آسمان افغانستان شام یکشنبه شانزدهم سنبله از ساعت ۱۹:۵۸ شام شاهد یک ماهگرفتگی کامل خواهد بود؛ پدیدهای که به گزارش ناسا در بخش بزرگی از آسیا، اروپا، افریقا و استرالیا دیده میشود، اما ساکنان بسیاری از مناطق امریکا آن را نخواهند دید.
بهگفتهی وبسایت «تایم اند دیت» که زمانبندی دقیق این رویداد را به وقت محلی هر کشور منتشر میکند، در افغانستان این ماهگرفتگی از ساعت ۱۹:۵۸ آغاز میشود و قوس کامل آن در ساعت ۲۲:۴۱ شب رخ خواهد داد. در این مدت ماه برای حدود یک ساعت و ۲۲ دقیقه بهطور کامل در سایه زمین قرار میگیرد و رنگ آن سرخ میشود.
این تغییر رنگ، بهشرح کارشناسان ناسا، نتیجه عبور نور خورشید از جو زمین است؛ جایی که پرتوهای آبی پراکنده میشوند و تنها نورهای سرخ به سطح ماه میرسند.
بر اساس تأکید ناسا، تماشای این پدیده برای چشم هیچگونه خطری ندارد و برخلاف خورشیدگرفتگی، نیازی به وسایل محافظتی نیست. به همین دلیل، مردم افغانستان میتوانند بدون نگرانی تمام مراحل این رویداد را از آغاز تا پایان دنبال کنند.
وزارت تحصیلات عالی طالبان اعلام کرده است که در دانشگاه وردک کنفرانسی «علمی» با عنوان «از قیادت اسلامی تا پیشرفتهای اجتماعی، سیاسی، اقتصادی، فرهنگی و شرعی؛ تأثیر فرامین امیرالمؤمنین» را برگزار میکند.
به گفته این وزارت، هدف از این نشست بررسی «تأثیرات، حکمت و فلسفه شرعی فرامین» و تقویت اعتماد میان مردم و «نظام» عنوان شده است. وبسایت دانشگاه وردک نیز برای این برنامه صفحهای اختصاصی ساخته که در آن محورهای اصلی، فراخوان مقاله و ساختار کمیته برگزاری درج شده است.
این کنفرانس بخشی از سلسله نشستهایی است که طالبان طی ماههای گذشته در نهادهای آموزشی برگزار کرده تا فرامین رهبر این گروه را تبیین و ترویج کند. پیشتر نیز در کابل و بلخ برنامههای مشابهی برپا شده بود.
این در حالیست که سازمان ملل و نهادهای بینالمللی این فرامین را بهدلیل ایجاد محدودیتهای گسترده بر آموزش، کار و زندگی اجتماعی زنان و دختران بهشدت مورد انتقاد قرار دادهاند. بر اساس گزارشهای این سازمان، هیچیک از محدودیتهای اصلی در افغانستان برداشته نشده و این کشور همچنان با یکی از شدیدترین بحرانهای حقوق بشر روبهرو است.
سازمان ملل متحد پیش از این، دستورهای رهبر طالبان را بخش مهمی از یک «الگوی سیستماتیک» سرکوب زنان و دختران دانسته که بهتدریج زنان را از زندگی عمومی حذف کرده است. این ارزیابی در گزارشهای سازمان ملل، یوناما، دیدبان حقوق بشر و عفو بینالملل تکرار شده است.
هبتالله آخندزاده، رهبر طالبان، از سوی دادگاه کیفری بینالمللی به اتهام «جنایت علیه بشریت به دلیل آزار و تعقیب سیستماتیک بر مبنای جنسیت» در پیوند با محدودیتها و محرومیت گسترده زنان و دختران افغانستان تحت پیگرد قرار دارد و برای او در ۸ جولای ۲۰۲۵ حکم بازداشت صادر شده است.
نماینده پیشین پاکستان در گفتوگوی اختصاصی با رادیوی افغانستان اینترنشنال، طالبان افغانستان و تحریک طالبان پاکستانی را «پسران کاکای ایدئولوژیک» یکدیگر توصیف کرد. آصف درانی گفت طالبان افغان بهدلیل «پشتونوالی» از تحویلدادن رهبران تیتیپی به اسلامآباد خودداری میکند.
به گفته این سیاستمدار پاکستانی جنگجویان تیتیپی در جریان جنگ علیه نیروهای بینالمللی به رهبری امریکا در افغانستان در کنار طالبان افغان ایستاده و در مواقع استراحت و تجدیدقوا به آنها پناهگاه داده بود.
آصف درانی میگوید که در حال حاضر حدود پنج تا شش هزار جنگجوی طالبان پاکستان در افغانستان حضور دارند و شمار آنها همراه با خانوادههایشان در مجموع به دهها هزار نفر میرسد.
این دیپلومات پاکستانی هشدار داد که دولت پاکستان طالبان پاکستانی را هدف قرار خواهد داد و جنگجویان آن را «در هرجایی که باشند» تعقیب و نابود خواهد کرد.
