حکومت آلمان در آستانه توافق با طالبان برای بازگرداندن پناهجویان «غیرقانونی» افغان به افغانستان است و احتمال دارد کشورهای دیگر اتحادیه اروپا نیز از این اقدام پیروی کنند. روزنامه پولیتیکو نوشته است که آلمان در ازای همکاری طالبان، در تلاش مشروعیتدهی به اداره این گروه است.
همزمان با اینکه آلمان و دیگر کشورهای اتحادیه اروپا کنترول مهاجرت را تشدید کردهاند، رهبران اروپایی در حال بررسی راههایی برای بازگرداندن شماری از پناهجویان افغان به افغانستان هستند.
آلمان در داخل اتحادیه اروپا رهبری تلاشها برای برقراری روابط با حکومت طالبان را بر عهده گرفته است و رهبران این کشور باور دارند که سایر کشورهای اروپایی نیز احتمالا به دنبال آن خواهند رفت.
این تلاش در شرایطی صورت میگیرد که حکومت محافظهکار فریدریش مرتس، صدراعظم آلمان، تحت فشار سیاسی از سوی حزب راست افراطی و ضد مهاجرت «آلترناتیو برای آلمان»، بارها وعده داده که شمار بیشتری از پناهجویان بهشمول افغانها را اخراج کند.
اما نبود روابط دیپلوماتیک با طالبان تاکنون مانعی برای اجرای این برنامهها بوده است و حکومت مرتس را وادار کرده گامی بیسابقه بردارد.
الکساندر دوبرینت، وزیر داخله آلمان، اوایل ماه جاری گفته بود: «بهزودی توافقنامهای خواهیم داشت که به ما اجازه میدهد افراد را بهصورت منظم و با پروازهای برنامهریزیشده به افغانستان بازگردانیم.» او افزود که مقامهای این وزارت برای دستیابی به این هدف «گفتوگوهای فنی با مقامهای کابل» انجام دادهاند.
به گفته دوبرینت، در ابتدا آلمان قصد دارد افغانهایی را که مرتکب جرم شدهاند، بازگرداند. با این حال، حکومت احتمال بازگرداندن افغانهایی را که در آلمان وضعیت حمایتی ندارند نیز باز گذاشته است.
حکومت مرتس تاکنون یک پرواز اخراج به افغانستان ترتیب داده است. حکومت پیشین اولاف شولتس نیز سال گذشته یک پرواز مشابه انجام داد و آلمان را به نخستین کشور اروپایی تبدیل کرد که گروه بزرگی از افغانها را به افغانستان تحت کنترول طالبان بازمیگرداند.
هر دو پرواز با میانجیگری مقامهای قطری انجام شده بود. اما اکنون حکومت آلمان در پی آن است که برای افزایش شمار پروازها مستقیما با طالبان وارد معامله شود.
در چارچوب این تعاملات و برای هماهنگی بازگرداندنهای آینده، مقامهای آلمانی به نمایندگان طالبان اجازه دادهاند تا در قنسولگریهای افغانستان در آلمان فعالیت کنند و آلمان نخستین کشور اتحادیه اروپا است که چنین کاری انجام میدهد.
برای اداره طالبان، ورود مقامهای این گروه به قنسولگریهای افغانستان در آلمان یک پیروزی آشکار به شمار میرود.
کارشناسان میگویند طالبان احتمالا پذیرش کارمندان خود در قنسولگریهای آلمان را نخستین گام برای کسب نفوذ بیشتر میداند و ممکن است در آینده امتیازهای بیشتری از آلمان در ازای همکاری در موضوع بازگرداندن مهاجران طلب کند.
ویلیام مالی، استاد بازنشسته دانشگاه ملی استرالیا و کارشناس افغانستان، گفت: «طالبان در تعاملات بینالمللی خود سابقه طولانی در گرفتن امتیاز و سپس مطالبه بیشتر دارند. حکومت آلمان احتمالا در این مسیر آسیب خواهد دید.»
طالبان تاکنون از همکاری تازه شان با حکومت آلمان با لحن مثبتی سخن گفتهاند.
عبدالمتین قانع، سخنگوی وزارت داخله طالبان، در گفتوگو با شبکه عمومی آلمان در اوایل ماه جاری گفت که مذاکرات با مقام بلندپایه آلمانی درباره بازگرداندن پناهجویان افغان «خوب پیش رفته» و در فضای دوستانه برگزار شده است.
قانع گفت: «شهروندان افغان که در کشورهای دیگر مرتکب جرم میشوند، البته شخصا مسئول اعمال خود هستند، اما آنها نماینده ملت افغان نیز به شمار میروند.» او افزود که پس از بازگشت این افراد به افغانستان، وزارت داخله طالبان با آنها «طبق شریعت اسلامی» برخورد میکند.
