انفجار در مقر ولسوالی طالبان در خواجه بهاوالدین تخار

رئیس اداره امور حکومت پیشین در بخشی از مقاله‌ای زیر عنوان «از دهه ۹۰ تا اختناق طالبانی؛ درس‌هایی از ناکامی سیاسی افغانستان و راهکارهای آینده» به عوامل سقوط جمهوریت پرداخته است.

• 

  از دهه ۹۰ تا اختناق طالبانی؛ درس‌هایی از ناکامی سیاسی افغانستان و راهکارهای آینده

آقای فضلی که از افراد نزدیک به اشرف غنی رئیس‌جمهور پیشین بود، در این مقاله نوشت امریکا پیش از سقوط جمهوریت به هواپیماهای ترابری و جنگی نیروهای هوایی افغانستان که برای بررسی فنی به خارج فرستاده شده بودند، اجازه نداد به کشور بازگردند. او اضافه کرد که در جولای ۲۰۲۱، برخی افسران نظامی افغان نیز مطلع شدند که همراه با خانواده‌های خود به امریکا منتقل خواهند شد.

رئیس اداره امور حکومت رئیس‌جمهور پیشین با این اقدامات امریکا را به عنوان بخشی از عوامل سقوط برشمرده و تاکید کرده است که طالبان و امریکا قبلا بر سر انتقال قدرت توافق کرده بودند.

به باور آقای فضلی، سقوط دولت جمهوری نظامی نه، بلکه سیاسی بود؛ زیرا مالکیت نظام به‌دست افغان‌ها نبود. او افزود که حکومت در مذاکرات دوحه میان طالبان و امریکا به حاشیه رانده شده بود.

مشاور ارشد اشرف‌غنی نوشت که تنها دو ماه پیش از سقوط، بیش از ۱۰۰ شرکت قراردادی لجستیکی امریکایی – که مسئول تأمین نیروهای افغان بودند – بدون داشتن برنامه روشن برای انتقال به دولت افغانستان، کشور را ترک کردند. این امر بحران لجستیکی ناگهانی برای نیروهای ملی ایجاد کرد.

این مقام معتمد اشرف‌غنی نوشت که حکومت در آن زمان می‌توانست برای اجماع داخلی تلاش کند، اما نتیجه‌ای در پی نداشت؛ زیرا از یکسو امریکا نفوذ و قدرت بی‌نظیری داشت و از سوی دیگر هیچ قوانین و بنیان‌های پذیرفته‌شده‌ای برای فرآیند سیاسی وجود نداشت. به گفته او، نتیجه این شد که دولت افغانستان کنار گذاشته شد و «جنگسالاران» در راهروهای هتل‌های دوحه، مسکو، تهران و اسلام‌آباد روی سقوط نظام جمهوری و جایگاه خود در «حکومت اسلامی جدید» خیال‌بافی ‌کردند.

منیر در گفت‌وگو با یک خبرنگار در بروکسل، با اشاره به آنچه هدایت شبه‌نظامیان به پاکستان خواند، تاکید کرد که طالبان افغان باید این سیاست‌ها را متوقف کند. عاصم منیر افزود: «حفاظت از جان هر پاکستانی مسئولیت دولت است.»

عاصم منیر همچنین هشدار داد که هند نباید تلاش کند از طریق گروه‌های نیابتی، پاکستان را بی‌ثبات سازد.

او مدعی شد که هند پس از شکست در جنگ اخیر، جنگ نیابتی خود علیه پاکستان را شدت بخشیده است و از تحریک طالبان پاکستان و جدایی‌طلبان بلوچ برای پیشبرد اهداف خود استفاده می‌کند.

طالبان هرگونه استفاده شورشیان از خاک افغانستان علیه کشورهای همسایه و منطقه را رد کرده است. سراج‌الدین حقانی، وزیر داخله طالبان روز جمعه گفت که کشورها نباید بر این گروه اتهامات بی‌اساس وارد کنند و مشکلات داخلی خود را به گردن طالبان اندازند.

با این حال، پاکستان باور دارد که دست‌کم ۶ هزار عضو تحریک طالبان پاکستان در خاک افغانستان حضور و فعالیت دارد. کارشناسان سازمان ملل متحد نیز این آمار را تایید کردند.

عاصم منیر در بخش دیگری از صحبت‌هایش بر تجربه طولانی پاکستان در حفظ روابط متوازن با چین و ایالات متحده تاکید کرد. فرمانده ارتش پاکستان گفت: «ما هیچ دوستی را قربانی دوستی دیگر نخواهیم کرد.»

