فرماندار هیرمند در شمال سیستان و بلوچستان خبر داد که گذرگاه میلک روز یکشنبه بازگشایی شد و مبادلات تجاری ایران با افغانستان از سر گرفته شد. به گفته او، این گذرگاه به دلیل تغییر استاندارد سوخت وارداتی بسته شده بود و تعدادی از تانکرهای ایرانی چند ماه در افغانستان متوقف مانده بودند.
علیرضا شهرکی مشخص نکرده است که این گذرگاه برای چند روز بسته بوده است.
او افزوده است که پس از گفتوگو با مقامهای طالبان، این مشکل برطرف شده و روند تخلیه سوخت تانکرهای ایرانی و بازگشت آنها به کشور آغاز شده است.
مرز میلک یکی از مسیرهای اصلی صادرات سوخت و کالاهای ایرانی به افغانستان است و توقف فعالیت در این مرز میتواند بر روند تجارت دو کشور تاثیر مستقیم داشته باشد.
فرماندار هیرمند همچنین گفت که صادرات کالاهایی مانند سمنت، مواد غذایی و اقلام صنعتی به افغانستان از صبح روز یکشنبه از سر گرفته شده است.
بخش عمدهای از سوخت افغانستان از ایران تامین میشود و طالبان در ماههای اخیر دهها تانکر سوخت «بیکیفیت» ایران را بازگردانده است.
رسانههای پاکستانی گزارش دادند که نیروهای امنیتی پاکستان در وزیرستان جنوبی یک «انتحارکننده افغان» به نام نعمتالله را بازداشت کردند. منابع امنیتی پاکستان مدعی اند که او همراه با ۴۰ نفر دیگر از مسیر خوست وارد پاکستان شده بود و میخواست به پاسگاههای نیروی امنیتی پاکستان حمله کند.
به گزارش رسانههای پاکستانی، فرد بازداشتشده ۲۲ ساله اهل ولایت قندهار است.
هنوز بهطور رسمی تایید نشده است که فرد بازداشتشده شهروند افغانستان است یا خیر و مقامهای طالبان و پاکستان در این باره اظهار نظر نکردهاند. پیش از این مقامهای پاکستانی بارها مدعی شده بودند که شهروندان افغانستان در حملات تیتیپی در پاکستان دست دارند.
جیونیوز به نقل از منابع خود نوشت که نعمتالله میخواست با موتر بمبگذاری شده به پاسگاههای نیروهای امنیتی پاکستان حمله کند.
همزمان با انتشار این گزارش، منابع امنیتی به رسانههای پاکستانی تایید کردند که یکی از فرماندهان محلی گروههای جداییطلب بلوچ به نام جمیل مشهور به «تتک» در عملیاتی در بلوچستان کشته شده است.
پس از روزها تنش مرزی میان پاکستان و نیروهای طالبان، وزیران دفاع پاکستان و طالبان سند آتش بس را در قطر امضا کردند. طالبان اعلام کرد که اجازه حمله به خاک پاکستان از خاک افغانستان را نمیدهد.
جمهوری اسلامی روز شنبه اعلام کرد که دیگر به توافق بینالمللی سال ۲۰۱۵ که با عنوان «برنامه جامع اقدام مشترک» (برجام) شناخته میشود، پایبند نیست. در چارچوب این توافق، تحریمهای بینالمللی در ازای محدودسازی برنامه هستهای تهران لغو شده بودند.
وزارت خارجه ایران روز شنبه در بیانیهای گفت: «از این پس، تمامی مفاد [توافق ۲۰۱۵] از جمله محدودیتها بر برنامه هستهای ایران و سازوکارهای مربوط به آن پایانیافته تلقی میشوند.»
با این حال، این وزارتخانه افزود که جمهوری اسلامی بهطور قاطع بر تعهد خود به دیپلوماسی تأکید دارد.
این توافق در ویانا میان ایران، چین، بریتانیا، فرانسه، آلمان، روسیه و ایالات متحده امضا شده بود و امید میرفت که به بنبست طولانیمدت دیپلوماتیک پایان دهد و آغازگر فصل تازهای در روابط میان ایران و غرب باشد.