گروههای حقوق بشری و سازمان ملل متحد برنامههای آلمان برای بازگرداندن پناهجویان افغان را بهشدت محکوم کردهاند. یک سخنگوی سازمان ملل در ماه جولای گفت: «بازگرداندن افراد به کشوری که در آن در معرض خطر تعقیب، شکنجه، رفتار یا مجازات بیرحمانه، غیرانسانی یا تحقیرآمیز و یا آسیب جبرانناپذیر دیگر قرار دارند، نقض اصل بنیادی حقوق بینالملل موسوم به عدم بازگرداندن است.»
اما برخی فعالان هشدار دادهاند که حضور طالبان در قنسولگریهای افغانستان در آلمان خطرات گستردهتری برای مخالفان افغان در پی دارد.
حامد ننگیالی کبیری، که از سال ۲۰۱۹ تا سپتامبر امسال سرپرست قنسولگری افغانستان در شهر بن بود، به پولیتیکو گفت: «این وضعیت بسیار خطرناک است.»
او که همراه با تمامی کارمندان قنسولگری در اعتراض به ورود یک مقام طالبان استعفا داده بود، گفت این دفتر برای طالبان اهمیت ویژهای دارد، زیرا دادههای بایومتریک شهروندان افغان ساکن بیش از ۲۰ کشور در آن ذخیره شده است، همچنین اطلاعات شخصی افرادی که از طریق برنامههای اسکان مجدد و بشردوستانه در اروپا، کانادا و ایالات متحده تخلیه شدهاند.
به گفته کبیری، طالبان از طریق دسترسی به این دادهها میتوانند اطلاعات مربوط به محل اقامت مخالفان رژیم و نیز خانوادههای آنان در داخل افغانستان را به دست آورند.
وزارت خارجه آلمان در پاسخ به نگرانیها درباره دسترسی طالبان به این اطلاعات، در بیانیهای کتبی به پولیتیکو گفت: «حکومت آلمان علاقهمند است که نمایندگیهای دیپلوماتیک افغانستان در آلمان فعال باقی بمانند و اتباع افغان در آلمان بتوانند خدمات قنسولی کافی، از جمله صدور اسناد سفر، دریافت کنند.»
نماینده ویژه اتحادیه اروپا در جریان سفر شش روزه به افغانستان، روز پنجشنبه، ۲۴ میزان، در یک نشست خبری در کابل، گفت که در این سفر با شماری از مقامات طالبان، یوناما، دیپلوماتها و نهادهای سازمان ملل دیدار و گفتوگو کرده است.
ژیل برتران گفت که در این دیدارها بر رویکرد جامع سازمان ملل مطابق گزارش سال ۲۰۲۴ فریدون سینیریاوغلو، هماهنگکننده ویژه سازمان ملل تاکید کرده است. او میگوید رویکر جامع سازمان ملل شامل شناسایی گامهای اولیه مشترکی است که میتواند مورد توافق همه طرفها قرار گیرد.
نماینده ویژه اتحادیه اروپا افزود که این اتحادیه «روند چندجانبه را تنها راه برای حل نگرانیهای مشترک جامعه بینالمللی میداند، نگرانیهایی که بر لزوم پایبندی افغانستان به تعهدات بینالمللی خود و حرکت بهسوی فراگیری بیشتر و گفتوگوی بینافغانها برای دستیابی به صلح پایدار تأکید دارد.»
نماینده اتحادیه اروپا تاکید کرد که در دیدار با مقامات طالبان نسبت به حضور مستمر و فعالیتهای فرامرزی گروههای تروریستی با حوزه نفوذ منطقهای در افغانستان ابراز نگرانی کرده است. او افزود که اتحادیه اروپا کاهش کشت تریاک و مبارزه طالبان با داعش خراسان را به رسمیت میشناسد.
ژیل برتران گفت که با عبدالسلام حنفی، معاون اداری رئیسالوزرا، دینمحمد حنیف، وزیر اقتصاد، عبدالکبیر، وزیر مهاجرین و عودتکنندگان، شیراحمد حقانی، وزیر اطلاعات و فرهنگ، و محمدنعیم وردک، معاون وزارت خارجه طالبان دیدار و گفتوگو کرده است.
سفر نماینده ویژه اتحادیه اروپا به کابل همزمان با افزایش تنشها میان پاکستان و اداره طالبان اتفاق افتاد. او گفت که در دیدار با مقامات طالبان و سفیر پاکستان در کابل، خواستار خویشتنداری، احترام متقابل به تمامیت ارضی، حفاظت از غیرنظامیان و از سرگیری گفتوگوهای امنیتی میان دو طرف شده است.