پس از گسترش روابط امریکا و پاکستان، ناظران معتقدند که حفظ توازن در روابط پاکستان با امریکا و چین دشوار است و ممکن است بیجینگ از توسعه روابط اسلام‌اباد با واشنگتن راضی نباشد. چین و پاکستان روابط استراتژیک و بسیار گسترده دارند.

روابط پاکستان و ایالات متحده از زمان روی کار آمدن دونالد ترامپ رو به بهبود گذاشته است. ترامپ اخیراً فرمانده ارتش پاکستان را در کاخ سفید دعوت کرد؛ اقدامی که باعث نگرانی هند شده و به‌عنوان نشانه‌ای از تغییر مهم در دیپلوماسی تعبیر می‌شود.

فرمانده ارتش پاکستان با اشاره به نقش رئیس‌جمهور امریکا به برقراری آتش‌بس میان دهلی و اسلام‌آباد افزود که تمایل ترامپ به صلح «واقعی» است و به همین دلیل پاکستان نخستین کشوری بود که از نامزدی او برای جایزه صلح نوبل حمایت کرد.

او گفت که اکنون کشورهای دیگری نیز در حمایت از این نامزدی به پاکستان پیوسته‌اند.

معاونیت اقتصادی ریاست‌الوزرای طالبان شنبه، ۲۵ اسد، در خبرنامه‌ای ادعا کرد که در پی استخراج این معادن، دست‌کم ۱۷۰ هزار شهروند افغانستان به‌طور مستقیم و غیر مستقیم مشغول کار شده‌اند. خبرنامه طالبان اما، جزئیاتی درباره سازوکار قراردادها، ارزش مجموعی این پروژه‌ها و نحوه مصرف پول به دست آمده از استخراج معادن ارائه نکرده است.

مقامات ارشد گروه طالبان همواره شعار داده‌اند که برای توسعه افغانستان سیاست اقتصادمحور را روی دست دارند. این گروه در پی اجرای سیاست اقتصادی خود، تاکنون فوافقنامه‌های استخراج ده‌ها معدن افغانستان را با شرکت‌های داخلی و خارجی امضا کرده‌است.

کارشناسان می‌گویند از زمان تسلط طالبان بر افغانستان، فرایند استخراج معادن بدون نظارت نهادهای مستقل، شفافیت مالی یا الزامات زیست‌محیطی انجام می‌شود. برخی از سازمان‌ها طالبان را به «غارت منابع طبعی» افغانستا متهم کرده‌اند.

شورای هماهنگی نمایندگی‌های سیاسی و قونسلی افغانستان در اواخر سرطان از توافق اکتشاف معادن میان قزاقستان و طالبان ابراز نگرانی‌ کرد. این شورا از قزاقستان خواست تا از امضای هرگونه توافق اقتصادی با طالبان خودداری کند.

این شورا تصریح کرد که طالبان از مشروعیت حقوقی لازم برای عقد قرارداد برخوردار نیست و چنین توافق‌هایی ممکن است در آینده از سوی حکومت منتخب افغانستان به رسمیت شناخته نشود و کشور امضاکننده را با پیامدهای حقوقی و مالی روبه‌رو کند.

به گفته او، حقانی انتظار داشت با فاصله گرفتن از رهبر طالبان، جامعه بین‌المللی به او کمک می‌کند، اما هیچ کشوری از گروهی که با القاعده ارتباط دارد، حمایت نمی‌کند.

این دیپلومات ارشد غربی که به دلیل حساسیت موضوع نخواست نامی از او برده شود، به افغانستان اینترنشنال گفت: «فکر می‌کنم سراج‌الدین حقانی اصلا متوجه نیست، اما او ضرر بزرگی را متقبل شده است».

به باور او، سراج‌الدین حقانی، وزیر داخله طالبان با فاصله گرفتن دو ماهه از هبت‌الله آخندزاده، رهبر طالبان «اشتباه بزرگی» را مرتکب شد. این دیپلومات گفت رهبر طالبان در این دو ماه سراغی از حقانی نگرفت و زمانی که وزیر داخله ناگزیر شد به هبت‌الله روی بیاورد، بخش قابل‌توجهی از قدرت خود را از دست داده بود.

این دیپلومات غربی که بر مسائل افغانستان تمرکز دارد، تصریح کرد که دوستان سراج‌الدین حقانی به او گفتند نباید، گوشه‌نشین می‌شد و اگر تصمیم به تحریم گرفته بود، باید به آن ادامه می‌داد. این دیپلومات مشرف بر وضعیت افغانستان تاکید کرد که حتی نزدیکان حقانی نیز باور دارند که او با فاصله گرفتن از هبت‌الله، صرفا به موقعیت سیاسی خود آسیب زده است.

