کانادا: چهار سال پس از تسلط طالبان، افغانستان همچنان گرفتار بحران فزاینده است
وزیران خارجه، مهاجرت و وزیر دولت در امور توسعه بینالمللی کانادا، نقض نظاممند حقوق بشر و تضعیف آزادیهای اساسی افغانها توسط طالبان را بهشدت محکوم کردند. آنان گفتند که با گذشت چهار سال، افغانستان همچنان دچار بحران فزاینده است و طالبان باید در قبال اقدامات خود پاسخگو باشد.
انیتا آناند، وزیر خارجه، راندیپ سارای، وزیر دولت در امور توسعه بینالملل و لنا دیاب، وزیر مهاجرت، پناهندگی و شهروندی کانادا، روز جمعه به مناسبت چهارسالگی قدرتگیری طالبان بیانیهای مشترک منتشر کردند.
در این بیانیه آمده است «بازگشت به عقب بهویژه برای زنان و دختران ویرانگر بوده است. میلیونها دختر افغان از حق آموزش محروم شدهاند. برای زنان، فرصتهای کار، آزادی بیان و زندگی با کرامت و بدون ترس، از بین رفته است.»
آنان همچنین نسبت به حذف زنان از عرصههای فعالیت مدنی و مشارکت سیاسی نیز هشدار داده و گفتهاند که گروه طالبان برای ایجاد یک دولت فراگیر هیچ تمایلی از خود نشان نداده است.
در بیانیه آمده است «فعالیت سازمانهای تروریستی در خاک افغانستان زیر کنترول طالبان، تهدیدی جدی برای امنیت منطقهای و جهانی به شمار میآید.»
وزرای مذکور تاکید کردهاند که عادیسازی روابط با طالبان منوط به پیشرفت ملموس در زمینه حقوق بشر، حکومتداری فراگیر و حفاظت از آزادیهای اساسی است.
این مقامات تاکید کردند که حکومت کانادا از زمان سقوط کابل در سال ۲۰۲۱، زمینه اسکان بیش از ۵۹ هزار افغان را فراهم کرده است.
کانادا همچنین بیش از ۱۴۳ میلیون دالر بودجه برای کمک به نیازهای اساسی مانند مراقبتهای صحی و آموزش و بیش از ۲۹۰ میلیون دالر بودجه برای ارائه کمکهای بشردوستانه نجاتبخش، از جمله غذا و تغذیه، خدمات صحی اضطراری، آب پاک و حفظالصحه و خدمات حفاظتی به مردم افغانستان اختصاص داده است.
کانادا بار دیگر همبستگی خود را با مردم افغانستان اعلام کرده و میگوید که متعهد به حمایت از آیندهای است که در آن همه مردم افغانستان بتوانند بدون ترس یا سرکوب زندگی کنند.
کانادا خواستار بازگرداندن کامل و احترام به حقوق بشر در افغانستان و مشارکت معنادار مردم افغانستان در شکلدهی به آینده سیاسی خود است.
در این بیانیه آمده است که کانادا در کنار مردم افغانستان در مبارزهشان برای داشتن افغانستانی باثبات، امن و صلحآمیز که هیچکس در آن در ترس یا زیر ستم زندگی نکند، ایستاده است.
دولت آلمان از پیگیری حقوقی علیه حکم دادگاه برلین برای صدور ویزا به یک خانواده افغان انصراف داد. این خانواده که در اکتبر ۲۰۲۳ از طریق برنامه فدرال «نامه پذیرش» دریافت کرده بودند، بیش از یکونیم سال در پاکستان منتظر سفر به آلمان بودهاند.
وزارت خارجه آلمان اعلام کرده که سفارت این کشور در اسلامآباد مأمور صدور ویزا شده است، اما تکمیل مراحل خروج از پاکستان و هماهنگی با مقامهای محلی چندین هفته زمان خواهد برد.
