سازمان ملل: بیش از ۱۰۰ هزار نفر در جنگ پاکستان و طالبان آواره شدهاند
کمیساری عالی مهاجرین سازمان ملل روز پنجشنبه اعلام کرد که در پی درگیری مرزی میان نیروهای طالبان و پاکستان، حدود ۱۱۸ هزار نفر مجبور به ترک خانههای خود شدهاند.
بیشتر کسانی که بیجا شدهاند، افغان هستند. بنا به آمار این نهاد، ۱۱۵ هزار نفر در ولایتهای سرحدی افغانستان بیجاشده داخلی اند و تعداد بیجاشدگان در پاکستان به ۳ هزار نفر میرسد.
سازمان ملل گفته است که وضعیت در مرزهای دو کشور همچنان متشنج است. پاکستان و طالبان در هفتمین روز درگیری به آتشباری در مناطق سرحدی ادامه دادهاند. بمباران گسترده پاکستان از آتش توپخانه طالبان نکاسته است.
امروز سخنگوی نخستوزیر پاکستان گفت که کشورش تمایلی به مذاکرات با طالبان ندارد و این گروه باید به حمایت از شبهنظامیان پاکستانی خاتمه بخشد.
کمیشنری عالی سازمان ملل متحد در امور پناهندگان اعلام کرد که دستکم ۳۳۰ هزار نفر در پی چندین درگیری در سراسر خاورمیانه بیجا شدهاند.
پس از شش روز حملات امریکا و اسرائیل به ایران، صد هزار نفر مجبور شدهاند که خانههای خود را ترک کنند.
همچنین، تخمین زده میشود که بیش از ۸۴ هزار نفر در لبنان مجبور به ترک خانههای خود شدهاند، جایی که اسرائیل در حال حمله به مواضع حزبالله در جنوب آن کشور است.
همچنین، تقریباً ۱۱۸ هزار نفر در افغانستان و پاکستان بیجا شدهاند.
در روزهای اخیر، پاکستان موجی از حملات هوایی را علیه مراکز نظامی طالبان در افغانستان انجام داده است. بر اساس اطلاعات موجود، این حملات شامل بیش از پنجاه عملیات هوایی بوده و عمدتاً پایگاههای نظامی، دیپوهای سلاح و مراکز آموزشی وابسته به طالبان را هدف قرار داده است.
ارتش پاکستان در چارچوب عملیات موسوم به «غضبللحق»، چندین مرکز مهم نظامی و قول اردوها را در نقاط مختلف افغانستان هدف قرار داده است. گفته میشود این عملیات با هدف تضعیف و سرکوب ساختار نظامی طالبان انجام شده است.
در روزهای نخست آغاز این حملات، در کابل، فرقه ریشخور در غرب پایتخت هدف حمله سنگین هوایی قرار گرفت. این مرکز یکی از پایگاههای مهم نظامی در حومه کابل به شمار میرود و در گذشته نیز به عنوان مرکز آموزشی و نظامی مهم استفاده میشد. منابع میگویند این پایگاه علاوه بر تاسیسات نظامی، بخشهای آموزشی نیز داشته و احتمال میرود برخی گروههای شورشی از این امکانات آموزشی استفاده میکردند.
در شرق افغانستان نیز چندین مرکز نظامی هدف قرار گرفتهاند. در ولایت ننگرهار، فرماندهی زون سرحدی مشرقی و قول اردوی سابق ننگرهار (که در زمان جمهوریی به عنوان فرماندهی گارنیزیون فعالیت داشت)، از جمله اهداف حملات پاکستان بودهاند.
در ولایت لغمان نیز بخشهایی از تاسیسات نظامی مربوط به قول اردوی سیلاب هدف قرار گرفته است. یک منبع در شرق افغانستان گفت که در نتیجه این حملات در لغمان و ننگرهار، مقدار قابل توجهی جنگافزار و تجهیزات نظامی نابود شده است.
در ولایتهای کنر، خوست و پکتیکا نیز مراکز و اهداف نظامی مورد حمله قرار گرفتهاند. در ولسوالی سپیره در خوست و برخی مناطق مرزی کنر، تاسیسات نظامی و نقاط سرحدی هدف حملات بودهاند. این ولایتها در امتداد مرز با پاکستان قرار دارند و اسلامآباد مدعی است برخی گروههای مسلح ضدپاکستانی در این مناطق حضور دارند.
