روز جهانی زن؛ هبت‌الله بر سر زنان قندهاری چه آورد

این زنان پس از صدور فرمان‌های محدودکننده هبت‌الله آخندزاده، رهبر طالبان، خانه‌نشین شده و برخی آن‌ها گفتند به دلیل مجبوری و تامین هزینه‌های زندگی در خانه‌های دیگران کار می‌کنند.

در این گزارش چشم‌دیدها و تجربه برخی از این زنان از زیستن در پایگاه هبت‌الله آخندزاده را بخوانید:

حذف زنان از بخش درمانی

به گفته منابع محلی، در زمان حکومت پیشین شمار کارکنان بخش درمان زن در قندهار به حدود ۵۰۰ تا ۶۰۰ نفر می‌رسید. هرچند آن زمان نیز در ولسوالی‌های دوردست تعداد کارکنان زن کم بود و بسیاری از مناطق از حضور آنان محروم بودند، اما در بیمارستان‌های دولتی، مراکز درمانی و نهادهای مختلف حضور زنان به‌وضوح دیده می‌شد.

یکی از کارمندان پیشین ریاست صحت عامه قندهار به‌شرط حفظ هویت به افغانستان اینترنشنال گفت: «وقتی طالبان به قدرت رسیدند، تعداد کارکنان صحی زن به سرعت کاهش یافت. بسیاری از پرستاران، قابله‌ها و حتی برخی پزشکان زن در خانه ماندند. اگر پیش‌تر تعداد آنان به ۵۰۰ یا ۶۰۰ نفر می‌رسید، اکنون این رقم حتی به ۱۰۰ نفر هم نمی‌رسد.»

به گفته او، در پنجمین سال حکومت طالبان این رقم باز هم کاهش یافته و شماری از کارکنان زن به دلیل مشکلات اقتصادی مجبور شده‌اند در خانه‌ها به کارگری بپردازند.

او افزود زنانی که پیش‌تر بیماران را درمان می‌کردند، اکنون به عنوان کارگر در خانه‌ها کار می‌کنند. او گفت این وضعیت بر کیفیت خدمات درمانی نیز تأثیر جدی گذاشته است.

هرچند اکنون شمار اندکی از کارکنان زن در مراکز صحی کار می‌کنند، اما گزارش‌های پیشین افغانستان اینترنشنال نشان می‌دهد طالبان بارها اعضای مرد خانواده‌های کارکنان زن صحی را به‌دلیل اشتغال زنان، توهین و تحقیر کرده‌اند.

این وضعیت بر فشارهای روانی بر زنان افزوده است.

جمیله که پیش‌تر در یک مرکز درمانی در ولسوالی دند قندهار کار می‌کرد، اکنون بیکار است. او که چندین سال به عنوان قابله کار کرده بود، می‌گوید برای تأمین هزینه‌های خانواده‌اش ناچار است در خانه‌ها کار کند.

او درباره وضعیت کنونی زندگی‌اش می‌گوید: «گاهی در برخی خانه‌ها از کودکان مراقبت می‌کنم، اجازه کار دیگری ندارم. پیش‌تر در بخش صحی به مردم خدمت می‌کردم، اما اکنون خودم به کمک نیاز دارم.»

به گفته او، اگر محدودیت‌ها بر کار زنان ادامه یابد، نه تنها زنان بلکه بیماران زن نیز با مشکلات جدی روبه‌رو خواهند شد.

یافته‌های افغانستان اینترنشنال نشان می‌دهد که درمان زنان در قندهار زیر سایه تهدیدها و توهین‌ها انجام می‌شود و در چارچوب دولتی این ولایت تنها یک پزشک متخصص زن حضور دارد.

بسیاری از داکتران متخصص زن پس از به قدرت رسیدن طالبان وظایف خود را ترک کرده‌اند.

در بیمارستان حوزه‌ای میرویس قندهار روزانه بیش از ۲۰۰۰ بیمار برای درمان مراجعه می‌کنند؛ اما بر اساس اطلاعات افغانستان اینترنشنال، در این ولایت میلیونی تنها یک پزشک متخصص زن در چارچوب دولتی در بیمارستان میرویس کار می‌کند.

کاهش حضور زنان در بخش‌های اساسی مانند صحت، امنیت و آموزش، به‌ویژه برای بیماران زن و دانش‌آموزان دختر مشکلات جدی ایجاد کرده است.

خانه‌نشینی پولیس زن

بر اساس اطلاعات دریافتی افغانستان اینترنشنال، در سال‌های پایانی دولت پیشین حدود ۳۰۰ پولیس زن تنها در ولایت قندهار در بخش‌هایی مانند بازرسی زنان، امور اداری و رسیدگی به پرونده‌های مربوط به زنان کار می‌کردند.

اما اکنون تنها تعداد اندکی پولیس زن باقی مانده‌اند که طالبان بیشتر از آن‌ها برای بازرسی و بازداشت زنان کار می‌گیرد.

لیلما که پیش‌تر به عنوان پولیس در قندهار کار می‌کرد و اکنون به عنوان خدمتکار در یک خانه کار می‌کند، به افغانستان اینترنشنال گفت: «در سال‌های آخر جمهوریت بسیاری از زنان در بخش نظامی کار می‌کردند. ما به کشور خدمت می‌کردیم و برای خانواده‌های خود نفقه فراهم می‌کردیم؛ اما وقتی طالبان آمدند هیچ پولیس زن دوباره به کار فراخوانده نشد. اکنون در خانه‌های مختلف کار می‌کنم.»

