با از دست رفتن مرکز درمان اعتیاد در کابل، بیماران نگران آینده هستند
شماری از بیماران نجاتیافته کمپ امید برای درمان معتادان در کابل، پس از حمله و ویرانی این مرکز، نگران آینده و ادامه درمان خود هستند.
شماری از بیماران نجاتیافته کمپ امید برای درمان معتادان در کابل، پس از حمله و ویرانی این مرکز، نگران آینده و ادامه درمان خود هستند.
برخی از آنها میگویند که بیم دارند که در فقدان این مرکز بار دیگر به موادمخدر رو بیاورند.
نظر محمد که پیشتر به هروئین معتاد بود، به رویترز گفت که دو سال پیش درمان اعتیاد در کمپ امید، به زنده ماندنش کمک کرد. او پس از ترک مواد مخدر، در این مرکز مانده و به بیماران دیگر خدمت میکرد.
نظر محمد روز دوشنبه می دیدید که «چگونه هواپیما بمب انداخت.» او صحنه انفجار را «کابوسوار» توصیف کرد: «مردم از هر سو فریاد میزدند، زخمیها و اجساد در همه جا افتاده بودند. از زیر خرابهها، چهار نفر را زنده اما زخمی بیرون آوردیم و بقیه جان خود را از دست داده بودند. اجساد به قدری آسیب دیده بودند که قابل شناسایی نبودند.»
اداره طالبان گفته است که در حمله هوایی پاکستان در شب دوشنبه، ۲۵ حوت، بیش از ۴۰۰ نفر کشته و ۲۶۵ نفر زخمی شدهاند. اما، یوناما روز چهارشنبه به رویترز گفت که در این حمله ۱۴۳ نفر کشته و ۱۱۹ نفر زخمی شدهاند.
پاکستان حمله به کمپ امید را رد کرده و گفته است که آن شب به تاسیسات نظامی طالبان در پایتخت حمله کرده بود. اما، گروههای مستقل و شاهدان عینی تایید کردهاند که مرکز تداوی معتادان هدف حمله جنگندههای پاکستانی قرار گرفته است.
محمد، بیمار دیگری که از حمله جان سالم به در برده، به رویترز گفت که نگران است پس از ترک این مرکز آیندهاش در کشوری با امکانات پزشکی محدود برای معتادان نامعلوم شود.
او گفت: «من هم بعد از درمان در این کمپ ماندم، چون اگر میرفتم، میترسیدم دوباره معتاد شوم. ما توانستیم اینجا مبارزه کنیم و زنده بمانیم، اما حالا نمیدانم پس از این چه کار کنم و کجا بروم.»
احمدبلال تیموری، پزشک دندان و پدر دو فرزند، تنها ۲۰ روز پیش از حمله وارد این مرکز شده بود تا تحت درمان اعتیاد به ماده مخدر کتامین قرار بگیرد.
کتامین یک داروی بیحسی و ضد درد است که در طبابت برای جراحی و درمان دردهای شدید استفاده میشود، اما مصرف نادرست آن میتواند باعث اعتیاد، توهم، اختلال حافظه و مشکلات روانی و جسمی شود.
بلال گفت که احساس میکرد در مسیر بهبود است، اما حالا امید خود را از دست داده است. او گفت: «ابتدا ناراضی بودم و نمیخواستم بمانم، اما پس از حدود یک هفته، وقتی احساس بهتری پیدا کردم، خودم میخواستم بهبود پیدا کنم.»
احمد قصاص، مدیر سازمان جهانی بهداشت در امور افغانستان، میگوید حدود ۱۵ درصد از جمعیت تقریبی ۴۰ میلیون نفری افغانستان دچار اعتیاد هستند.
کارشناسان میگویند فقر، بیکاری و مشکلات خانوادگی باعث تشدید معضل اعتیاد در افغانستان شده است. این درحالی است که امکانات موجود برای درمان بسیار محدود است و متقاضیان برای کمک بسیار زیادند.
ممنوعیت تریاک
هبتالله آخندزاده، رهبر طالبان، در سال ۲۰۲۲ کشت مواد مخدر را در افغانستان ممنوع کرد. افغانستان در آن زمان بزرگترین تولیدکننده تریاک در جهان بود. طبق آمار سازمان ملل، زمینهای تحت کشت خشخاش در سال ۲۰۲۵ از ۲۳۲ هزار به حدود ۱۰ هزار هکتار کاهش یافته است. اما، ممنوعیت تریاک باعث افزایش تولید و استفاده از مواد مخدر مصنوعی مانند شیشه شده است.
واندا فلباب-براون، پژوهشگر موسسه بروکینگز در واشنگتن، به رویترز گفت که از بین رفتن یک مرکز بازپروری پیامدهای زیادی دارد. او گفت: «تعداد مراکز درمانی در افغانستان بسیار کم است، بنابراین از دست رفتن یک مرکز به هر دلیلی، ضربه بسیار سنگینی به خدمات موجود درمان برای معتادان وارد میکند.»