بر اساس آمار وزارت داخله آلمان، در حال حاضر حدود ۲۳۰۰ افغان با نامه پذیرش در پاکستان منتظر انتقال به آلمان هستند. از این شمار، نزدیک به ۳۰۰ نفر اخیراً بازداشت یا در معرض اخراج به افغانستان قرار گرفتهاند که در چندین مورد، اخراج نیز انجام شده است.
دولت آلمان میگوید که برای تضمین امنیت این افراد با مقامهای پاکستانی در تماس است و کارکنان اداره فدرال مهاجرت و پناهندگان دوباره به پاکستان اعزام شدهاند.
پیش از این دادگاه عالی اداری برلین- براندنبورگ، حکم موقت قبلی مبنی بر الزام دولت آلمان به صدور ویزا برای این خانواده افغان را تعلیق کرده بود. این خانواده، شامل یک زن استاد حقوق و ۱۳ نفر از بستگانش، نزدیک به دو سال است که در پاکستان منتظر ورود به آلمان هستند.
آسوشیتدپرس گزارش داد با تسلط مستقیم رهبر طالبان بر سلاحها و تجهیزات نظامی، نفوذ سراجالدین حقانی، وزیر داخله طالبان تضعیف شده و وزارتهای دفاع و داخله به حاشیه رانده شدهاند. حقانی که در گذشته بارها از هبتالله انتقاد کرده بود، اکنون نمیتواند در جنگ با جناح قندهار پیروز شود.
آسوشیتدپرس در گزارش تحلیلی با تشریح پنج نکته مهم مرتبط به حکومت طالبان، نوشته است که این گروه از طریق فرمانها و احکام شرعی حکمرانی میکند، اما مردم افغانستان آرزوها و نیازهای دارند که با احکام و ایدئولوژی برآورده نمیشود.
در این گزارش به تغییرات اقلیمی، افزایش جمعیت و کاهش شدید کمکهای خارجی در افغانستان اشاره شده که توانایی طالبان را برای رهبری واقعی محک خواهد زد.
یکم: رهبر طالبان میراث خود را تثبیت کرده است
ملا هبتالله آخندزاده از سال ۲۰۱۶ بدینسو، طالبان را از سمت شورش به سمت کسب قدرت رسمی در افغانستان هدایت کرده است؛ او از آن زمان خواستار ایجاد یک نظام اسلامی در این کشور بوده است. رهبر طالبان با توشیح قانون امر بهمعروف و نهی از منکر در سال گذشته، تمامی جوانب زندگی فردی و جمعی شهروندان را زیر سایه شریعت قرار داد.
ملا هبتالله بارها گفته است که طالبان برای اجرای شریعت مبارزه کرده و پیروی از دستورات او برای همه الزامی است. حامیان او بر اقتدار دینی او برای صدور فرمانها تأکید دارند؛ وزیر تحصیلات عالی طالبان در ماه اپریل حتی انتقاد از آخندزاده را کفر دانست و اطاعت از او را دستور الهی اعلام کرد.
ابراهیم بحیث، تحلیلگر ارشد گروه بحران در آسیا، گفت: «او (رهبر طالبان) تعیین میکند چه چیزی حرکت کند و چه چیزی حرکت نکند، چه اتفاقی بیفتد و چه اتفاقی نیفتد.»
دوم: اختلافات داخلی طالبان سرکوب شده است
در بین طالبان گروههایی وجود داشتهاند که خواهان لغو محدودیتها برای زنان و دختران بودند تا بدینترتیب زمینه گسترش تعاملات جهانی و مالی بیشتری ایجاد شو، اما آخندزاده و حامیانش در برابر این فشار مقاومت کردند. حکومت طالبان اخیرا روابط دیپلوماتیک با شماری از کشورها برقرار کرده و سالانه میلیاردها دالر از طریق مالیات جمعآوری میکند تا فعالیتهای دولتی را ادامه دهد.
