اقتصاد افغانستان در سال ۱۴۰۴؛ پنج شوک و یک بن‌بست واقعی

این مقام امریکایی خواستار آزادی فوری دنیس کویل، محمودشاه حبیبی، پل اوربی و پولینسِس جکسون از زندان‌های طالبان شد.

ایالات متحده ۱۱ روز پیش اداره طالبان را در فهرست «حکومت‌های حامی بازداشت‌های غیرقانونی» قرار داد.

شبکه سی‌ان‌ان در ششم میزان گزارش داد که علاوه بر پاول اوربی که گمان می‌رود در افغانستان جان باخته باشد، دست‌کم سه شهروند امریکایی دیگر در بازداشت طالبان به سر می‌برند. پیش از این، طالبان ۵ شهروند امریکا را از زندان‌های خود آزاد کرده است.

ارتش پاکستان حوالی ساعت ۹ دوشنبه‌شب ۲۵ حوت، کمپ فینیکس را بمباران کرد. در این حملات، صدها نفر کشته و زخمی شدند.

سازمان ملل تایید کرده است که بمب‌های جنگنده پاکستانی به مرکز ترک اعتیاد امید اصابت کرده و در این رویداد دست‌کم ۱۴۳ نفر کشته شده‌اند. منابع دیپلوماتیک از کابل به افغانستان‌اینترنشنال تایید کردند که ممکن است آمار کشته‌ها و زخمیان به صدها نفر برسد.

طالبان بمباران مرکز ترک اعتیاد در شرق کابل را «جنایت علیه بشریت» توصیف کرده و گفته در این رویداد دستکم ۴۰۰ نفر کشته و ۲۵۰ نفر دیگر زخمی شدند.

پاکستان پیش از این گفته بود «زیرساخت‌های نظامی و تروریستی، از جمله انبارهای مهمات و تجهیزات فنی» را هدف قرار داده است.
در این گزارش آمده است که با وجود ابهام‌ها درباره ماهیت دقیق هدف، تلفات گسترده غیرنظامیان نشان‌دهنده تشدید قابل توجه درگیری‌ها میان طالبان و پاکستان است.
گروه بین‌المللی بحران هشدار داده است که ادامه این روند می‌تواند به افزایش خشونت، آوارگی و وخامت بیشتر وضعیت انسانی در افغانستان منجر شود.

به گفته این سازمان بین‌المللی روایت طالبان و پاکستان بسیار متفاوت است. هرچه حقیقت باشد، تشدید درگیری‌ها به نفع امنیت اصلی پاکستان یا افغانستان نخواهد بود.

گروه بین‌المللی بحران گزارش داد که جنگ آشکار پاکستان با طالبان باعث شده در داخل رهبری طالبان صداهایی بلند شود که خواهان حمایت بیشتر از شبه‌نظامیان پاکستانی هستند، با این تصور که شاید بتوانند ارتش پاکستان را در خاک خود آن کشور تضعیف کنند.

این سازمان بین‌المللی هشدار داد که اگر طالبان از تی‌تی‌پی و دیگر شبه‌نظامیان حمایت بیشتر کند، احتمالا پاکستان نیز حملات نظامی خود را تشدید خواهد کرد. تشدید جنگ می‌تواند برای غیرنظامیان فاجعه‌بار باشد؛ تاکنون بیش از ۱۰۰ هزار نفر در نتیجه دور تازه درگیری‌ها آواره شده‌اند.

در گزارش آمده است که پاکستان از نظر نظامی برتری آشکاری نسبت به طالبان در افغانستان دارد، اما جنگ‌ها در اوکراین و خاورمیانه نشان داده‌اند که این برتری می‌تواند با روش‌های نامتقارن به چالش کشیده شود.

گروه بین‌المللی بحران افزوده است که توانایی طالبان در استفاده از پهپادها بر فراز شهرهایی مانند اسلام‌آباد و راولپندی، نمونه‌ای از همین رویکرد است. به گفته این نهاد، طالبان تلاش کرده‌اند با حملات پهپادی، برتری هوایی پاکستان را به چالش بکشند و احتمال دارد این ظرفیت را بیشتر گسترش دهند.

این نهاد تأکید کرده است که جنگ کنونی برنده‌ای ندارد.

در گزارش آمده است: «این جنگ ممکن است حمایت داخلی از طالبان را تقویت کرده باشد، اما افغانستان را بیش از پیش در صحنه بین‌المللی منزوی کرده است.»