خبرنگار افغانستان اینترنشنال از آصف درانی درباره حملات هوایی منتسب به پاکستان در ولایتهای شرقی افغانستان پرسید، اما آقای درانی از پاسخ دادن به این سوال خودداری کرد.
شماری از مهاجران اخراجشده از پاکستان که سعی میکردند زندگی خود را در ولایت کنر از سر بسازند، یکشنبه شب در شرق افغانستان با زمینلرزه مرگبار در سوگ عزیزان خود نشستند. نظرشاه که در ماه جون از پاکستان اخراج شد، شش نفر از بستگان خود را در این زلزله از دست داد.
راد بیبی، مادر اندر کهنسال نظرشاه در این رویداد زخمی و خانه کاهگلی او ویران شد.
چهار روز پس از زمینلرزه، این مرد ۴۰ ساله و حدود ۲۰ نفر از اعضای خانوادهاش زیر خیمهای در کنار رودخانه کنر میخوابند؛ جایی که خیمه آنها برافراشته شده در مسیر سیل احتمالی قرار دارد. در روزهای گذشته پسلرزههای متعددی نیز آنان را وحشتزده کرده است.
نظرشاه، کشاورز در ولایت شرقی کنر که با پاکستان مرز دارد، گفت: «ما سرپناه خود را از دست دادهایم.»
مقداری ظرف، رختخواب و چند بوجی گندم روی تختهای چوبی در نزدیکی خیمه خانواده او چیده شدهاند.
افغانستان از نیمهشب یکشنبه تاکنون با زمینلرزهای با بزرگی شش و پسلرزههای متعددی مواجه شده است. این زمینلرزهها بیش از ۲۲۰۰ نفر را کشته و بیش از ۳۶۰۰ نفر دیگر را زخمی کرده است. هزاران نفر در کنر و ننگرهار آواره شدهاند.
کاهش کمکهای خارجی از زمان تصاحب قدرت توسط طالبان در اسد ۱۴۰۰ عملیات نجات و امدادرسانی را دشوار کرده است. سیاستهای محدودکننده طالبان باعث شده است تعداد بیشتری از مردم آسیب ببینند.
این ضربه به ویژه برای افغانهایی مثل خانواده نظرشاه سخت است که امسال از پاکستان و ایران اخراج شدند. آنان در یک سال دوبار از دست دادن خانه خود را تجربه کردهاند.
ایران و پاکستان میلیونها افغان را اخراج کردهاند. روند اخراج مهاجران افغان از این دو کشور ادامه دارد. گزارشهای موثق نشان میدهد که برخی از اخراجشدگان با قتلهای فراقانونی روبرو شدهاند.
نظرشاه با برادرانش دو سال را در پاکستان سپری کرد. او در پاکستان بهعنوان نگهبان و کارگر کار میکرد، اما روند اخراج افغانها باعث شد او به روستای خود برگردد. خانواده بزرگ نظرشاه در یک حویلی سه اتاقه کاهگلی زندگی میکرد.
نظرشاه گفت: «زندگی ما در آنجا [پاکستان] بد نبود. حتی اگر مجبور بودیم کمتر بخوریم و با پول قرض خرید کنیم، اما حداقل زندگیمان میگذشت.»
وقتی زمینلرزه اتفاق افتاد، نظرشاه با فرزندان و دامهایش بیرون رفتند اما مادر سالخوردهاش آسیب دید. نظرشاه گفت: «او کمی جلوتر از ما بود، اما سنگی از کوه افتاد و پایش را زخمی کرد. هوا کاملاً تاریک بود، حتی دستهای خودت را هم دیده نمیتوانستی.»
بحران پشت بحران
گروههای امدادی میگویند کمکرسانی به قربانیانی مانند خانواده نظرشاه کند است، چرا که جادههای کوهستانی بهدلیل رانش زمین بسته شدهاند و منابع مالی محدود است.
بحران با اخراج افغانها از ایران و پاکستان که با حداقل امکانات به ولایتهای مرزی مثل کنر بازمیگردند، تشدید میشود.
مددرسانها میگویند ترکیب اخراج مهاجران و بلایای طبیعی، تلاشهای سازمانهای مددرسان را با «شکست» روبرو میکند.
حضرت گل، پزشک داوطلب ۳۰ ساله بعد از چهار روز توانست با بانداژ و دارو از دواخانه خصوصی خود به خانه نظرشاه برسد. وقتی که داکتر رسید، راد بیبی، مادر نظرشاه چهار روز بود با زخمی که داشت روی تخت دراز کشیده بود. حضرت گل گفت: «این مردم هنوز رنج میکشند. اگر باران شدید ببارد، خدا میداند چه خواهد شد. خیمهها در برابر طوفان تاب نمیآورند.»
جمال ناصر، راننده ۴۳ ساله، سرنوشت مشابهی دارد.
او در اسلامآباد، پایتخت پاکستان بود که زمینلرزه شروع شد و به سرعت خود را به ولایت کنر رساند. وقتی که به کنر رسید خانهاش را ویران یافت.