آسوشیتدپرس گزارش داده است که پس از کنترول مستقیم ملا هبتالله بر تسلیحات و تجهیزات نظامی، شماری از مقامات ارشد و ذینفوذ طالبان از جمله سراجالدین حقانی، وزیر داخله طالبان، ضعیف شدهاند.
حقانی که کاکایش در یک حمله انتحاری در ماه دسامبر سال گذشته کشته شد، قبلا از ملا هبتالله در برابر سیاستهای انحصاری اش انتقاد میکرد، اما اکنون نمیتواند با جناح قندهار وارد جنگ و پیروز شود.
پیش از این منابع آگاه به افغانستان اینترنشنال گفتند که حقانی از دستورات رهبر طالبان در مورد آموزش زنان و دختران ناراضی است و همچنین انتقال نیروهای ویژه، سلاحها و سایر تجهیزات نظامی به قندهار را تلاش هبتالله برای تمرکز قدرت و منزوی کردن چهرههای پرنفوذ طالبان میداند.
آخندزاده شریعت اسلامی را در قلب رهبری خود قرار داده و رهبری خود را نیز در اجرای شریعت محکم کرده است. بحیث گفت: «او خود را غیرقابل جایگزین کرده و کل جنبش طالبان به او وابسته است.»
سوم: هیچ نشانهای از تغییر در وضعیت زنان و دختران دیده نمیشود
زهرا نادر، سردبیر خبرگزاری «زن تایمز»، به آسوشیتدپرس گفته است که به رسمیت شناختن طالبان توسط روسیه پیام بسیار نگرانکنندهای دارد: «این اقدام این پیام به طالبان میدهد که میتوانند حقوق زنان را سرکوب کنند و حقوق بشر را بهطور سیستماتیک نقض کنند، بدون آنکه با پیامد خاصی مواجه شوند. آنها بهخاطر این کار پاداش میگیرند. این حرکت، سیلی بر صورت زنان افغان است.»
هرچند مخالفتهایی با سیاستهای طالبان وجود دارد، اما مردم میترسند زیرا جایگزین قدرتمندی وجود ندارد. زهرا نادر میگوید: «نبود اعتراض آشکار به معنای پذیرش نیست. این نشاندهنده خطرات شدید برای مخالفان است. مقاومت هنوز وجود دارد، آرام و خصوصی است، اما بیان عمومی آن با ترس و زور سرکوب شده است.»
خانم نادر میگوید که اگرچه باور اندکی به تغییر سیاستهای طالبان وجود دارد، اما زنان خود را از نظر روحی و فکری برای آیندهای فراتر از طالبان آماده میکنند. او گفت «این امید که این خشونت همیشه ادامه نخواهد داشت، باعث میشود بسیاری از آنها ادامه دهند. این زنان باور ندارند که رژیم موضع خود را درباره حقوق زنان تغییر دهد.»
چهارم: روابط منطقهای با طالبان مبتنی بر معامله است
افغانستان با شش کشور هممرز است که بسیاری شریک تجاریاند و همچنین از توصیههای غرب درباره حقوق و آزادیها ناراضیاند. افغانستان بین خاورمیانه، آسیای مرکزی و جنوبی قرار دارد و از نظر موقعیت استراتژیک برای کشورهای ثروتمند انرژی و انرژیطلب اهمیت دارد.
روابط دوجانبه طالبان با کشورهای منطقه بر مبنای مسائل مشترک مانند مرز، آب، ترانزیت و امنیت است. با اینحال اخیرا لحن ضد مهاجر به ویژه در اروپا میتواند تعامل دیپلوماتیک را با طالبان افزایش دهد.
طالبان در منطقه احساس راحتی میکند و روش قابل قبولی برای فعالیت یافته است و منطقه نیز به حضور آنها عادت کرده است. زهرا نادر گفت: «چهار سال گذشته فشار واقعی بر طالبان نبوده، بلکه تطبیق و عادیسازی بوده است. برای ما که از داخل و خارج افغانستان نظارهگر هستیم، این دردناک است و تایید میکند که رنج زنان افغان در برابر منافع سیاسی کنار گذاشته میشود.»
