نهادهای مدنی خواستار آتشبس فوری طالبان و پاکستان شدند
شماری از نهادهای مدنی و حقوق بشری در اعلامیهای مشترک روز چهارشنبه از افزایش تنش میان پاکستان و طالبان ابراز نگرانی کرده و خواستار آتشبس فوری، حفاظت از غیرنظامیان و آغاز گفتوگوی سیاسی برای پایان دادن به درگیریها شدهاند.
این اعلامیه مشترک از سوی مجمع مدافعان حقوق بشر، شبکه جامعه مدنی و حقوق بشر، سازمان جهانی منع شکنجه، موسسه دموکراسی و توسعه افغانستان، روزنه امید و کانون گفتوگو برای زمینههای مشترک منتشر شده است.
در این اعلامیه آمده است که افزایش درگیریهای فرامرزی در هفتههای اخیر جان غیرنظامیان، ثبات منطقه و روابط اقتصادی دیرینه میان دو طرف را با تهدید جدی روبهرو کرده است.
در اعلامیه یادآوری شده است که افغانستان نزدیک به پنج دهه جنگ، آوارگی، بازگشتهای اجباری و چرخههای مکرر خشونت را تجربه کرده و میلیونها خانواده در وضعیت شکننده اقتصادی قرار دارند. به باور امضاکنندگان این اعلامیه، تشدید درگیریها خطر بدتر شدن شرایط برای جوامع دو سوی مرز، از جمله خانوادههای پناهنده، بیجاشدگان داخلی، تاجران و کارگران وابسته به تجارت فرامرزی را افزایش میدهد.
امضاکنندگان اعلامیه از طالبان خواستهاند مسیرهای تجاری امن، از جمله با پاکستان، را تضمین کند تا فشارهای اقتصادی بر مردم کاهش یابد.
این نهادها افزودهاند که صلح پایدار نیازمند گفتوگوی فراگیر است و پاسخهای نظامی نمیتواند جایگزین روندهای سیاسی شود.
مجتبی خامنهای سالهاست هر چند در سایه قدرت حضور دارد اما بسیاری از ناظران او را یکی از بانفوذترین چهرههای پشتپرده نظام میدانند.
این نوشته، زندگی، مسیر قدرت و شبکه نفوذ او بررسی کرده است.
تولد و سالهای نخست زندگی
مجتبی خامنهای متولد سال ۱۳۴۸ در مشهد ایران است. او وقتی پدرش، علی خامنهای زمانی که در سال ۱۳۶۸ رهبر ایران شد، ۲۰ ساله بود.
رسانههای حامی جمهوری اسلامی میگویند که او در ۱۷ سالگی در جنگ ایران و عراق هم شرکت کرده است.
مجتبی خامنهای فرزند دوم علی خامنهای است. برادر بزرگتر او مصطفی که چهار سال از خودش بزرگتر است، تقریبا هیچ حضور سیاسی یا رسانهای ندارد و بیشتر به عنوان روحانی و مدرس حوزه علمیه در قم شناخته میشود.
مجتبی هم مانند برادر بزرگش، تحصیلات دینی دارد و در قم درس خوانده است.
یکی از پیوندهای مهم خانوادگی مجتبی خامنهای، ازدواج او با زهرا حداد عادل، دختر غلامعلی حداد عادل است. پدر خانم مجتبی، پیش از این رئیس مجلس و عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام بوده است. او در چهار دهه رهبری خامنهای، از نزدیکترین چهرهها به رهبر جمهوری اسلامی بود.
زهرا حدادعادل همسر مجتبی خامنهای، روز ۹ حوت امسال در نخستین دقایق حمله مشترک امریکا و اسرائیل به ایران کشته شد. مجتبی از او دو فرزند پسر و یک دختر دارد.
برخی اسناد منتشر شده در ویکیلیکس میگویند مجتبی خامنهای و همسرش برای درمان ناباروری چند بار به لندن سفر کردهاند و یکی از فرزندانشان در این شهر به دنیا آمده است.
پدر خانم مجتبی خامنهای میگوید که این گزارش درست نیست.
ورود به عرصه سیاست و میزان نفوذ
مجتبی خامنهای تا اکنون هیچ سمت رسمی در نظام جمهوری اسلامی نداشته است. اما به گفته برخی گزارشها در دفتر رهبری و در کنار پدرش نقش تاثیرگذاری در سیاستهای کلان جمهوری اسلامی داشته است.
بیت رهبری او را به چهرهای پر نفوذ در فضای سیاسی ایران بدل کرد، تا آنجا که وزارت خزانهداری امریکا نیز در سال ۲۰۱۹ اعلام کرد که او با وجود نداشتن سمت دولتی، در مواردی به نمایندگی از رهبر عمل میکرد.
