نه با زور و نظامی.
صلاحالدین ایوبی بیان کرد که صبح روز یکشنبه، مردم با او تماس گرفتند و گفتند که حکومت فرار کرده و خطر غارت و چپاول داراییهای مردم، سفارتخانهها و بانکها وجود دارد. او افزود که پس از آن، به نیروهایش در ولسوالیهای کابل، از جمله چهارآسیاب، پغمان و سروبی، دستور داد که آماده پیشروی شوند، اما تا دریافت دستور بعدی وارد کابل نشوند.
این فرمانده طالبان گفت که در ساعت یک بعدازظهر روز یکشنبه، یعقوب دستور ورود به کابل را صادر کرد. ایوبی افزود که با حدود پنج هزار نیرو وارد کابل شدند. او اظهار داشت که وقتی وارد ارگ شدند، تصور نمیکردند که کسی آنجا نباشد و گمان میکردند افرادی در داخل ارگ حضور دارند.
او همچنین گفت که هماهنگی ورود به کابل از طریق گروه واتساپ انجام شد، زیرا سیستمهای مخابراتی در کابل از دسترس خارج شده بودند.
این فرمانده طالبان گفت که نیروهای این گروه نخستینبار در مسجد پلخشتی در مرکز کابل تجمع کردند. ایوبی افزود که نیروها از مسجد پلخشتی گفتند که حکومت سقوط کرده و پس از آن وارد کابل شده است.
صلاحالدین ایوبی، هنگام جنگ با حکومت پیشین، والی طالبان در ولایت فاریاب بود. او در سال ۲۰۱۵ توسط امنیت ملی سابق بازداشت شد و در سال ۲۰۱۸ با زندانیان ارتش تبادل تبادله و آزاد گردید.
حقانی در مصاحبهای مدعی شد که طالبان قصد داشت پس از تفاهم سیاسی وارد کابل شود تا روابط با جامعه جهانی عادی بماند، اما خروج اشرف غنی، رئیسجمهور پیشین، این برنامه را تغییر داد.
این اظهارات با واکنشهای متعددی مواجه شده است. اسد رضایی، کاربر فیسبوک، خطاب به حقانی نوشت: «اگر صادق هستید، اکنون روابط خود را با مردم و جامعه جهانی بهبود دهید.»
کامران خراسانی، کاربر دیگر، با اشاره به تناقض در گفتار و رفتار طالبان، گفت: «اگر طالبان به دنبال مشروعیت بود، چرا مکاتب را مسدود کرد، محدودیتها بر زنان اعمال نمود و با جامعه جهانی مقابله کرد.»
پس از چهارسال، تنها روسیه حکومت طالبان را به رسمیت شناخته است. کشورهای غربی رسمیت یافتن دولت طالبان را منوط به رعایت حقوق بشر اعلام کرده است. اما، رهبر طالبان گفته است که به خاطر به دست آوردن مشروعیت بین المللی حاضر نیست در سیاستهایش تغییر بیاورد.
یک کاربر دیگر به نام فدا محمد ابراهیمی از عدم عملگرایی طالبان انتقاد کرده است. او اظهار داشت که طالبان اگر به دنبال مشروعیت و روابط خوب با جهان بود، میتوانست مانند سوریه عمل کند، اما گفتار و رفتار این گروه هیچگاه همخوان نبوده است.
انس حقانی، برادر سراج الدین حقانی در مصاحبه اش با رادیو حریت گفت که رهبران طالبان آگاه بودند که نظام به آنها واگذار خواهد شد آقای حقانی گفت: «ما میدانستیم که امریکاییها حتماً خارج میشوند و آنها هم همین مسیر را دنبال میکردند، اما بهصراحت نمیگفتند. ما وضعیت را درک کرده و به ضرورت آن آگاه بودیم.»
او نشستهای هیئت طالبان با هیئت حکومت در قطر را «نمایشی» توصیف کرد.
طالبان همواره فروپاشی نظام در اسد ۱۴۰۰ را به گردن دولت پیشین انداخته است، اما ناظران معتقدند این گروه هرگز به دنبال گفتوگو و تفاهم سیاسی نبوده است. طالبان در مذاکرات چندساله خود حاضر به گفتوگو با نمایندگان دولت پیشین نشد و تاکید داشت که طرف اصلی آنها ایالات متحده است. پس از توافق دوحه در ۲۹ فبروری ۲۰۲۰، با وجود تاکید این توافقنامه بر مذاکرات بینالافغانی، طالبان این مذاکرات را جدی نگرفت.
چهار سال پس از به قدرت رسیدن، طالبان همچنان راه گفتوگو با جریانهای سیاسی و اجتماعی را بسته و معتقد است که بحران در افغانستان پایان یافته و نیازی به مذاکره نیست. اما جامعه جهانی تاکید دارد که طالبان برای کسب مشروعیت داخلی و بینالمللی باید با جریانهای سیاسی، اقلیتهای قومی و مذهبی وارد گفتوگو شود.