پنجم: آزمون واقعی طالبان هنوز پیش روست
تا ماه اپریل ایالات متحده بزرگترین کمککننده به افغانستان بود، جایی که بیش از نیمی از جمعیت برای بقا به کمکها وابستهاند. اما این کمک اضطراری به دلیل نگرانی از سوءاستفاده طالبان متوقف شد. هزاران افغان، از جمله زنان، با کاهش فعالیت یا تعطیلی سازمانهای غیرانتفاعی، شغل خود را از دست دادهاند.
شماری از نهادهای کمککننده هشدار میدهند که ناامیدی و افزایش تنشها میتواند خشونتهای خودجوش را در پی داشته باشد، زیرا مردم برای منابع و خدمات رقابت میکنند. کاهش کمکها همزمان با اخراج گسترده افغانها از کشورهای همسایه، افزایش جمعیت و بیکاری همراه است.
سازمان بهداشت جهانی پیشبینی میکند جمعیت تا سال ۲۰۵۰ به ۷۶.۸۸ میلیون نفر برسد، یعنی ۸۵ درصدافزایش. افغانستان باید غذا، سرپناه و فرصتهای اقتصادی فراهم کند.
توماس روتیگ از شبکه تحلیلگران افغانستان گفت که طالبان تصور میکرد جنگ را با کمک خدا و مردم برده است، اما این گروه باید منعطف شود و به نگرانیهای مردم گوش دهد. روتیگ گفت طالبان باید درباره این فکر کند که آیا میخواهد فقط حکومت کند یا میخواهد افغانستان را جای بهتری برای زندگی بسازد. «این احتمالا مهمترین پرسشی است که پیش روی آنهاست.»
دونالد ترامپ، رئیسجمهور امریکا، روز جمعه برای دیدار با ولادیمیر پوتین، همتای روس خود، با هواپیما راهی آلاسکا شد.
او پیش از پرواز هشدار داد اگر پوتین با پایان جنگ موافقت نکند، «پیامدهای بسیار شدیدی» در انتظار روسیه خواهد بود.
او با تاکید بر اینکه کییف و مسکو باید هر دو در مسیر صلح گام بردارند، افزود: «میخواهم آتشبسی برقرار شود و بهترین توافق ممکن برای هر دو طرف به دست آید. همانطور که میدانید، یک دست صدا ندارد.» دونالد ترامپ با اشاره به حملات اخیر روسیه علیه اوکراین گفت: «پوتین فکر میکند این حملات به او در مذاکرات قدرت میدهد، اما من معتقدم این به ضرر اوست.»
رئیس جمهور ایالات متحده تاکید کرد این اوکراین است که باید درباره سرزمینهای خود تصمیم بگیرد.
او با اشاره به برخی گمانهزنیها در خصوص ارائه تضمینهای امنیتی به اوکراین اعلام کرد امکان انجام این موضوع با همراهی اروپا وجود دارد.
ترامپ نسبت به ثمربخش بودن نشست آلاسکا ابراز امیدواری کرد و افزود: «نتیجهای از این ملاقات به دست خواهد آمد... پوتین به اقتصاد ترامپ علاقهمند است.»
رهبران امریکا و روسیه امروز جمعه در آلاسکا دیدار میکنند.
در پی اخراج شماری از افغانها از پاکستان که منتظر انتقال به آلمان بودند، دو نهاد حامی حقوق پناهجویان، روز جمعه از وزیران خارجه و داخله آلمان به دادگاه شکایت کردند. این دو سازمان، مقامات آلمان را متهم کردند که برای نجات جان پناهجویان افغان کوتاهی کردهاند.
پاکستان اخیرا شماری از افغانهای منتظر انتقال به آلمان را به افغانستان اخراج کرد.