با توجه به روند پر شتاب اخراج افغانها از پاکستان جمال ناصر نمیداند به اسلامآباد برگردد یا کنار خانه ویرانشدهاش در کنر بماند. او گفت: «با نزدیکشدن زمستان، بزرگترین نگرانیام این است که چه کنم.»
در هفتمین سالروز کشتهشدن صمیم فرامرز و رامز احمدی، خبرنگار و تصویربردار طلوعنیوز، دومین دوره «بورسیه آموزش خبرنگاری صمیم و رامز» راهاندازی شد. هفت سال پیش در چنین روزی، صمیم فرامرز و رامز احمدی، هنگام پوشش خبری در انفجاری در غرب کابل جان باختند.
آن زمان یک انفجار در باشگاه ورزشی میوند در غرب کابل رخ داد و این دو خبرنگار برای پوشش این حادثه به ساحه رفتند که انفجار دیگری رخ داد. در این حمله، شش خبرنگار و تصویربردار زخمی شدند.
گروه داعش مسئولیت آن حمله را برعهده گرفته بود.
شماری از خبرنگاران و همکاران سابق صمیم فرامرز و رامز احمدی برای زندهنگهداشتن یاد و خاطره آنها این برنامه آموزشی را راهاندازی کردهاند.
در نخستین دوره این بورسیه، پنج روزنامهنگار جوان در بلخ، قندوز، کابل، قندهار و بامیان پس از شش ماه فارغالتحصیل شدند.
لطفالله نجفیزاده، خبرنگار اعلام کرد که روند ثبتنام برای دومین دوره «فیلوشیپ صمیم و رامز» آغاز شده است.
اداره مهاجرت و پناهندگی آلمان اعلام کرده است که در سال جاری میلادی بیشترین درخواستهای پناهندگی در این کشور از سوی افغان ثبت شده است. از اول جنوری تا پایان آگست ۲۰۲۵، در مجموع ۱۰۴ هزار و ۱۲ نفر در این اداره درخواست پناهندگی دادهاند.
این اداره گفت که از این میان ۷۸ هزار و ۲۴۶ مورد، مربوط به افرادی است که نخستینبار در آلمان تقاضای پناهندگی کردهاند.
۱۴ هزار و ۸۶۵ افغان برای نخستین بار درخواست داده و ۱۵ هزار و ۹۱۴ افغان دیگر درخواست تکراری ارائه کردهاند. درخواستهای تکراری معمولاً در شرایطی ثبت میشوند که قوانین تغییر کند، مدارک تازه ارائه شود یا وضعیت کشور مبدأ وخیمتر گردد.
نقش حکم دادگاه اروپا
بخش بزرگی از افزایش درخواستهای افغانها، بهویژه زنان، پس از حکم دادگاه اروپایی در اکتبر سال گذشته صورت گرفته است. این دادگاه محدودیتهای طالبان علیه زنان را مصداق «تبعیض و آزار جنسیتی» دانسته و تاکید کرده بود که برای بررسی پناهندگی زنان افغان کافی است تنها تابعیت و جنسیت آنان در نظر گرفته شود.
بر اساس گزارش اداره مهاجرت آلمان، تنها در هشت ماه نخست سال روان ۹ هزار و ۱۳۹ زن افغان درخواست تکراری پناهندگی دادهاند.
کاهش نسبی در ماه آگست
با وجود این افزایش کلی، شمار درخواستهای نخستین در آگست نسبت به ماه جولای ۵,۹ درصد کاهش داشته و به ۷ هزار و ۸۰۳ مورد رسیده است؛ رقمی که بهطور قابل توجه پایینتر از آگست سال گذشته (بیش از ۱۸ هزار درخواست) میباشد.
افغانستان با هزار و ۹۶۸ درخواست نخستین همچنان در صدر کشورهای مبدأ قرار گرفت و پس از آن سوریه با هزار و ۳۷۰ درخواست و ترکیه با ۸۴۸ درخواست در ردههای دوم و سوم بودند.
سیاستهای سختگیرانه حکومت آلمان
افزایش درخواست پناهندگی افغانها در حالی صورت میگیرد که حکومت جدید آلمان روند پذیرش پناهجویان را دشوارتر ساخته و تصمیم گرفته است جلو ورود مهاجران را بگیرد. در چند ماه اخیر، آلمان دو بار گروهی از مهاجران افغان عمدتاً افراد متهم به جرایم سنگین را به کابل اخراج کرده است.
برای تسهیل این روند، برلین با طالبان توافقاتی داشته و نمایندگان طالبان را در قنسولگریهای افغانستان در آلمان پذیرفته است.
این اقدام با واکنش شدید نهادهای حقوق بشری و سازمانهای حامی پناهجویان روبهرو شده است. آنها هشدار دادهاند که آلمان با این کار برخلاف تعهداتش به کنوانسیون ژنو و دیگر معاهدات بینالمللی عمل میکند و با اخراج مهاجران به افغانستان، جان آنان را در معرض خطر جدی قرار میدهد.