گروه بحران همچنین نوشت که با وجود ابراز همدردی برخی کشورها با مردم افغانستان پس از حمله ۱۶ مارچ، شمار اندکی از دولت‌ها اقدامات نظامی پاکستان را محکوم کرده‌اند. در مقابل، فشارها بر کابل برای مهار گروه‌های مسلح مستقر در خاک افغانستان افزایش یافته است.

به گفته این نهاد، این وضعیت همچنین اجماع منطقه‌ای برای تعامل با طالبان به‌منظور تأمین ثبات افغانستان را تضعیف کرده است.

در بخش دیگری از گزارش آمده است که اختلال در تجارت میان افغانستان و پاکستان از ماه اکتوبر، سیاست طالبان برای تبدیل افغانستان به گذرگاه اتصال میان آسیای مرکزی و جنوبی را با چالش روبه‌رو کرده است.

بر اساس این گزارش، درخواست پاکستان از طالبان برای سرکوب فوری و کامل تحریک طالبان پاکستان واقع‌بینانه نیست، زیرا این گروه ساختاری پیچیده دارد و روابط تاریخی عمیقی با طالبان حفظ کرده است؛ موضوعی که می‌تواند هرگونه فشار شدید بر آن را با پیامدهای معکوس همراه کند.

در پایان، گروه بین‌المللی بحران هشدار داده است که تشدید اخیر درگیری‌ها نه‌تنها به بهبود وضعیت امنیتی کمک نمی‌کند، بلکه باعث افزایش تخریب، آوارگی و بحران اقتصادی می‌شود. این نهاد تأکید کرده است که بدون بازگشت دو طرف به گفت‌وگو، خطر ادامه خشونت‌های مرگبار همچنان پابرجا خواهد بود.

او با اشاره به درگیری با طالبان در افغانستان تأکید کرد که عملیات انجام‌شده با هدف نابودی مخفیگاه‌ها و پناهگاه‌های امن شبه‌نظامیان بوده است.

رانا ثناالله هشدار داد که هرگونه ظهور مجدد چنین پایگاه‌هایی به دقت رصد خواهد شد و به آن پاسخ داده خواهد شد.

هم‌زمان، عاصم منیر، رئیس ستاد ارتش پاکستان در جریان سفر به منطقه کرم و در دیدار با سربازان در ایام عید فطر، بار دیگر تأکید کرد که نباید از خاک افغانستان بر ضد این کشور استفاده شود.

آقای منیر در سخنانی با اشاره به عملیات «غضب‌لِلحق» گفت که این عملیات با هدف از بین بردن شبکه‌های تروریستی و تأمین صلح پایدار در مناطق مرزی انجام شده است.

ارتش پاکستان پس از افزایش درگیری با طالبان در افغانستان، عملیات «غضب‌لِلحق» را علیه نیروهای طالبان در افغانستان راه‌اندازی کرد. ارتش پاکستان مدعی است که در نتیجه این عملیات، صدها سرباز طالبان را کشته است. یوناما تایید کرده که برخی از این حملات از غیرنظامیان قربانی گرفته است.

رئیس ارتش پاکستان در سخنانش افزود که به تروریست‌هایی که به گفته مقام‌های پاکستانی از پناهگاه‌هایی در داخل افغانستان فعالیت می‌کنند، اجازه داده نخواهد شد امنیت پاکستان را تضعیف کنند.

رئیس ستاد ارتش پاکستان همچنین تأکید کرد که خاک افغانستان نباید برای انجام فعالیت‌های خصمانه علیه پاکستان مورد استفاده قرار گیرد.

این اظهارات در حالی مطرح می‌شود که در ماه‌های اخیر، تنش‌ها میان پاکستان و طالبان افزایش یافته است. مقام‌های پاکستانی بارها ادعا کرده‌اند که ناامنی‌ها در این کشور ریشه در خاک افغانستان دارد و طالبان را به حمایت از گروه‌هایی مانند تحریک طالبان پاکستان متهم کرده‌اند.

در مقابل، طالبان این اتهامات را رد کرده و گفته‌اند که اجازه نخواهند داد از خاک افغانستان علیه کشورهای دیگر استفاده شود.

این نهاد می‌گوید افزایش چشمگیر فعالیت گروه‌های تروریستی، بخشی از پیامدهای بازگشت طالبان به قدرت در افغانستان در سال ۲۰۲۱ است.

در گزارش آمده است که گروه داعش همچنان مرگبارترین سازمان تروریستی در جهان باقی مانده، هرچند دامنه فعالیت آن از ۲۲ کشور به ۱۵ کشور کاهش یافته است. همچنین، گروه‌های «جماعت نصرت الاسلام والمسلمین»، تحریک طالبان پاکستان و الشباب از خطرناک‌ترین گروه‌های تروریستی خوانده شده‌اند.