در حالی که این توافق بهطور رسمی روز شنبه منقضی شد، در عمل از سالها قبل در وضعیت نابسامان قرار داشت.
در سال ۲۰۱۸، دونالد ترامپ، رئیسجمهور امریکا، با خروج یکجانبه ایالات متحده از توافق و بازگرداندن تحریمها، متحدان اروپایی خود را خشمگین کرد. در پی خروج امریکا، تهران شروع به گسترش فعالیتهای هستهای خود کرد.
تلاشهای دیپلوماتیک به رهبری اروپا برای احیای این توافق با شکست مواجه شده است و حملات هوایی تابستان امسال اسرائیل و امریکا به ایران، امیدها برای احیای آن را به پایینترین سطح تاریخی رساند.
پس از جنگ ۱۲ روزه ایران و اسرائیل در ماه جون، پارلمان جمهوری اسلامی لایحهای را تصویب کرد که بر اساس آن همکاری با آژانس بینالمللی انرژی اتمی متوقف شد.
در پی این اقدام، بریتانیا، آلمان و فرانسه بهعنوان امضاکنندگان توافق، روند موسوم به «بازگشت خودکار تحریمها» را فعال کردند که منجر به بازگرداندن تحریمهای سازمان ملل شد.
این سازوکار اجازه میدهد در صورت نقض جدی تعهدات هستهای از سوی ایران، تمام تحریمهای لغوشده بهصورت خودکار و سریع دوباره اعمال شوند.
ماه گذشته، زمانی که تحریمهای بازگشتی اجرایی شد، وزیران خارجه بریتانیا، فرانسه و آلمان در بیانیهای مشترک اعلام کردند که به تلاش برای دستیابی به «راهحلی دیپلوماتیک تازه برای تضمین عدم دستیابی ایران به سلاح هستهای» ادامه خواهند داد.
ترامپ پیشتر گفت که خواهان توافق صلح با ایران است، با اینحال تهران بارها تأکید کرده است که در صورت ارائه تضمینهایی از سوی واشنگتن مبنی بر عدم اقدام نظامی در جریان هرگونه گفتوگو، همچنان به دیپلوماسی با امریکا پایبند است.
سه قدرت اروپایی هفته گذشته نیز اعلام کردند که به دنبال ازسرگیری مذاکرات برای یافتن «توافقی جامع، بادوام و قابلراستیآزمایی» هستند.
با این حال، روابط میان غرب و ایران همچنان تیره است. واشنگتن پیشتر نیز تحریمهای سنگینی اعمال کرده بود، از جمله تلاش برای واداشتن تمامی کشورها به خودداری از خرید نفت ایران.
چندین دور گفتوگوی میانجیگرانه عمانی میان تهران و واشنگتن در سال جاری نیز بینتیجه مانده است.
عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران، هفته گذشته گفت که تهران با توجه به فعال شدن مکانیسم بازگشت خودکار تحریمها از سوی اروپاییها، «دلیلی برای مذاکره» با آنان نمیبیند.
حکومتهای غربی و اسرائیل مدتهاست ایران را به تلاش برای دستیابی به سلاح هستهای متهم میکنند، ادعایی که تهران آن را رد کرده و میگوید برنامهاش صرفا در زمینه انرژی و اهداف غیرنظامی است.
انتظار میرود ایران در نشست آتی سازمان ملل متحد در نیویارک، به مناسبت «روز پایان» بیانیهای رسمی صادر کند.
نشرات رادیو و تلویزیون خصوصی شمشاد پس از توقف توسط طالبان دوباره از سر گرفته شد. این شبکه اعلام کرد که طالبان ساعت ۹ شب جمعه، بدون ارائه هیچ توضیحی، دستور توقف نشرات آن را صادر کرده بود.
این شبکه روز یکشنبه ۱۷ میزان با انتشار بیانیهای اعلام کرد که در بیست سال فعالیت رسانهایاش همواره به «ارزشهای اسلامی، منافع ملی و اصول خبرنگاری» متعهد بوده و این ارزشها را در اولویت قرار داده است.