در جنوبشرق افغانستان، قول اردوی ارگون در ولایت پکتیا نیز هدف حملات گسترده قرار گرفته است. این مرکز از پایگاههای مهم نظامی منطقه به شمار میرود و دارای دیپوهای سلاح و تجهیزات نظامی بوده است. نزدیکی این منطقه به مرز پاکستان، آن را به یکی از نقاط حساس امنیتی تبدیل کرده است.
در جنوب افغانستان، قول اردوی قندهار در دو روز گذشته هدف حملات هوایی قرار گرفته است. این قول اردو از مراکز مهم نظامی در ساختار ارتش پیشین افغانستان بود و دارای دیپوی بزرگ ساحوی برای ذخیره و توزیع تجهیزات نظامی محسوب میشد. این دیپوها نقش مهمی در تامین و پشتیبانی پایگاههای نظامی اطراف داشتند و قول اردوی قندهار در گذشته مراکز نظامی در ولایتهایی مانند هلمند را نیز حمایت میکرد.
همزمان، ارتش پاکستان در اقدامی خبرساز، پایگاه هوایی بگرام را نیز بمباران کرد. بگرام بزرگترین پایگاه نظامی ایالات متحده در افغانستان بود و تا پیش از خروج نیروهای امریکایی در سال ۲۰۲۱، مرکز اصلی عملیات نظامی امریکا در منطقه به شمار میرفت.
با خروج نیروهای امریکایی، بخشی از تجهیزات نظامی در این پایگاه تخریب شد، اما مقدار زیادی جنگافزار و تجهیزات نیز باقی ماند. طالبان در سه سال نخست بازگشت به قدرت، بارها از این تجهیزات در رژههای نظامی استفاده کردند. طالبان هلیکوپترها، تانکها و سایر تجهیزات امریکایی را در بگرام به نمایش گذاشتند.
دونالد ترامپ، بارها درباره افتادن سلاحهای امریکایی به دست طالبان ابراز ناخرسندی شدید کرده است. او و سایر مقامهای امریکایی، همچنان پاکستانی، در مورد دسترسی شورشیان به این تسلیحات ابراز نگرانی کردهاند. انهدام این سلاحها در حملات پاکستان به رفع این نگرانی کمک میکند.
یک جنرال بلندپایه سابق افغان نیز باور دارد که «حملات اخیر پاکستان علیه مراکز نظامی طالبان با چراغ سبز امریکا انجام شده است».
ترامپ نیز از عملیات پاکستان علیه طالبان استقبال کرده است. با این حال هنوز مدرک و اظهارات رسمی درباره توافق واشنگتن و اسلام آباد در مورد از بین بردن سلاحهای ارتش پیشین در افغانستان منتشر نشده است.
چرا قول اردوها هدف قرار میگیرند؟
اداره طالبان عمدتاً ساختار نهادهای دولتی پیشین، بهویژه در بخش امنیتی، را حفظ کرده است، با این تفاوت که نام برخی مراکز نظامی که پیشتر نامهای تاریخی و فرهنگی داشتند، تغییر یافته است.
ساختار نظامی قول اردوهای افغانستان به گونهای است که هر قول اردو دارای دیپوهای بزرگ سلاح و تجهیزات و همچنین مراکز آموزشی نظامی است. این دیپوها محل نگهداری سلاح، مهمات و تجهیزات جنگی هستند و از آنجا تجهیزات به پایگاههای دیگر در مناطق مختلف منتقل میشود.
به گفته منابع آگاه، هر قول اردو یک دیپوی ساحوی دارد که وظیفه اکمال و پشتیبانی پایگاههای نظامی اطراف را بر عهده دارد. برای نمونه، قول اردوی قندهار پایگاههای جنوب افغانستان را پشتیبانی میکند، در حالی که قول اردوهای ننگرهار و پکتیا مسئول پوشش مناطق شرقی کشور هستند. بیشتر این پایگاهها در نزدیکی میدانهای هوایی نظامی قرار داشتند، از جمله در کابل، قندهار، هرات و مزار شریف. البته، قول اردوی ننگرهار تا حدی از این قاعده مستثنا است.
ناظران باور دارند که حملات پاکستان میتواند فشار بر توان تسلیحاتی طالبان را افزایش دهد و این گروه را از نظر نظامی ضعیف کند. با این حال، یک مقام ارشد پیشین گفت که حملات هوایی پاکستان میتواند تنها بخشی از تجهیزات طالبان را نابود کند.