او می‌گوید برخی اعضای پولیس زن پیشین با مشکلات امنیتی و اجتماعی نیز روبه‌رو شده‌اند و نه تنها کار خود را از دست داده‌اند بلکه برخی مجبور شده‌اند شهر را ترک کنند.

برخی از آن‌ها به افغانستان اینترنشنال گفته‌اند که طالبان در ابتدا وعده داده بودند حتی اگر آنان در خانه بمانند حقوق‌شان پرداخت خواهد شد، اما این وعده عملی نشد.

لیلما می‌گوید: «طالبان وقتی با سیستم‌های فرماندهی آشنا شدند به ما گفتند به وظیفه نیایید و در خانه حقوق دریافت می‌کنید؛ اما حتی دو ماه هم حقوق ندادند و ما را از وظیفه برکنار کردند.»

او افزود بسیاری از نظامیان زن پیشین حتی از ترس به دیدار دوستان خود نیز نمی‌روند.

چالش‌های سر راه زنان شاغل در بخش معارف

یکی از کارمندان پیشین ریاست معارف قندهار می‌گوید در نظام جمهوریت بیش از ۳ هزار زن به عنوان معلم و کارمند اداری در این ولایت فعالیت داشتند.

او به‌شرط حفظ هویت گفت: «پیش‌تر تعداد معلمان و کارکنان زن در بخش معارف حتی به بیش از ۳۰۰۰ نفر می‌رسید؛ اما اکنون این رقم به کمتر از ۵۰۰ نفر کاهش یافته و بسیاری از معلمان و کارمندان زن خانه‌نشین شده‌اند.»

بنفشه، معلم پیشین که اکنون در خانه به چند دانش‌آموز درس می‌دهد، می‌گوید: «وقتی مکاتب بالاتر از صنف ششم بسته شد، ما نیز بیکار شدیم و حالا در کنار کارهای خانه به چند کودک درس می‌دهم تا درآمد اندکی داشته باشم.»

او افزود در خانواده‌اش کسی دیگری توان کار ندارد و مجبور است هر کاری را بپذیرد.

بنفشه می‌گوید: «این فقط مشکل اقتصادی نیست، بلکه فشار روانی نیز هست. ما سال‌ها درس خوانده بودیم، اما اکنون از حرفه خود محروم شده‌ایم.»

حذف اجتماعی زنان

برخی زنان در شهر قندهار می‌گویند به دلیل محدودیت‌های اخیر، زندگی اجتماعی آنان تقریبا از بین رفته است و دیگر نمی‌توانند مانند گذشته آزادانه از خانه بیرون شوند یا به مکان‌های عمومی بروند.

به گفته آنان، فعالیت‌های اجتماعی عادی که پیش‌تر انجام می‌دادند اکنون به دلیل محدودیت‌ها و نگرانی‌ها تقریبا متوقف شده است.

زنان می‌گویند پیش‌تر برای خرید نیازهای روزمره به بازار می‌رفتند و از فروشندگان زن خرید می‌کردند؛ اما اکنون چنین فرصتی وجود ندارد و فضای بازار که زنان در آن با اطمینان نسبی رفت‌وآمد می‌کردند تقریبا از بین رفته است.

یکی از باشندگان قندهار به نام زرمینه می‌گوید رفتن زنان به مکان‌های عمومی به تدریج محدود شده است و حتی جاهایی که پیش‌تر خانواده‌ها می‌رفتند اکنون مشکل‌ساز شده است.

او گفت: «پیش‌تر گاهی با خانواده به رستورانت می‌رفتیم؛ اما اکنون زنان با اطمینان نمی‌توانند بروند. چند ماه پیش ما سه زن همراه یک مرد از خانواده به رستوران رفتیم، اما مأموران امر به معروف آمدند و گفتند دیگر اینجا نیایید و در خانه غذا بخورید.»

برخی زنان دیگر نیز می‌گویند رفتن به مکان‌های تفریحی و گردشگاهی نیز با مشکل روبه‌رو شده است.

طیبه، یکی دیگر از باشندگان قندهار، درباره محدودیت‌های زندگی روزمره خود می‌گوید:
«پیش‌تر گاهی با خانواده به پارک یا جاهای تفریحی می‌رفتیم، اما اکنون این کار تقریبا ممنوع شده است. حتی اگر مردان خانواده هم همراه ما باشند، باز هم نمی‌توانیم به بسیاری از جاها برویم.»

زنان همچنین می‌گویند هنگام رفتن به شهر حتما باید یک «محرم» همراه آنان باشد و در غیر این صورت با مشکل روبه‌رو می‌شوند.

به گفته آنان، این موضوع تأثیر عمیقی بر آزادی رفت‌وآمد و حضور اجتماعی زنان گذاشته است.

یکی دیگر از زنان قندهار گفت به دلیل همین محدودیت‌ها از فضای شهری و زندگی اجتماعی فاصله گرفته است.

به باور آنان، این وضعیت نه تنها زندگی روزمره زنان را محدود کرده بلکه ساختار اجتماعی شهر را نیز تغییر داده است.

روایت زنان قندهار از ممنوعیت‌ها و محدودیت‌ها مشمول همه زنان افغان است؛ ممنوعیت‌های که بیش از چهار سال است زیر سایه اداره ملاهبت‌الله، رهبر طالبان، بر میلیون‌ها زن تحمیل شده است.