هرچند تاکنون علت توقف نشرات این رسانه مشخص نشده، اما پیشتر یک منبع به افغانستان اینترنشنال گفته بود احتمالا این تصمیم به دلیل انتشار برخی مطالب و برنامههایی بود که برخلاف سیاستهای طالبان پخش شده بودند.
اداره طالبان تاکنون بهطور رسمی در مورد دلیل متوقف کردن نشرات این رسانه توضیحی ارائه نکرده است.
ممنوعیت نشرات شمشاد با واکنشهای گسترده افراد و نهادهای مدافع حقوق خبرنگاران مواجه شد.
طالبان پیش از این نیز نشرات شماری از رسانههای تصویری را متوقف کرده است؛ پیشتر مرکز خبرنگاران افغانستان اعلام کرد که دستور طالبان مبنی بر منع تصاویر زندهجان در رسانهها به بیش از ۲۰ ولایت افغانستان اعمال شده است.
خبرگزاری فرانسه در تحلیلی نوشته در حالیکه درگیریها میان پاکستان و طالبان افغانستان به نبردی خونین و نادر انجامید، اسلامآباد انگشت اتهام را به سوی هند نشانه گرفت و دهلینو را به دامنزدن به این درگیری متهم کرد. نخستوزیر پاکستان گفت دهلینو طالبان افغانستان را «تحریک» کرده است.
خواجه آصف، وزیر دفاع پاکستان، نیز اداره طالبان را «نماینده یا نیروی نیابتی هند» توصیف کرده است.
پاکستان و هند، که رقیبان دیرینهاند، از زمان تقسیم شبهقاره در پایان حاکمیت بریتانیا در سال ۱۹۴۷، بارها جنگیدهاند. این دو کشور همچنین سالهاست که یکدیگر را به حمایت از گروههای شورشی و تلاش برای بیثباتسازی متقابل متهم میکنند.
اما در ماههای اخیر، اسلامآباد با نگرانی، شاهد نزدیکی هند به افغانستان تحت حاکمیت طالبان بوده است، در حالیکه روابط خودش با کابل بهسرعت رو به تیرگی گذاشته است.
در حالیکه هند فرش قرمز برای امیرخان متقی، وزیر خارجه طالبان که از سوی سازمان ملل تحریم شده، پهن کرده بود، انفجارهایی کابل و پکتیکا را لرزاند.
وحید فقیری، کارشناس افغان در روابط بینالملل، به خبرگزاری فرانسه گفت نزدیکی میان هند و طالبان، پاکستان را وادار به واکنش کرده است. او افزود: «با دعوت از وزیر خارجه طالبان برای یک هفته گفتوگو، دهلینو تلاش داشت تا تنش موجود میان پاکستان و افغانستان را تشدید کند.»
در حال حاضر، احیای روابط میان کابل و دهلینو پیروزی مهمی برای مقامات طالبان و تغییری معنادار در روابط پیچیده میان هند، پاکستان و افغانستان بهشمار میرود.
هرچند انفجارهای ۹ اکتبر بهصورت رسمی از سوی هیچ گروهی برعهده گرفته نشد، اما اداره طالبان اسلامآباد را به «تجاوز بیسابقه» متهم کرد و با حملهای متقابل پاسخ داد.
این تبادل آتش منجر به بیش از یک هفته شلیک های مرزی و حملات پهپادی مرگبار شد. با اینحال پس از فروپاشی آتشبس نخست، توافق آتشبس دوم در ۱۹ اکتبر امضا شد.
«سرزنش همسایگان»
افغانستان و پاکستان که زمانی متحد بودند، پس از خروج نیروهای تحت رهبری امریکا و بازگشت اداره طالبان، روابطی سرد و پرتنش پیدا کردهاند.
شدیدترین درگیریها میان افغانستان و پاکستان در سالهای اخیر دهها کشته برجای گذاشته و خساراتی در امتداد مرز مشترک بهبار آورده است.
در آغاز، اسلامآباد لحنی خوشبینانه داشت و رئیس وقت سازمان اطلاعات پاکستان، جنرال فیض حمید، در برابر دوربینها گفت: «همه چیز درست خواهد شد.»