او ارتباط نزدیکی با سپاه پاسداران، بسیج و شماری از فرماندهان سابق جنگ دارد.
زمانی که در سال ۱۳۸۴ انتخابات ریاست جمهوری ایران جنجالی شد، رویترز میگوید که نقش مجتبی خامنهای در پیروزی محمود احمدینژاد پررنگ بود. آن انتخابات منجر به تشکیل جنبش سبز و سپس حصر خانگی میرحسین موسوی و مهدی کروبی شد؛ حصری که پس از گذشت بیش از دو دهه، هنوز هم دوام دارد.
مهدی کروبی در آن سالها در دو نامه به خامنهای نوشت و شکایت کرد که سپاه و بسیج با محوریت مجتبی در انتخابات ریاست جمهوری دخالت کردهاند.
در بسیاری از رسانههای بینالمللی، مجتبی خامنهای با تعابیری مانند «چهره سایه» یا «پسر بانفوذ رهبر» معرفی شده است.
محمد سرافراز، رئیس پیشین سازمان صداوسیمای ایران که مجبور به استعفا شد، در کتاب «روایت یک استعفا» از نفوذ مجتبی خامنهای در این سازمان و در سازمان اطلاعات سپاه سخن گفته است. او نوشته است که مجتبی خامنهای در شکلگیری استعفای او نقش داشته است.
در رسانههای منتقد جمهوری اسلامی، او نماد انتقال موروثی قدرت و گسترش نفوذ سپاه توصیف میشود. در مقابل، رسانههای نزدیک به حاکمیت، او را روحانی کمظهور، اهل درس و دور از هیاهوی سیاسی معرفی میکنند.
رویترز میگوید کمظهوری مجتبی خامنهای در رسانه و سیاست ممکن است تلاشی برای اسطورهسازی از او به عنوان چهرهای مذهبی و گزینه احتمالی رهبری در ساختار ولایت فقیه بوده باشد.
فعالیتهای اقتصادی
بلومبرگ در دلو ۱۴۰۴ در گزارشی تحقیقی نوشت که مجتبی خامنهای طی بیش از یک دهه شبکهای از سرمایهگذاریها و املاک را در اروپا و خاورمیانه ایجاد کرده است. در این گزارش آمده که این داراییها از طریق شرکتهای واسطه و با عبور منابع مالی از بانکهایی در بریتانیا، سوئیس، لیختناشتاین و امارات شکل گرفته و منشأ آنها «فروش نفت ایران» عنوان شده است.
بر اساس همین گزارش، این شبکه از سرمایهگذاریها از حملونقل دریایی در خلیج فارس تا حسابهای بانکی در سوئیس و املاک لوکس در بریتانیا را در بر میگیرد و ارزش برخی از این داراییها بیش از ۱۰۰ میلیون پوند برآورد شده است. بلومبرگ در این گزارش مجتبی خامنهای را یکی از چهرههای بانفوذ خاورمیانه توصیف کرده است.
وزارت خزانهداری آمریکا روز ۱۳ عقرب سال ۱۳۹۸، برخی از مشاوران و اعضای دفتر آیتالله خامنهای، رهبر پیشین جمهوری اسلامی را تحریم کرد. در این لیست نام مجتبی خامنهای، دومین فرزند رهبر جمهوری اسلامی هم به چشم میخورد.
سبک شخصیتی، شیوه رهبری یا مدیریتی
در برخی تحلیلها، نام مجتبی خامنهای با ادامه مسیر سختگیرانه در سیاست ایران و اتکا به نهادهایی مانند سپاه گره خورده است؛ موردی که برای بخشی از هسته قدرت، میتواند مزیت تلقی شود. چرا که او با ساختار بیت رهبری و نهادهای امنیتی آشنا است و انتقال قدرت را کمهزینهتر میسازد.
برخی تحلیلگران میگویند احتمال دارد شیوه اداره او بیشتر پشتپرده و متکی بر حلقههای امنیتی و وفادار باشد.
وزارت خزانهداری امریکا باور دارد که او با فرماندهان نیروی قدس و بسیج همکاری داشته و بخشی از مسئولیتهای واگذار شده از سوی پدرش را از این مسیر پیش برده است.
هنوز معلوم نیست که چرا علی خامنهای، مجبتی را در مسیر سیاست به برادر بزرگترش مصطفی ترجیح میداد.
با انتخاب او به عنوان رهبر جمهوری اسلامی، به نظر میرسد که نامش در تاریخ سیاسی ایران با بحث جانشینی خانوادگی و حساسیت نسبت به موروثیشدن قدرت نیز گره خواهد خورد.