گفته میشود طالبان طی سالهای گذشته بخش قابل توجهی از سلاحها را از پایگاههای اصلی به مناطق دیگر منتقل کردهاند و گزارشهایی نیز از انتقال جنگافزارها از ولایتهایی مانند پنجشیر و برخی مناطق شمالی وجود دارد.
طالبان طی نزدیک به پنج سال گذشته بخش قابل توجهی از جنگافزارها، تانکها و رنجرها را نیز تخریب کردهاند، و ظرفیت و توانایی بازسازی و ترمیم کامل این تجهیزات را ندارند.
با این حال، نابودی این جنگافزارها میتواند به شکل قابل توجهی توان نظامی طالبان را تضعیف کند. با این حال، مشخص نیست که حملات هوایی پاکستان تا چه حدی در از بین بردن این تسلیحات موفق بوده است.
عطاالله تارر، وزیر اطلاعات و نشرات پاکستان روز گذشته مدعی شد که ۱۹۸ تانک، وسایط زرهی و توپخانه طالبان در حملات پاکستان از بین رفتهاند. طالبان تا هنوز آماری درباره کشته شدن نیروها و از دست رفتن تجهیزات خود منتشر نکرده است و ادعایمقامهای پاکستانی نیز از سوی منابع مستقل هنوز تایید نشده است.
طالبان تلاش کرده است که از بازتاب رسانهای این حملات جلوگیری کند. مثلا طالبان یک جوان را به خاطر تصویربرداری و گزارشدهی از حملات پاکستان در کنر مجازات کرده است.
طالبان از آغاز موج تازهای از حملات علیه مرزبانان پاکستانی در چند ولایت خبر داد. به گفته منابع وابسته به طالبان، این حملات در ولایتهای قندهار، پکتیا و ننگرهار انجام شده است. رسانههای نزدیک به طالبان ادعا کردهاند که شماری از پوستههای مرزی پاکستان در جریان این حملات تصرف یا تخریب شده است.
تلویزیون دولتی تحت کنترول طالبان ناوقت پنجشنبه گزارش داد که نیروهای طالبان از چند استقامت بر پوستههای مرزی پاکستان یورش بردهاند.
براساس این گزارش، در نتیجه این حملات شماری از پوستههای مرزی پاکستان تسخیر یا منهدم شده و به مرزبانان پاکستانی نیز تلفات وارد شده است. رسانههای طالبان نام این عملیات را «ردالظلم» گذاشته است. این عملیات در واکنش به عملیات گسترده و بیسابقه «غضب للحق» پاکستان علیه طالبان افغان راهاندازی شده است.
همزمان، وزارت دفاع طالبان روز پنجشنبه اعلام کرد که از دو روز به اینسو در ولایتهای ننگرهار، کنر، پکتیا، خوست و قندهار حملههایی را علیه مرزبانان پاکستانی انجام داده است. این وزارتخانه ادعا کرده که در این حملات به نیروهای پاکستانی تلفات وارد شده است.
همچنین وزارت دفاع طالبان ادعای حکومت پاکستان مبنی بر کشته شدن ۵۰۰ عضو طالبان را رد کرده است.
درگیریهای مرزی میان طالبان و پاکستان باعث بیجا شدن دهها هزار نفر در مناطق مرزی شده است. نهادهای بینالمللی گزارش دادهاند که دهها هزار نفر در امتداد مرز افغانستان و پاکستان بیجا شدهاند.
با گذشت هر روز، تنشها و درگیریها میان طالبان و پاکستان شدت بیشتری میگیرد. طالبان تلاش کرده است توجه کشورهای منطقه را به این تنشها جلب کرده و اسلامآباد را به میز مذاکره بازگرداند؛ اما پاکستان تاکنون هرگونه مذاکره و گفتوگو با طالبان را رد کرده است.
اداره طالبان مانع برگزاری مراسم گرامیداشت علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی در هرات شده است.
همچنین، نیروهای طالبان مانع پوشش خبری مراسم بزرگداشت خامنهای شدند که در حملات هوایی امریکا و اسرائیل در تهران کشته شد.