بر اساس این گزارش، نزدیک به ۷۰ درصد مرگ‌ومیر ناشی از تروریسم تنها در پنج کشور پاکستان، بورکینافاسو، نیجریه، نیجر و جمهوری دموکراتیک کنگو ثبت شده است.

مؤسسه اقتصاد و صلح تأکید کرده است: «برای نخستین‌بار، پاکستان بالاترین امتیاز را در شاخص کسب کرده و به کشوری تبدیل شده است که بیشترین آسیب را از تروریسم دیده است. این وضعیت پس از افزایش شدید فعالیت‌های تروریستی رخ داده که بخشی از آن به بازگشت طالبان به قدرت در افغانستان مرتبط است.»

در بخش دیگری از گزارش آمده است که روابط پرتنش پاکستان با همسایگانش، همراه با افزایش حملات از سوی تحریک طالبان پاکستان و ارتش آزادی‌بخش بلوچستان، تهدیدهای امنیتی جدی ایجاد کرده است.

این گزارش می‌افزاید که میزان مرگ‌ومیر ناشی از تروریسم در پاکستان به بالاترین سطح خود از سال ۲۰۱۳ رسیده است. پاکستان در سال ۲۰۲۵ میلادی، ۱٬۱۳۹ کشته و ۱٬۰۴۵ رویداد تروریستی را ثبت کرده است.

این مرگبارترین سال پاکستان از سال ۲۰۱۳ به اینسو است. براساس گزارش، پاکستان تنها کشوری است که وضعیت آن در سال ۲۰۲۵ بدتر شده است. بیشترین حملات در دو ایالت خیبرپختونخوا و بلوچستان رخ داده است.

همچنین برای نخستین‌بار از زمان آغاز انتشار این شاخص، افغانستان در میان ده کشور آسیب‌پذیر از تروریسم قرار نگرفته است.

با این حال، این نهاد تأکید می‌کند که کاهش حملات تروریستی در افغانستان لزوماً به معنای برقراری صلح یا پایان خشونت در این کشور نیست. در گزارش آمده است که این شاخص، اقدامات سرکوب‌گرانه دولت‌ها یا خشونت توسط بازیگران دولتی را در نظر نمی‌گیرد؛ بنابراین، اقداماتی که از سوی اداره طالبان انجام می‌شود، در این ارزیابی محاسبه نشده است.

افزایش حملات تروریستی در پاکستان، روابط این کشور با طالبان در افغانستان را نیز تیره کرده است. مقام‌های پاکستانی بارها ادعا کرده‌اند که ناامنی در این کشور ریشه در خاک افغانستان دارد و طالبان افغان را به حمایت از تحریک طالبان پاکستان و جدایی‌طلبان بلوچ متهم می‌کنند.

در ماه‌های اخیر، درگیری‌های مرگباری میان دو طرف رخ داده است. با این حال، طالبان هرگونه حمایت از گروه‌های مسلح مخالف پاکستان را رد می‌کند.

به گفته منابع، بیشتر شیعیان روز شنبه عید فطر کردند، اما طالبان در ورودی مساجد شیعیان، از جمله غرب کابل، نیروهای خود را مستقر کردند و مانع برگزاری نماز عید فطر آن‌ها شدند.

یک شاهد عینی از حوزه ششم کابل به افغانستان اینترنشنال گفت: «طالبان به شیعیان اجازه نمی‌دهند داخل مساجد شوند.»

شاهد عینی دیگر از کابل گفت نیروهای طالبان شنبه در دشت برچی کابل «مانع برگزاری نماز عید می‌شوند.»

طالبان تاکنون رسما در این مورد اظهار نظر نکرده است.

منابع پیشتر به افغانستان اینترنشنال تائید کردند که طالبان شماری از روحانیون شیعه را بازداشت کرده‌اند.

طالبان بر خلاف بسیاری از کشورها، روز پنجشنبه را عید فطر اعلام کرد و از شیعیان نیز خواست در همین روز عید کنند و نماز بخوانند.

اطلاعات رسیده به افغانستان اینترنشنال نشان می‌دهد که بیشتر شیعیان افغانستان این دستور طالبان را نپذیرفتند.

پیروان مذهب تشیع در کشورهای مختلف، از جمله در ایران، پاکستان و عراق، روز شنبه را نخستین روز عید فطر می‌دانند.

روحانیون شیعه می‌گویند بر اساس مذهب تشیع، تعیین روز عید فطر بر عهده مراجع تقلید است.

در این میان، علی سیستانی، یکی از مراجع تقلید شیعیان که پیروانی در افغانستان هم دارد، روز شنبه را عید فطر اعلام کرده است.