پاکستان چند هفته پیش روند اخراج پناهندگان ثبتشده افغان را آغاز کرد. سازمان ملل هشدار داده که این اقدام میتواند بیش از یک میلیون افغان را مجبور به ترک پاکستان کند.
در میان این پناهجویان، بیش از دو هزار تن شامل کسانی که از سوی آلمان بهعنوان افراد آسیبپذیر شناخته شده و اجازه انتقال به این کشور را گرفتهاند حضور دارند. اما روند انتقال انها، با روی کار آمدن دولت جدید آلمان و بازبینی برنامههای مهاجرتی، متوقف شده است.
سازمان «پرو اسیل» و «شبکه حمایت از نیروهای محلی»، روز جمعه شکایتشان را به دادستانی برلین سپردند. به گفته این نهادها، با اجازه دادن به پاکستان برای اخراج افغانهایی که قبلاً در برنامه اسکان آلمان پذیرفته شدهاند، وزیران مرتکب «ترک یاری» و «امتناع از کمکرسانی» طبق قانون جزای آلمان شدهاند.
این نهادها میگویند که در هفتههای اخیر بیش از ۴۰۰ نفر از این پناهجویان در پاکستان بازداشت و ۳۴ نفر دیگر به افغانستان اخراج شدهاند. آنها هشدار دادهاند که بازگشت به افغانستان این افراد را با خطر بازداشت، شکنجه یا حتی اعدام روبهرو میکند.
ویکتوریا لیز، وکیل شماری از این پناهجویان، گفته که بعضی از موکلانش از خانوادههایشان جدا شدهاند و در یک مورد، یک دختر نوجوان بهتنهایی به افغانستان فرستاده شده است.
وزارتهای خارجه و داخله آلمان تاکنون در مورد این شکایت اظهار نظر نکردهاند. با این حال، وزیر خارجه آلمان روز جمعه گفت که کشورش با حکومت پاکستان در تماس مستقیم است تا از این افراد حفاظت کند و برای کسانی که اخیراً بازداشت یا اخراج شدهاند، کمک فوری فراهم نماید.
وزارت داخله نیز گفته که فعلاً نمیتواند زمان مشخصی برای تصمیمگیری در مورد ادامه برنامه اسکان اعلام کند، اما تصمیم نهایی بهزودی گرفته خواهد شد.
این شکایت بر اساس یک نظر حقوقی در هشتم جولای تهیه شده که هشدار میدهد مقامهای آلمانی در صورت جلوگیری نکردن از این اخراجها، ممکن است مسئولیت جزایی داشته باشند. این پرونده به دهها دعوای دیگر پناهجویان افغان افزوده شد که برای گرفتن ویزای آلمان به دادگاه شکایت کردهاند.
در برخی موارد، دادگاهها به نفع آنها حکم دادهاند، اما وزارت داخله به این احکام اعتراض کرده است.
علی میثم نظری، مسئول روابط خارجی جبهه مقاومت ملی، میگوید که دامنه مبارزه علیه طالبان «هر روز گستردهتر میشود».
او گفت با سقوط کابل «رؤیاهای یک نسل برای جامعهای آزاد و مترقی در هم شکست» و کشور وارد دورهای از «استبداد و وحشت» شد.
آقای نظری گفته است که احمد مسعود، رهبر جبهه مقاومت ملی، همزمان با سقوط کابل تصمیم گرفت در برابر طالبان مقاومت سیاسی، نظامی و مدنی را آغاز کند و با رفتن به پنجشیر و همراهی نظامیان و غیرنظامیان، این جبهه را بنیان گذاشت.
نظری گفت که اگر احمد مسعود نبود «شاید امروز در افغانستان هیچ مقاومت سیاسی و نظامی علیه طالبان وجود نداشت.»
او همچنین تأکید کرده چهار سال حاکمیت طالبان برای مردم، بهویژه زنان و دختران زیر «چون چهار دهه گذشت».