به تحلیل این دیپلومات غربی، ابراهیم صدر، معین وزارت داخله طالبان و از چهرهای نزدیک و معتمد هبت‌الله آخندزاده، در زمان گوشه‌نشینی سراج‌الدین حقانی تمامی اختیارات این وزارت را در دست گرفته و قدرتمندتر شد. این دیپلومات غربی مدعی است که اخیرا ابراهیم صدر از حقانی خواسته که «سرمایه و پول نقدی را که در دفاتر خود نگه‌داری می‌کند، به اداره طالبان گزارش دهد.»

این دیپلومات غربی خاطرنشان کرد که سراج‌الدین حقانی باید روابط خود با القاعده و تحریک طالبان پاکستانی را قطع کند. اطلاعات او نشان می‌دهد که حضور القاعده اخیرا در پنچشیر و بغلان افزایش یافته است.

این در حالی است که سراج‌الدین حقانی در پی انتقادهایی از سیاست‌‌های سختگیرانه هبت‌الله اخندزاده و محدود شدن صلاحیت‌هایش، بیش از دو ماه در دفتر کار خود در وزارت داخله حاضر نشد. او در این مدت بیشتر در خوست به سر می‌برد و در تصیم‌گیری‌های مهم طالبان سهمی نداشت. حقانی سرانجام با پادرمیانی ملا یعقوب وزیر دفاع و عبدالحق وثیق، رئیس استخبارات این گروه با هبت‌الله دیدار کرده و به کار خود در وزارت داخله برگشت.

مک‌مستر پیشتر در مصاحبه‌ با افغانستان اینترنشنال ادعا کرده بود که حامد کرزی و کریم خرم، رئیس دفتر او، تحت نفوذ سازمان استخبارات پاکستان قرار داشتند. این مقام سابق امریکایی، خرم را «عامل نفوذی» آی‌اس‌آی خوانده بود.

خرم روز شنبه، در گفت‌وگو با افغانستان اینترنشنال، اتهامات مک‌مستر مبنی بر تأثیرپذیری مواضع او و کرزی در قبال جنگ افغانستان، عملیات‌های شبانه و دیگر مسائل از نفوذ پاکستان را به‌طور کامل رد کرد.

او در واکنش گفت که سیاست‌های افرادی مانند مک‌مستر و وابستگان محلی‌شان، افغانستان را به سمت وابستگی به پاکستان سوق داد. خرم افزود: «همه در میدان افغانستان آزموده شده‌اند.»

خرم از مخالفان سرسخت امضای پیمان امنیتی و استراتژیک با ایالات متحده بود. برخی مقام‌های پیشین افغان و امریکایی او را عامل تنش در روابط حامد کرزی با امریکا می‌دانند. حامد کرزی در سال‌های آخر زمام‌داری‌اش به یک چهره‌ ضدامریکایی تبدیل شده بود. اما خرم تاکید کرد که با شیوه جنگ امریکا مخالف بود، جنگی که به گفته او «از غیرنظامیان بی‌گناه قربانی می‌گرفت و نفرت و تروریسم را تقویت می‌کرد.»

رئیس دفتر سابق کرزی همچنین ادعا کرد که مک‌مستر، که برای مبارزه با فساد به افغانستان اعزام شده بود، رویکردی جانبدارانه داشت و از فساد افرادی که با او همکاری داشتند یا شریکش بودند، چشم‌پوشی می‌کرد. خرم خاطر نشان کرد: «یکی از همکاران ما این موضوع را با اسناد در حضور رئیس‌جمهور به او نشان داد.»

وی افزود که مک‌مستر در سال ۲۰۱۷، به‌عنوان مشاور امنیت ملی امریکا، دستور استفاده از «مادر بم‌ها» را در افغانستان صادر کرد. خرم مدعی شد که مک‌مستر با همکاری برخی افراد در دولت اشرف غنی، به سقوط جمهوریت کمک کرد، اما جزئیات بیشتری در این باره ارائه نکرد.

مک‌مستر در سال ۲۰۱۷ مشاور امنیت ملی ایالات متحده بود و با مسایل افغانستان از نزدیک آشنا است. کریم خرم نیز پیش‌تر وزیر اطلاعات و فرهنگ و رئیس دفتر حامد کرزی بود.