اما از آن زمان تاکنون، اسلامآباد پیوسته مقامات طالبان را متهم کرده است که برای گروههای تندرو پناهگاه امن فراهم میکنند، در حالیکه حملات مرگبار در داخل پاکستان رو به افزایش است.
گروه طالبان پاکستان (تیتیپی) و وابستگانش در عقب بیشتر این خشونتها هستند، حملاتی که عمدتا نیروهای امنیتی را هدف قرار میدهد.
به گفته یکی از منابع امنیتی پاکستان، تنها در ماه اکتبر بیش از ۱۰۰ تن از نیروهای امنیتی و پولیس در حملاتی که مهاجمان از خاک افغانستان انجام دادند، کشته شدهاند.
در دو سال گذشته، افزایش خشونت در پاکستان همچنین به کارزار گسترده اخراج مهاجران دامن زده است؛ میلیونها مهاجر و پناهجوی افغان به افزایش جرم و جنایت متهم و به آن سوی مرز بازگردانده شدهاند.
ملیحه لودی، دیپلومات پیشین پاکستان، گفت سفر وزیر خارجه طالبان به دهلینو ممکن است «تحریکآمیز» بوده باشد، اما «دلیل اصلی اقدامات تلافیجویانه پاکستان نبود.» او افزود: «عامل اصلی خشم و ناخرسندی پاکستان از مقامات طالبان، امتناع آنان از مهار گروه تیتیپی است.»
ارتش پاکستان همچنین هند را به حمایت از تحریک طالبان پاکستانی متهم کرده است.
وزارت خارجه هند این اتهام را رد کرده و در عوض پاکستان را متهم کرده است که تلاش میکند از مسئولیت مشکلات داخلی و امنیتی خود شانه خالی کند.
رئیس اتاق مشترک ایران و افغانستان هشدار داده است که در صورت عدم سرمایهگذاری تاجران ایرانی در بخشهای صنعت، معدن، کشاورزی و خدمات فنی مهندسی افغانستان، ایران در آینده از بازار این کشور حذف خواهد شد. محمود سیادت میگوید افغانستان در حال تبدیل شدن به یک بازار صنعتی جدید است.
محمود سیادت، رئیس اتاق مشترک ایران و افغانستان، روز یکشنبه در نشستی با حضور تاجران ایرانی و افغان در بیرجند، گفت که بادرنظرداشت «رشد سهبرابری واحدهای صنعتی» و سیاستهای حمایتی اداره طالبان، تجار ایرانی باید بهسرعت وارد بازار افغانستان شوند تا از رقابتهای آینده عقب نمانند.
آقای سیادت خطاب به تاجران ایرانی تاکید کرد که بهشدت باید از فرصتهای جدید اقتصادی در افغانستان استفاده کنند.
او افزود که در حال حاضر، واردات کالاها به افغانستان با تعرفههای جدید و سیاستهای حمایتی جدید اداره طالبان، دیگر مقرون به صرفه نیست و ایران باید بهسمت تولید و سرمایهگذاری در بخشهای صنعتی افغانستان حرکت کند.
آقای سیادت خواستار «انتقال بخشهایی از تولیدات جمهوری اسلامی به افغانستان» شد و افزود سرمایهگذاری در بخشهای خدمات فنی و مهندسی، مشاوره و ماشینآلات صنعتی یکی از نیازهای اساسی فعلی افغانستان است که تاجران ایرانی میتوانند در این بخشها سرمایهگذاری کنند.
پیشتر مدیرعامل سازمان منطقه آزاد تجاری صنعتی دوغارون گفت که سطح مبادلات تجاری میان ایران و افغانستان سالانه به بیش از سه میلیارد دالر میرسد.
چندی پیش وزارت صنعت و تجارت طالبان اعلام کرد که نشستی را با یک هیئت ایرانی به منظور رسیدن به تعهد افزایش میزان تجارت با ایران تا سقف ۱۰ میلیارد دالر برگزار کرده است. در این نشست درباره امضای توافقنامههای تجاری، سرمایهگذاری و رفع محدودیتها در گذرگاهها گفتوگو شده است.