منابع: چرخبال‌های ارتش پیشین از اوزبیکستان به افغانستان بازگردانده می‌شوند

یوناما روز دوشنبه، ۱۷ سنبله، در صفحه اکس خود نوشته است که «کتاب‌ها نه تنها منبع دانش‌اند، بلکه راهی به سوی رفاه پایدار نیز به‌شمار می‌روند.»

از سال ۱۹۶۷ بدین‌سو، روز جهانی «سوادآموزی» هر سال در تاریخ ۸ سپتامبر در سراسر جهان برگزار می‌شود تا اهمیت حیاتی سواد در ایجاد جامعه‌ای باسوادتر، عادلانه‌تر، صلح‌آمیزتر و پایدارتر، به سیاست‌گذاران، متخصصان و عموم مردم یادآوری شود.

یونسکو به مناسبت روز جهانی «سوادآموزی»، سواد را یک حق بنیادین انسانی برای همه دانسته و گفته با وجود پیشرفت‌ها، دست‌کم ۷۳۹ میلیون جوان و بزرگسال در سراسر جهان هنوز از مهارت‌های ابتدایی سواد محروم هستند.

بر مبنای آمار سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی سازمان‌ ملل متحد، از هر ۱۰ کودک، ۴ کودک به مهارت‌های ابتدایی خواندن نیز دسترسی ندارد و ۲۷۲ میلیون کودک و نوجوان از مکتب بازمانده‌اند.

با این‌حال شعار امسال «روز جهانی سوادآموزی»، «ترویج سواد در عصر دیجیتال» انتخاب شده است. یونسکو بدین باور است که ابزارهای دیجیتال می‌توانند فرصت‌های یادگیری را برای گروه‌های به‌حاشیه‌رانده‌شده، از جمله میلیون‌ها جوان و بزرگسالی که فاقد مهارت‌های ابتدایی سواد هستند، گسترش دهد.

این روز در حالی تجلیل می‌شود که بر مبنای آمارها از بدو حاکمیت طالبان بر افغانستان، حدود ۲.۲ میلیون دختر از رفتن به مکتب منع شده‌اند. پیشتر یونسکو هشدار داد که در صورت ادامه محدودیت‌ها تا ۲۰۳۰، شمار دختران محروم از آموزش به بیش از ۴ میلیون نفر خواهد رسید.

به‌رغم درخواست‌های مکرر و فشار جامعه جهانی بر طالبان مبنی بر لغو آموزش زنان و دختران، این گروه تاکنون از موضع خود عقب‌نشینی نکرده است.

افزون بر آن، کمبود ساختمان‌های مناسب مکتب، آب سالم، امکانات بهداشتی و کمبود معلمان واجد شرایط به ویژه زنان باعث شده است که به گفته صندوق حمایت از کودکان سازمان ملل متحد (یونیسف) حدود چهار میلیون کودک در افغانستان از آموزش محروم شده‌اند.

آدم خان، کشاورز ۶۷ ساله، به رویترز گفت: «ما هیچ پناهگاهی نداریم، حتی یک خیمه هم نداریم.» او افزود: «دیشب باران آمد و ما هیچ جایی برای پناه گرفتن نداشتیم. بزرگ‌ترین ترس ما سنگ‌های بزرگی است که ممکن است هر لحظه بر سرمان فرو بریزد.»

در پی وقوع زمین‌لرزه‌های به بزرگی ۶ در نهم سنبله در شرق افغانستان دستکم ۲۲۰۵ نفر کشته و بیش از ۳ هزار و ۵۰۰ نفر زخمی شدند. پس از آن زمین‌لرزه‌های مرگبار، دست‌کم یازده پس‌لرزه دیگر با بزرگی ۴ در ولایت‌های کنر و ننگرهار رخ داده است.

زمین‌لرزه‌ها تاکنون هزاران خانه را در شرق افغانستان ویران ساخته و پس‌لرزه‌های پس از آن، خانواده‌ها را میان کوه‌های ناپایدار و کنار رودخانه‌ها گرفتار کرده است. خانواده‌های زلزله‌زده در اردوگاه‌های موقت در نزدیکی مناطق آسیب‌دیده گرد هم آمده‌اند.

شمس‌الرحمن، کشاورز ۴۰ ساله، گفت که شش عضو خانواده‌اش را از دست داده و همراه خانواده ۹ نفره‌اش فرار کرده است. اکنون آن‌ها در کنار جاده با اندک ترین امکانات به‌سر می‌برند.

او گفت: «خیمه‌های که به ما داده‌اند حتی گنجایش کودکانمان را هم ندارد. وقتی از کوه پایین می‌آمدیم، برای پسرم کفشی نداشتم، بنابراین کفش‌هایم را نوبتی با او شریک کردم تا مسیر را ادامه بدهیم.»

برای برخی، این جابه‌جایی به‌نظر می‌رسد دائمی باشد. گل احمد ۵۱ ساله، گفت: «حتی اگر زلزله‌ای هم نباشد، یک باران ساده می‌تواند سنگ‌ها را از کوه پایین بیاورد. ما باز نخواهیم گشت. حکومت باید برای ما جایی فراهم کند.»