براساس این گزارش بمبهای جنگنده های پاکستان به مرکز درمان معتادان اصابت کرده و آمار قربانیان ممکن است «به صدها نفر برسد»
در بخشی از این تحقیق با کارمندان درمانگاه امید نیز گفتوگو شده است.
کارمندان درمانگاه امید به افغانستاناینترنشنال گفتند در میان قربانیان افراد زیر ۱۸ سال نیز حضور دارند.
حمدالله فطرت، معاون سخنگوی طالبان اعلام کرده است که دستکم ۴۰۰ نفر در این رویداد کشته و ۲۵۰ نفر دیگر زخمی شدهاند.
منابع روز چهارشنبه میگویند به نظر میرسد ارقام تلفات درست باشد.
پاکستان ادعا میکند که این حمله یک «عملیات دقیق» بوده و تاسیسات و «زیرساختهای پشتیبانی تروریستی» هدف قرار گرفته است.
فعالان حقوق بشر خواهان تحقیق مستقلانه در مورد این رویداد هستند.
یک کارشناس حقوق بشر از یک سازمان بینالمللی به افغانستان اینترنشنال گفت اگر پاکستان اصل تناسب را رعایت نکرده باشد، این رویداد میتواند جنایت جنگی باشد.
بخشهایی از مرکز بازپروری معتادان امید، یک درمانگاه ۲۰۰۰ بستر تحت حمایت سازمان ملل متحد در شرق کابل از این حمله ویران شده است.
ما از طریق تصاویر ماهوارهای سه ساختمانی را شناسایی کردهایم که بیشترین ویرانی را متحمل شده است.
منابع از مرکز بازپروری معتادان امید به افغانستان اینترنشنال گفتند ساختمان اول، تالاری است که بهعنوان سالن غذاخوری و خوابگاه مورد استفاده قرار میگرفت. بررسی تصاویر پس از حمله نشان میدهد که سقف این سالن کاملا فرونشسته است.
شاهدان از مرکز بازپروری امید گفتند محل دوم اصابت بمب، اتاق محافظان درمانگاه بوده است.
در حمله یک دفتر کاری درمانگاه امید نیز آسیب دیده است. کارمندان درمانگاه گفتند در دفتر کاری نیز یک بمب اصابت کرد. یک منبع دیگر اما گفت بهدلیل اینکه دفاتر کاری ساختهشده از چوب بود، در اثر آتش انفجار حریق شده است.
سهشنبهشب بازماندگان رویداد، به افغانستان اینترنشنال گفتند حمله، لحظهای اتفاق افتاد که دستکم ۴۰ نفر در سالن غذاخوری مشغول صرف طعام شام بودند. سپس بمبی دیگر به بخش محافظان پرتاب شد. بخش اداری درمانگاه امید نیز حریق شده است.
بر سر بیماران و پزشکان چه آمد؟
سهشنبهشب، یک شهروند به نام نیلوفر از کابل به افغانستان اینترنشنال خبر داد که نعیم، کاکایش که در درمانگاه امید بستری بود ناپدید شده است. روز چهارشنبه او با گریه گفت که خبر جانباختن کاکایش تایید شده است.
دهها خانواده مثل نیلوفر پشت شفاخانههای کابل برای یافتن سرنوشت عزیزان خود صف کشیدهاند و با نگرانی به فهرست قربانیان چشم دوختهاند.
یک شب قبل، باشندگان بعد از افطار صدای مهیب انفجار و تیراندازیهای پیهم شهروندان کابل را به وحشت انداخت. این حمله به ویژه تیم کاری درمانگاه امید را شوکه کرد.
اکبر [نام مستعار]، کارمند درمانگاه امید به افغانستاناینترنشنال گفت حدود ساعت ۲۱:۰۰ به وقت محلی بعد از انفجار، در گروه واتسآپی درمانگاه امید، خبر حمله به درمانگاه ارسال شد که همه را وحشتزده کرد.
در نخستین لحظات، سرطبیب درمانگاه به تیم پزشکی هدایت داد که به کابلآمبولانس و همه شفاخانههای کابل خبر بدهند که به آمبولانس نیاز است. او گفت تمام آمبولانسهای شهر کابل در آن شب به سوی کمپ امید روانه شدند تا جنازهها را انتقال دهند. به گفته شاهد عینی تا سهشنبه شب نیز عملیات امداد جریان داشت.
یک شاهد عینی دیگر گفت بسیاری از قربانیان در اثر آتشسوزی سوخته بودند و قابل شناسایی نبودند. بسیاری تاسیساتهای سابق ناتو که بهعنوان مرکز بازپروری امید استفاده میشود از چوب و پخته شیشهای ساخته شده. چیزی که باعث شدت آتشسوزی شده است.