به گفته برگزارکنندگان، ماموران طالبان اجازه ندادند که خبرنگاران وارد مسجد جامع «امام زمان» در غرب کابل شوند و برنامه هواداران خامنهای را فیلمبرداری کرده و گزارش دهند.
حسینی مزاری، از چهره های سرشناس نزدیک به ایران، روز چهارشنبه در بیانیهای به این تصمیم طالبان اعتراض کرد.
او هشدار داد که چنین اقداماتی میتواند موجب «نارضایتی عمیق مسلمانان انقلابی در داخل و خارج از کشور» شود. او با اشاره به برگزاری نشستهای مشابه در شماری از کشورها از جمله هند و پاکستان، ابراز تاسف کرد که طالبان جلو مراسم مذکور را گرفته است.
حسینی مزاری گفت که شورای علمای شیعه، دفاتر مراجع تقلید و شورای نظارت بر حوزههای علمیه و مدارس دینی کابل نشستی را در پیوند به کشتهشدن خامنهای برگزار کردند، اما طالبان مانع حضور خبرنگاران و پوشش رسانهای این نشست شدند. او مدعی شد که ماموران طالبان در داخل نشست نیز از هرگونه عکسبرداری و فیلمبرداری جلوگیری کردند.
طالبان کشته شدن خامنهای را تسلیت گفته است و معاون اداری رئیس الوزرای طالبان در کتاب یادبود خامنهای در سفارت ایران در کابل پیام همدردی نوشت. با این حال، لحن بیانیه رسمی طالبان در مورد تهاجم امریکا خیلی محتاطانه بوده است.
اداره طالبان پس از حدود دو روز به حملات امریکا و اسرائيل به ایران واکنش نشان داد، اما در بیانیه خود درباره کشته شدن علی خامنه، رهبر جمهوری اسلامی اشارهای نکرد.
وزارت خارجه طالبان در بیانیهای نسبت به حملات امریکا و اسرائیل به ایران، و همچنین حملات جمهوری اسلامی به کشورهای عربی ابراز نگرانی کرده است. در این بیانیه با لحن محتاطانهای آمده: «براساس اصول پذیرفتهشده، نقض حاکمیت ملی، تمامیت ارضی، حریم ملی کشورها و کشتار غیرنظامیان بیگناه، اقداماتی قابل محکومیتاند.»
مشرف زیدی، سخنگوی نخستوزیر پاکستان روز پنجشنبه گفت که کشورش برنامهای برای گفتوگو و مذاکره با طالبان ندارد. او در مصاحبه با تلویزیون دولتی پاکستان تاکید کرد که اساساً دلیلی برای آغاز گفتوگو با این گروه وجود ندارد.
زیدی هشدار داد که فعالیت گروههای تروریستی از خاک افغانستان باید متوقف شود.
او گفت: «اگر مشخص شود در نقطهای یک تروریست و حامی آن حضور دارد، پاکستان برای از بین بردن این تهدید از هر ابزار لازم استفاده خواهد کرد.»
زیدی افزود که وضعیت کنونی تغییر چشمگیری نخواهد داشت و اگر برخی افراد تمایل به گفتوگو دارند، میتوانند میان خودشان مذاکره کنند، اما از دیدگاه پاکستان اولویت اصلی، تامین امنیت و مقابله با تهدید تروریسم است.
در همین حال، طالبان از کشورهای منطقه خواسته است تا باردیگر در تسهیل مذاکرات میان این گروه و پاکستان میانجیگری کنند. بر اساس گزارشها، نمایندگان طالبان در دیدارهای دیپلوماتیک در چین و روسیه از کشورهای میزبان درخواست کمک در این زمینه کردهاند. همچنین امروز نخستوزیر مالزیا در گفتوگو با نخستوزیر پاکستان و رئیسالوزرای طالبان درباره این موضوع صحبت کرده است.
با این حال، جنگهای جاری در خاورمیانه موضوع مذاکرات طالبان و پاکستان را تا حدی به حاشیه رانده است. پیش از دور جدید درگیریها، چندین دور مذاکرات میان دو طرف در کشورهایی مانند قطر، ترکیه و عربستان سعودی برگزار شده بود که به نتیجه مشخصی نرسید.
پاکستان طالبان را متهم میکند که از تروریسم حمایت میکند، اما طالبان این اتهامات را رد کرده و ادعا میکند که پاکستان به دنبال بهانهای برای پیشبرد اهداف کشورهای غربی در منطقه است.