سازمان‌های امدادی بین‌المللی هشدار می‌دهند که بدون پناهگاه کافی، بهداشت و غذا، این وضعیت به گسترش بیماری و فقر در یکی از فقیرترین و زلزله‌خیزترین کشورهای جهان منجر خواهد شد.

در میان زلزله‌زدگان، کودکان آسیب‌پذیرترین‌اند. صادق ۱۲ ساله پس از ۱۱ ساعت از زیر آوار زنده بیرون کشیده شد؛ جایی که مادربزرگ و یک پسرکاکایش در کنارش جان باختند. او گفت: «فکر کردم می‌میرم.» و افزود: «احساس می‌کردم روز قیامت است.»

وزارت امر به معروف طالبان این افراد را «فریبکار» خوانده و اعلام کرده است که آنان همراه با ابزار و کتاب‌های جادویی بازداشت شده‌اند.

طالبان جزئیاتی درباره هویت افراد بازداشت‌شده و «ابزار جادویی» آنها ارائه نکرده‌ است.

قانون امر به معروف طالبان که در سنبله ۱۴۰۳ تصویب شد، صلاحیت بازداشت افراد را به محتسبان این وزارت سپرده است.

پس از تصویب این قانون، وزارت امر به معروف و نهی از منکر طالبان اعلام کرده بود که «تعویذنویسی، سحر و جادوگری» در سراسر افغانستان ممنوع است.

موکتا شارما، معاون نماینده دفتر سازمان بهداشت جهانی در افغانستان گفته است که یک مسئله بسیار بزرگ در حال حاضر، کمبود فزاینده کارکنان زن در مناطق زلزله‌زده است.

او تخمین زد که حدود ۹۰ درصد از کارمندان پزشکی در منازطق زلزله‌زده مرد بودند و ۱۰ درصد باقی مانده اغلب قابله و پرستار بودند، نه پزشک که می‌توانستند زخم‌های شدید را درمان کنند.

به گفته وی، این مساله مشکل‌ساز بود، زیرا زنان از تعامل با کارکنان مرد و سفر به تنهایی برای دریافت مراقبت‌های پزشکی می‌ترسیدند.

اداره طالبان در سال ۲۰۲۲ به کارکنان زن دستور داد که کار در خارج از خانه را متوقف کنند. به گزارش رویترز، مقامات نهادهای بشردوستانه می‌گویند معافیت‌هایی وجود داشته است، اما بسیاری این موارد پراکنده بوده و در شرایط اضطراری که نیاز به سفر دارد، کافی نیست.

به گفته موکتا شارما، محدودیت‌ها بسیار زیاد است، مسئله محرم همچنان ادامه دارد و هیچ معافیت رسمی توسط طالبان ارائه نشده است. او در عین حال خبر داد که «تیمش هفته گذشته این موضوع را با مقامات مطرح کرده است.»

معاون نماینده دفتر سازمان بهداشت جهانی در افغانستان گفت: «احساس کردیم که باید با صحبت کنیم و بگوییم، الان زمانی است که واقعا به حضور تعداد بیشتری از کارکنان بهداشت زن نیاز دارید، بگذارید آنها را بیاوریم و از جاهای دیگری که در دسترس هستند، جستجو کنیم.»

یکی از زنان ساکن کنر که از زلزله اخیر آسیب دیده، گفته است بسیاری از زنان روستای او پس از زلزله دچار آسیب‌های روانی و فشار خون بالا شده‌اند و برای رسیدن به مراقبت‌های پزشکی با مشکل مواجه هستند.

صندوق جمعیت سازمان ملل تخمین می‌زند که حدود ۱۶ هزار و ۶۰۰ زن باردار در مناطق زلزله‌زده در شرق افغانستان به کمک‌ فوری نیاز دارند. پیش از این، باشندگان کنر از جان‌باختن دست‌کم شش زن باردار به‌دلیل کمبود کادر پزشکی زن خبر داده بودند.

اداره مبارزه با حوادث طالبان یکشنبه ۱۶ سنبله در خبرنامه‌ای نوشت که ملا نورالدین ترابی با تاکایوشی کورومیا در کابل درباره وضعیت زلزله‌زدگان و گسترش همکاری‌ها گفت‌وگو کرده است.

طبق خبرنامه، ملانورالدین در این دیدار خواستار ادامه کمک‌های جاپان به افغانستان شده است. او تاکید کرده که کمک‌ها فقط باید جنبه انسانی داشته باشند، نه سیاسی.

اداره مبارزه با حوادث طالبان می‌گوید سفیر جاپان وعده داده که کمک‌های این کشور به افغانستان ادامه خواهد داشت.

دین‌محمد حنیف، وزیر اقتصاد طالبان هم پیشتر از جاپان خواست که به‌منظور «تقویت روابط اقتصادی، سیاسی و فرهنگی» اداره این گروه را به رسمیت بشناسند.