به گفته یکی از شاهدان بعضی از اجساد به گونه کامل و بعضی دیگر فقط اعضای بدنشان پیدا شدند.
برخی از خانوادهها نیز سهشنبه شب به افغانستاناینترنشنال گفتند تاکنون نتوانستهاند اعضای خانواده خود را پیدا کنند.
طالبان گفتهاند که هنگام وقوع حمله، حدود سه هزار نفر در این مرکز حضور داشتند.
این حمله پس از افطار رخ داد و باعث ایجاد وحشت در میان باشندگان کابل شد.
شماری از شاهدان عینی، صحنههای پس از حمله را «بسیار وحشتناک» توصیف کردهاند.
فهیم، راننده آمبولانس، گفت که اندکی پس از حمله به محل رسیده است. او گفت: «وقتی رسیدم، دیدم همهچیز در حال سوختن است، مردم میسوختند.»
او افزود: «صبح زود دوباره با من تماس گرفتند و گفتند برگردم، چون هنوز اجسادی زیر آوار مانده است.»
مرکز درمان معتادین امید که در منطقه پلچرخی کابل قرار دارد، در شرق کابل واقع شده است. این کمپ معمولا در ساحه سابق کمپ فینکس (پایگاه نظامی سابق ناتو) در نزدیک زندان پلچرخی ساخته شده و بزرگترین مرکز ترک اعتیاد در کابل با ظرفیت چند هزار بستر محسوب میشود. در نزدیکی این مرکز شفاخانه ابن سینا ویژه ترک اعتیاد نیز موقعیت دارد.
تاسیسات نظامی در همسایگی درمانگاه
منابع از درمانگاه امید تایید کردند که در کمتر از ۱۰۰ متری تاسیساتی وجود دارد که از سوی قطعه بدری طالبان استفاده میشود و با دیوار بتنی بزرگ از کمپ امید جدا شده است، اما بمب در آنجا اصابت نکرده است.
افغانستاناینترنشنال تصاویر ماهوارهای را بررسی کرده است که در آن دیده میشود در محوطه کمپ فینیکس وسایط نظامی دیده میشود.
تلویزیون آمو نیز گزارش داد یکی از شاهدان عینی که از مدتها به اینسو در نزدیکی کمپ امید کار میکند، به این رسانه گفت که در ماههای گذشته بارها گواه نشست و برخاست پهپادهای کوچک از محدوده این مرکز بوده است. به گفتهی او، مرکز بهیر در واقع مصروف ساختوساز هواپیماهای کوچک بدون سرنشین بوده است. او گفت این ساحه به شدت محافظت میشود و دیوارهای بسیار بلند دارد.
یکی از شاهدان گفته است که در شب حادثه چراغهای مرکز بهیر همه خاموش بودند، اما چراغهای کمپ امید روشن بود. به گفته او، وقتی هوپیماهای مهاجم در آسمان پیدا شد، از کمپ بهیر بالای آن هواپیما تیراندازی شد.
طالبان تاکنون وجود مرکز بهیر و کارخانه پهپاد در کنار کمپ امید را تایید یا رد نکرده است.
پیش از این دیلیمیل و دیپلومات گزارش داده بودند که طالبان در محوطه کمپ فینیکس، در نزدیکی درمانگاه امید، کارخانه پهپاد ساخته است. به نقل از دیلیمیل، این پهپادها در شرق کابل ساخته میشود و در لوگر آزمایش میشود.
کمپ فینیکس تا سال ۲۰۱۴ پایگاه نظامی بزرگ ایالات متحده و ناتو در شرق کابل بود. پس از خروج نیروهای خارجی در سال ۱۳۹۴ (بین سال ۲۰۱۴ و ۲۰۱۵) به دولت افغانستان تحویل داده شد و بعد از اسد ۱۴۰۰ (اگست ۲۰۲۱) به دست طالبان افتاد.
دولت پیشین افغانستان در سال ۱۳۹۵ کمپ فینیکس را به درمانگاه ترک اعتیاد تبدیل کرد و آنرا مرکز «احیای امید» نام گذاشت.
کارمندان مرکز درمان امید به افغانستاناینترنشنال گفتند کارخانهای، آنطرف دیوارهای بتنی موقعیت دارد که کارمندان و بیماران به آن دسترسی ندارند.
دوشنبهشب در کابل و ننگرهار چه اتفاق افتاد؟
حمله به درمانگاه امید یکی از جنجالیترین حملات پاکستان در جریان جنگ آشکار با طالبان است.
منابع افغانستان اینترنشنال گفتند که دوشنبهشب نیروهای هوایی پاکستان در مجموع ۹ هدف را در کابل و ننگرهار بمباران کردند. پنج هدف در سرک نو، چمن حضوری، دارالامان، شاهشهید و کارته نو و چهار هدف دیگر در ولسوالیهای اچین، نازیان، گوشته و غنیخیل ننگرهار هدف قرار گرفتند.