این نخستین سفر ژیل برتران به عنوان نماینده ویژه اتحادیه اروپا به افغانستان است. او در سالهای نخست حکومت کرزی به عنوان دیپلومات در کابل کار کرده است.
نگرانی اتحادیه اروپا از محدودیت بر زنان
آقای برتران گفت که در دیدار با مقامات طالبان درباره وضعیت حقوق بشر گفتوگو کرده و نسبت به محدودیتهای اعمال شده بر زنان و دختران افغان ابراز نگرانی شدید کرده است. او اضافه کرد که تصمیم اخیر طالبان مبنی بر جلوگیری از فعالیت زنان در دفترهای سازمان ملل «پیام منفی دیگری» را به جامعه بینالملل ارسال کرده است.
این دیپلومات ارشد در دیدار با مقامات طالبان به «حمایت قاطع» اتحادیه اروپا از آزادی رسانهها در افغانستان تاکید کرده است.
کمکهای اتحادیه اروپا
ژیل برتران گفت که اتحادیه اروپا از زمان بازگشت طالبان به قدرت در سال ۲۰۲۱ تاکنون به ارزش ۱.۸ میلیارد یورو در زمینههای کمکهای بشردوستانه، تامین نیازهای ضروری، بهداشت، توسعه بخش خصوصی و معیشتهای بدیل هزینه کرده است.
مقامات طالبان در دیدار با ژیل برتران از کمکهای اتحادیه اروپا به افغانستان در چهار سال گذشته ابراز قدردانی کرده و آن را حیاتی توصیف کردهاند.
آقای برتران همچنین از تصویب بسته حمایتی جدید ۸۳ میلیون یورویی کشورهای عضو اتحادیه اروپا به افغانستان خبر داده است. او گفت این بسته کمکی برای حمایت از بخش خصوصی، حمایت مالی از نیازمندان، ایجاد فرصتهای شغلی، توانمندسازی اقتصادی زنان و بخش آموزش و بهداشت هزینه خواهد شد.
نماینده ویژه اتحادیه اروپا گفت: «متأسفانه، محدودیتهای اعمالشده بر شرکای اجرایی، بر کارایی و هزینه ارائه کمکها تأثیر منفی گذاشته است.»
او تاکید کرد که پس از چهار سال حمایت مستمر و قابلتوجه، باید روشن باشد که اتحادیه اروپا و شرکای اجرایی آن دغدغه بهبود زندگی مردم افغانستان را دارند و این محدودیتها باید مورد بازنگری قرار گیرند.
اخراج مهاجران افغان
ژیل برتران همچنین در دیدارهایی که با مقامات دفترهای سازمان ملل، دیپلوماتها، خبرنگاران، زنان و جامعه مدنی افغانستان داشته است، بازگشت مهاجران را یک «چالش بزرگ و فشار مضاعف بر وضعیت وخیم افغانستان» ارزیابی کرده است.
او افزود که مقامات سازمان ملل، نهادهای بینالمللی و دیگر شرکا، بر تلاش فعال طالبان برای پذیرش بازگشتکنندگان افغان و ارائه خدمات ضروری به آنها تاکید کردند.
مقامات سازمانهای بینالمللی تاکید کردهاند که باید زمینههای ادغام مجدد، تهیه مسکن و فرصتهای شغلی و معیشتی به بازگشتکنندگان فراهم شود.
آقای برتران گفت که حمایتهای اتحادیه اروپا از بازگشتکنندگان افغان در سال ۲۰۲۵ افزایش خواهد یافت. او افزود که کمکهای اتحادیه برای مهاجران بازگشتی از طریق سازمان جهانی مهاجرت و کمیساریای عالی پناهندگان ملل متحد ارائه خواهد شد.
این کمکها بر راهحلهای پایدار، ادغام مجدد، فرصتهای شغلی، توسعه بخش خصوصی و ارائه خدمات پایه در بخشهای حیاتی مانند بهداشت و آموزش تمرکز دارد.
پیششرطهای اتحادیه اروپا
نماینده ویژه اتحادیه اروپا تاکید کرد که «تعامل اتحادیه» با اداره طالبان مبتنی بر اصول، عملگرایی و تمرکز ویژه بر مردم افغانستان است.
این دیپلومات ارشد گفت که هدف اتحادیه اروپا همکاری با تمام افغانهایی است که به دنبال دستیابی به یک افغانستان «صلحآمیز، همهشمول و خودکفا هستند.»
نماینده ویژه اتحادیه اروپا تعهد کرد که بهطور منظم به افغانستان سفر کرده و با مقامات طالبان، نمایندگان جامعه مدنی، زنان و تمامی گروههای اجتماعی دیدار و گفتوگو کند.
